by Ācārya Nāgārjuna
The Paramārthastava is a hymn of ten verses and a dedication by Ācārya Nāgārjuna (c. 2nd–3rd century CE), the founder of the Madhyamaka school who authored the Mūlamadhyamakakārikā — the most systematic philosophical deconstruction of inherent existence in the history of thought. Here the great dialectician writes as a devotee, and discovers that his own devotion is impossible.
The hymn opens with a paradox: the ultimate reality has no birth, no abode, no likeness, and lies beyond speech — so how can it be praised? Nāgārjuna answers: through worldly convention, which serves as the finger pointing at suchness. What follows is a systematic apophatic stripping: no substance (III), no duality (IV), no color (V), no measure (VI), no location (VII). Then the pivot: by not abiding in any phenomenon, ultimate reality becomes the dharma-expanse itself (VIII). And then the self-deconstruction: "When all phenomena are empty, what is praised, and by whom?" (IX). The praise unravels its own ground and bows to the impossibility of bowing.
The text survives in the Tibetan Buddhist canon as Tohoku 1122 in the Degé Tengyur, Volume 1 (Collected Praises). It was translated into Tibetan from a lost Sanskrit original by the Indian master Kṛṣṇa Paṇḍita and the translator-monk Tshul khrims rgyal ba (Śīlavijaya). Academic translations exist (Chr. Lindtner, Nagarjuniana, 1982) but are not freely available. This is the first free English translation.
Homage to Mañjuśrī Kumārabhūta.
I
Without birth, without abode,
Utterly beyond all worldly analogy,
Not within the domain of speech —
Protector, how shall I praise you?
II
Yet even so, through likeness,
Relying on worldly convention
That serves the truth of suchness —
With great devotion I offer praise.
III
By the nature of the unborn,
You possess no birth at all.
Protector, you have neither gone nor come —
I bow to you who are without substance.
IV
Neither non-existent nor existent,
Neither annihilated nor permanent,
Neither impermanent nor eternal —
I bow to you who are without duality.
V
Neither red, nor green, nor crimson,
Neither yellow, nor black, nor white —
In you no color can be perceived at all.
I bow to you who are without color.
VI
Neither large nor small,
Neither long nor round —
Having attained the nature of the immeasurable,
I bow to you who are without measure.
VII
Neither far nor near,
Neither sky nor earth,
Neither saṃsāra nor nirvāṇa —
I bow to you who are without abode.
VIII
By not abiding in any phenomenon,
You have become the nature of the dharma-expanse.
Having attained the twofold supreme profundity —
O Profound One, I bow and offer praise.
IX
Shall I praise you with such praise?
Or what here is there to praise?
When all phenomena are empty,
What is praised, and by whom?
X
You have utterly abandoned arising and perishing;
In you there is no end or center.
You possess neither grasped nor grasper —
Who here is able to praise you?
Dedication
You who are without going or coming,
Having abandoned all wandering — O Sugata,
By the merit of praising you,
May all beings reach the Sugata’s state.
The Praise of Ultimate Reality, composed by Ācārya Ārya Nāgārjuna, is complete.
Colophon
Ācārya Nāgārjuna (Tib. སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ, Slob-dpon Klu-sgrub), c. 2nd–3rd century CE, is the founder of the Madhyamaka school of Mahāyāna Buddhism and one of the most important philosophers in the Buddhist tradition. His Mūlamadhyamakakārikā (Root Verses on the Middle Way) is the foundational text of the Madhyamaka, establishing that all phenomena are empty of inherent existence (svabhāva) through the analysis of dependent origination (pratītyasamutpāda).
The Paramārthastava belongs to Nāgārjuna’s bsTod tshogs (Collection of Praises) — a set of devotional hymns that reveal the devotional side of the great dialectician. Where the Mūlamadhyamakakārikā argues, the hymns bow. The Paramārthastava is the most radically apophatic of Nāgārjuna’s hymns: it systematically negates every possible attribute of ultimate reality — birth, substance, existence, non-existence, color, measure, location — and then turns the emptiness-analysis on the act of praise itself, asking who can praise what when all phenomena are empty.
The hymn embodies the Madhyamaka two-truths structure. Verse I establishes that ultimate reality lies beyond speech. Verse II answers with the bridge: worldly convention (saṃvṛti) can serve as a finger pointing at suchness (tathatā). The remaining verses negate everything that could be attributed to ultimate reality through conventional designation, until the designation itself dissolves. The dedication offers the merit of this impossible praise to all beings.
Originally composed in Sanskrit (Paramārthastava, lit. "Praise of Ultimate Reality"), the Sanskrit original is lost. Translated into Tibetan by the Indian master Kṛṣṇa Paṇḍita (Tib. ཀྲྀཥྞ་པཎྜི་ཏ) and the translator-monk Tshul khrims rgyal ba (Tib. ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་བ, Skt. Śīlavijaya). Degé Tengyur, Volume 1 (bsTod tshogs, ka), Tohoku 1122, folios 70a.2–70b.2.
Academic translations of this text exist, notably in Chr. Lindtner’s Nagarjuniana: Studies in the Writings and Philosophy of Nāgārjuna (Copenhagen, 1982), but are not freely available. The present translation was made independently from the Tibetan source text and did not consult any existing English translation.
Good Works Translation from Tibetan. Translated by Dawa (Tibetan Translator tulku), New Tianmu Anglican Church, 2026. Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition (GitHub: Esukhia/derge-tengyur, CC0).
🌲
Source Text: དོན་དམ་པར་བསྟོད་པ
Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition (Esukhia/derge-tengyur, GitHub, CC0). Volume 001 (བསྟོད་ཚོགས ཀ), folios 70a.2–70b.2.
༄༅༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པ་ར་མ་ཨརྠ་སྟ་བཾ། བོད་སྐད་དུ། དོན་དམ་པར་བསྟོད་པ།
འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།
།སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་གནས་མེད་ལ། །འཇིག་རྟེན་དཔེ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས། །ངག་གིས་བརྗོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། །མགོན་ཁྱོད་ཇི་ལྟར་བསྟོད་པར་བགྱི།
།དེ་ལྟ་ན་ཡང་གང་འདྲ་བས། །དེ་བཞིན་ཉིད་དོན་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི། །འཇིག་རྟེན་བཏགས་པ་ལ་གནས་ནས། །གུས་པ་ཆེན་པོས་བདག་གིས་བསྟོད།
།སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཡིས། །ཁྱོད་ལ་སྐྱེ་བ་ཡོང་མི་མངའ། །མགོན་ཁྱོད་གཤེགས་དང་བྱོན་མི་མངའ། །དངོས་མི་མངའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་འདུད།
།དངོས་མེད་མ་ལགས་དངོས་མ་ལགས། །ཆད་པ་མ་ལགས་རྟག་མ་ལགས། །མི་རྟག་མ་ལགས་རྟག་མ་ལགས། །གཉིས་མི་མངའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་འདུད།
།དམར་དང་ལྗང་དང་བཙོད་མདོག་མིན། །སེར་དང་གནག་དང་དཀར་མ་ལགས། །ཁྱོད་ལ་ཁ་དོག་ཡོང་མི་དམིགས། །མདོག་མི་མངའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་འདུད།
།ཆེན་པོ་མ་ལགས་ཆུང་མ་ལགས། །རིང་དང་ཟླུམ་པ་མ་ལགས་ལ། །ཚད་མེད་པ་ཡི་དངོས་བརྙེས་པ། །ཚད་མི་མངའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་འདུད།
།རིང་མིན་ཉེ་བ་མ་ལགས་ཤིང་། །ནམ་མཁའ་མ་ལགས་ས་མ་ལགས། །འཁོར་མིན་མྱ་ངན་འདས་མ་ལགས། །གནས་མི་མངའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་འདུད།
།ཆོས་རྣམས་ཀུན་ལ་མི་གནས་པས། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་དངོས་གྱུར་ཅིང་། །མཆོག་ཏུ་ཟབ་པ་གཉིས་བརྙེས་པ། །ཟབ་མོ་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད།
།དེ་ལྟའི་བསྟོད་པས་བསྟོད་བགྱིའམ། །ཡང་ན་འདིར་ནི་ཅི་ཞིག་བསྟོད། །ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ལ། །གང་ལ་བསྟོད་ཅིང་གང་གིས་བསྟོད།
།སྐྱེ་དང་འཇིག་པ་རྣམ་སྤངས་ཤིང་། །གང་ལ་མཐའ་དང་དབུས་མེད་པ། །གཟུང་དང་འཛིན་པ་མི་མངའ་བ། །འདིར་ནི་ཁྱོད་བསྟོད་ནུས་པ་གང་།
།གཤེགས་དང་བྱོན་པ་མི་མངའ་ཞིང་། །འགྲོ་སྤངས་བདེ་བར་གཤེགས་བསྟོད་པའི། །བསོད་ནམས་དེས་ནི་འཇིག་རྟེན་རྣམས། །བདེ་གཤེགས་གནས་སུ་འགྲོ་བར་ཤོག
དོན་དམ་པར་བསྟོད་པ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།།
རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཀྲྀཥྞ་པཎྜི་ཏ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་བས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ།།
Source Colophon
Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition, maintained by Esukhia (GitHub: Esukhia/derge-tengyur). Licensed CC0 (public domain). The Degé Tengyur is the standard critical edition of the Tibetan Buddhist Tengyur, originally printed from woodblocks at Degé Parkhang, Kham, Tibet. The digital text was transcribed and proofread by Esukhia under the direction of Émilie Arrago-Boruah.
The translator colophon states: "Translated and finalized by the Indian master Kṛṣṇa Paṇḍita and the translator-monk Tshul khrims rgyal ba (Śīlavijaya)."
Prior academic translations of this text exist. The hymn was translated by Chr. Lindtner in Nagarjuniana: Studies in the Writings and Philosophy of Nāgārjuna (Copenhagen, 1982), but that translation is not freely available. The present translation was made independently from the Tibetan source text without consulting any existing English translation.
🌲