by Dharmakīrti

The Sambandhaparīkṣāvṛtti (འབྲེལ་པ་བརྟག་པའི་འགྲེལ་པ, 'Brel pa brtag pa'i 'grel pa — "Commentary on the Examination of Relations") is Dharmakīrti's own prose commentary on his verse treatise the Sambandhaparīkṣā (D4214). While the root verses compress his arguments into twenty-five tightly argued stanzas, this commentary unfolds each argument in detail, addressing objections, providing examples, and revealing the full depth of his philosophical analysis.

Dharmakīrti (ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ, Chos kyi grags pa, c. 600—660 CE), called "the Lion of Speech" (སྨྲ་བའི་སེང་གེ), is one of the most important philosophers in Buddhist history. His seven treatises on valid cognition shaped Buddhist logic across India and Tibet for a millennium. This commentary demonstrates his method at its most rigorous: every proposed definition of "relation" is examined, found wanting, and dissolved.

No prior freely available English translation is known to exist. The Tibetan is from the Degé Tengyur, Volume 174 (Epistemology section), Toh. 4215.

Homage to Mañjuśrī.

Wishing to eliminate relation as a real entity, [Dharmakīrti] spoke the words beginning with "solely through dependence on another."

On Dependence as Relation

"Dependence on another" means relying on something else. If that is relation, it belongs to one of the two relata — either established or unestablished. What is unestablished has the nature of nonexistence, and therefore relation does not exist as a real entity. If the relatum is already established, what dependence on another could there be? It would have none — therefore there is no relation.

If one objects, "It is established, yet somewhat unestablished" — even so, it would not be solely dependent on another for the purpose of its establishment, since conceptual thought cannot transcend the analysis of established and unestablished. A single entity cannot have both the nature of established and unestablished.

Since sole dependence on another — whether of what is established or otherwise — does not exist, the relation of all things does not exist as a real entity. Since it is not a real entity, one does not refute the conventional designation through conceptual thought.

On the Mingling of Essences

If one says, "Relation is the mingling of essences, not solely dependence on another" — that is untenable. If there are two — that is, the essences of two relata — how could there then be the characteristic of oneness that constitutes "mingling"? There could not be. Even if they became one, since there would be no two relata, what relation could there be? For relation requires two things.

If one thinks, "Mingling does not mean becoming one in essence — it means being without gap" — granted, but what is refuted? Mere absence of gap is just that: absence of gap. It does not make relation into a real entity.

If relation consists in being without gap, then why not accept relation even when there is a gap? In both cases there is no difference, since the two relata abide in their own essences regardless. And do not say that "contact" and so forth are meant only in the sense of being without gap.

Since the defining characteristic of "mingling of essences" is likewise not relation, things are of different natures. Apart from what conceptual thought superimposes upon the distinct individual essences of all things, there is no relation in reality.

On Reliance as Relation

If one says, "Relation is dependence on another, not mingling of essences" — here too, through dependence on another one would become a relatum. But does what exists after depending depend, or does what does not exist depend? If it does not exist, how can it depend? A thing whose own essence is not established has no property of depending — whose relation to what could it be?

Even if it exists, it does not depend on everything, since a thing whose own essence has fully arisen — having no dependence — by what dependence would it become related? The remaining arguments should be stated as in the case of other-dependence.

On the Infinite Regress of Relation

To avoid this fault: the two relata connected by a single relation — is their connection a matter of different things unified, a property of non-difference, or an inexpressible entity?

If one accepts that relation is on the side of non-difference, then the two relata become merely imputed, and there is no relation whatsoever — for on this view the relata are not other than the relation, and so collapse into one.

An inexpressible entity, too, by the method of reasoning, does not transcend the conceptual analysis of different and non-different. On the side of non-difference, there is neither relation nor relata.

Even if relation — whether different or otherwise — exists, then what relation could there be between that relation and the two relata? Being one, what relation between relata could there be? None. Since the faults already stated apply, just as the two relata have no relation, so too they have no relation with that third thing.

Otherwise, if the two relata have only the slightest relation, what use is it? Furthermore, if they are accepted as related because one thing connects them, then one must accept yet another relation between the relation and the two relata, since that is the kind of relation one has proposed. And to that relation also, either there is a single purpose that reaches a terminus, or there is an infinite regress.

If in some case the single purpose of relation is not established — then where there is no relation, everywhere likewise know there is no relation. Since there would be an infinite regress, the cognition of "relation" does not accord with reality.

If in some case relation is understood even without a single purpose, then even the first two relata would not be related by virtue of a single purpose — so they would not be related at all. And even if there is the slightest relation, the faults have already been stated.

This also answers the objection concerning the cognition of different properties such as "being without gap."

On the Self-Abiding Nature of Things

Since conceptualization of relation is thus untenable, those two things asserted to be relata, along with that which is other than them — called "relation" — as was stated: they all abide in themselves, abiding in their own natures. Therefore their own natures are not mixed — they are without relation.

Then how is it that things of dependent nature are said to be related? There is no true relation whatsoever. Though those things are not mixed, conceptual thought makes them seem mixed. Something arises that displays certain marks, as if of a nature dependent on another.

On Conventional Designation

In order to understand different things — that is, to make different things understood — following that conceptual thought, speakers establish the words for "action" and "agent." This is the designation of agent. They establish the words, but the relation of action and agent does not truly exist.

On Causal Relation

If one objects, "The relation of cause and effect is established as a real entity" — that is untenable. What kind of relation could cause and effect have? How could what abides in both be established? It cannot. Why? Because cause and effect do not coexist. When the cause exists, the effect does not. When the effect exists, the cause does not, since cause and effect at the same time is untenable.

Even on the theory that things are not momentary, since there are no real entities that persist, cause and effect do not coexist. And since the non-momentary theory is also unreasonable, there is no way for the two relata to truly coexist, and so there are no two relata that truly abide together. Since the two things do not abide in both, how is it relation? If the mind connects them, it would be produced by conceptual thought.

If one says, "The relation abides sequentially in the cause or the effect" — that too is unreasonable. If the so-called "relation" abides sequentially in one thing — the cause or the effect — it does not depend on the other. When the cause abides, there is no dependence on the effect. When the effect abides, there is no dependence on the cause. If it abides in both sequentially, it cannot be relation, since it exists even without the other.

Since each of cause and effect exists without the other, and by the reasoning that there is a purpose in designating "relation" — what abides in one alone and does not depend on another has no relation.

To avoid this fault, if one says, "When the relation abides sequentially in the cause or the effect, one of the pair of cause and effect depends on the other, and by that dependence it abides in both" — then that dependence would have to bring benefit. Why? Dependence that brings benefit is dependence; otherwise it is not. When the cause is present, the purpose called "effect" does not exist. When the effect is present, the purpose called "cause" does not exist. Having no power, it does not bring benefit.

On the Ox-Horn Argument

Furthermore, if by the reasoning that a single purpose connects them, those two are accepted as cause and effect, then by the same reasoning — "because of being two related things" — even left and right horns of an ox would obtain that very status. If one does not accept that, then others too would follow, and so forth — summarized as: "because of being related to the opposite, the near, the horns, and so on." Anything whatsoever is not unrelated, since it is related to something.

On the Characteristic of Relation

Then what is the defining characteristic of relation? That is untenable. Some say, "Something that abides in two things is relation" — but if the defining characteristic of relation is nothing other than being connected to two things, by what would one distinguish it from number and so forth?

If relation is defined as what exists when the other exists and does not exist when the other does not — the particular connection characterized by presence and absence of the two — if this is only cause and effect and not everything, then this is a matter of many things to be stated.

One should not say this in a context where what is stated is only cause and effect. Therefore, presence and absence is not accepted as only cause and effect.

Does this word called "different" not depend upon the speaker? Since a single word applies to many things, it is not a suitable response.

Therefore, presence and absence is indeed cause and effect. Just as when one sees what is accepted as a cause, then what is established as having the characteristic of the knowable — called "effect" — is seen. When one does not see the cause, the not-seeing of what was accepted as an effect is known as its being an effect — the understanding that "from this, this arises."

There is no person who demonstrates this. "From this, this arises" — this is without a demonstrator. "One understands through signs" is merely a statement, for even after signs are given, one understands nothing other than presence and absence. Therefore, what is understood when something is understood — that is its meaning. Just as understanding white cloth means understanding whiteness alone, so understanding presence and absence means understanding cause and effect alone. Presence and absence has no meaning other than understanding cause and effect.

If one thinks, "Presence and absence is what establishes, and being cause and effect is what is established — so they are different" — even if different, why not demonstrate its nature? If one says, "Its nature is producer and produced" — does saying so make the meaning different through mere synonymy? For "producer and produced," "ariser and cause of arising," and "cause and effect" — these are all included in synonymy.

Therefore, through seeing and not-seeing, the objective field demonstrates the subjective awareness. The cognition of "effect" is impossible apart from presence and absence — and therefore: here, words like "effect" and so forth are established merely for the ease of convention.

On the Dewlap and Conventional Truth

Although positive concomitance and negative concomitance are no other than cause and effect, how do presence and absence establish them? By the mark "when this exists, this exists," one cognizes its effect. Whatever exists when something exists — that is understood as its effect. One designates within the domain of signs, following common speech, just as from a dewlap one infers an ox.

If presence and absence is itself cause and effect, then cause alone or effect alone is understood through dependence on both presence and absence. Otherwise, how is mere presence cause and effect?

Whether it is cause and effect only in the case of both — presence and absence — too is not understood only as cause or effect, but it is tenable only when it is cause and effect — this is untenable. Even though both are understood, the earlier is the cause by differentiation through the later's presence and absence, and the later is the effect by differentiation through the earlier's presence and absence.

Thus: what will exist exists — that is, what has the property of coming into existence. When it exists, this existing is the existence of what is accepted as the cause. Here too this should be firmly grasped. The converse is also drawn by the meaning.

The existence of what is accepted as a cause, together with the coming into existence of what is accepted as an effect, is effect-ness itself. From direct perception and non-observation alone, cause and effect are thoroughly established.

Therefore: for now, this much is the ultimate truth. This much — presence and absence — is the seed. The domains of cause and effect are displayed by conceptual thought — displayed like the objects of erroneous cognition. What is not true relation is displayed by those conceptualizations as though it were. One should treat even the unrelated as though there were relation. Doing so, it is the object of erroneous cognition.

On Different and Not Different

Here there are two things to examine: is cause and effect truly related as different in meaning, or as not different? If different — what relation could there be? None, since each abides in its own nature. If not different — what cause and effect? None, since there would be no production of what is unproduced, and without difference there could be no two things related.

If one says it is not that mere difference or non-difference fails to be relation — rather, relation consists in being connected to one thing called "relation" — here too, there would be yet another thing called "relation." Even if it does not exist, the two things accepted as cause and effect, being unrelated — how would those two create a relation? The nature of "creating relation" would merely be something else existing. But since nothing whatsoever truly mixes with anything else, even if that other exists, how could there be real relation?

On Conjunction, Aggregation, and the Rest

Conjunction, aggregation, and all the rest — that is, servant and master and so forth. By the argument just stated, refuting relation, all these too are analyzed. Relation characterized by conjunction and so forth does not truly exist.

Even aggregation is not relation. Just as the quality "white" inheres in cloth — those two do not benefit each other, because there is no relationship of produced and producer between them. Where things characterized by aggregation do not benefit each other, there is no relation.

For whatever thing is to be benefited by something — that thing depends on it. Whatever depends on it is related to it. But "white" and "cloth" are not like that, since each has its own established nature.

The base and the thing that abides in it are not other than cause and effect. If they were cause and effect, the same faults apply. Even the cognition of "relation" is invalid, since in the case of those two there is no worldly relationship of base and what abides in it, nor the characteristic of producer and produced in terms of base and that which abides. Universal and particular, since the two do not benefit each other, are not suitable as relation characterized by aggregation.

If one says, "There exists some aggregate whose nature, spoken of as 'effect,' produces — therefore it is not the case that there is no relation, since it brings benefit" — then one accepts that some aggregate produces an effect. But at that time, when the aggregate does not produce, the thing to be produced has not yet arisen, so the two are not assembled. When the effect is produced, the cause has ceased. Even if the cause has not ceased, the two things present together have no relationship of benefiting and being benefited.

Even if some aggregate exists, it is not the ground for "producing" — because of absurd consequence, even a potter would be related to a pot because of producing it.

To avoid this fault: those two of the aggregate do not benefit each other. Those two relata do not benefit the aggregate, since it is permanent. Those two, the aggregate, and all else — if one accepts them as "related" without benefiting each other, then everything whatsoever would be mutually related. Since that is not so, there is no alternative form of aggregation on the side where benefit is not present. This also answers the objection concerning conjunction.

On Possession and the Permanence Problem

Furthermore, conjunction is an effect, and those two produce it. If those two are "possessors of conjunction," then even though conjunction is produced, those two are not accepted as "possessors of conjunction" by virtue of producing conjunction. Why? Because things like action that possess conjunction would have to be established. If one is a possessor of conjunction because one produces conjunction, then action too would be a possessor of conjunction, since some action produces conjunction, and the actions of both produce what is accepted as conjunction. "And so forth" includes: conjunction too would be a possessor of conjunction, since it is accepted as arising from conjunction.

One is not a possessor of conjunction because one produces conjunction. If one says instead, "It sustains" — that too is untenable. What merely sustains them is also stated: placing and what is placed are the nature of produced and producer. "No other sustaining exists" — this has been discussed in detail in the Pramāṇavārttika.

If there is cognition of conjunction and so forth even without conjunction and so forth actually existing, then what has the nature of separation would also have the nature of possession, what has the nature of possession would also have the nature of separation, and what abides would also not abide. So why would cognition of conjunction and so forth not arise everywhere?

Yet it does not — therefore the action of conjunction and separation is the basis for the cognition of conjunction and so forth. That is untenable, since the question is the same: if the natures are alike, why would conjunction and so forth not arise in separation and so forth? That there is no action of producing it, and hence separation is not conjunction — then why is there no such action, and why is there no cause for it? This is difficult to answer.

Therefore, even you must accept that what cannot be the nature of separation and so forth — that thing is the locus capable of bearing conjunction and so forth. If the thing capable of bearing conjunction and so forth were permanent, separation from it would be contradictory: possession of conjunction contradicts separation. That must be stated. We too must state that it is separated from conjunction and so forth.

Therefore, when speaking of "possession" and "separation" and the capability of "going" and so forth, one speaks definitively of this very nature — what need is there to examine other meaningless marks like "going" and so forth? None whatsoever. "And so forth" includes: conjunction and separation, identity and difference, and so on.

On Momentary Things

Why? Even if those qualities exist among them, since the relation "of this" is not established — since by "dependence on another" and so forth, relation has been refuted in every form — the relation "of this" in terms of action, conjunction, and separation is not established. How could there be a statement based on that reason?

Just as going and so forth, when cognized otherwise, have no relation to the other, so too what is accepted. Since going and so forth are not established as related through action and so forth, therefore things arising each moment separately, through different conditions in an unbroken continuum — it is reasonable that these are different things. Possession, separation, going, and so forth are conventional, but the nature of mere dependence on a single base is not the relation characterized by conjunction and so forth.

Therefore, there is no relation whatsoever that is truly characterized by conjunction and so forth. The own-nature of all things is without relation — it is peace.

Colophon

The Commentary on the Examination of Relations, composed by the great master Dharmakīrti, the Lion of Speech, is complete.

Good Works Translation from Classical Tibetan (Toh. 4215, Degé Tengyur, Volume 174, Epistemology section). Translated by Lobsang, Tibetan Translator of the New Tianmu Anglican Church, March 2026. This translation was produced directly from reading the Tibetan source text. No existing English translation was consulted — none is known to exist.

This commentary is the companion text to D4214 (Sambandhaparīkṣā — Examination of Relations), which contains Dharmakīrti's root verses. The root verses are available in the Good Work Library as "Examination of Relations — Dharmakirti."

Compiled and formatted for the Good Work Library by the New Tianmu Anglican Church, 2026.

🌲

Source Text: འབྲེལ་པ་བརྟག་པའི་འགྲེལ་པ

Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition (github.com/Esukhia/derge-tengyur), Volume 174, Toh. 4215. CC0. Presented for reference and verification alongside the English translation above.

༄༅༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། སཾ་བནྡྷ་པ་རཱིཀྵ་བྲྀཏྟི། བོད་སྐད་དུ། འབྲེལ་པ་བརྟག་པའི་འགྲེལ་པ། འཇམ་པའི་དབྱངས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །འབྲེལ་པ་དངོས་པོར་གྱུར་པ་བསལ་བར་འདོད་ནས།
གཞན་དབང་ཁོ་ནར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ། །གཞན་དབང་ནི་གཞན་ལ་རག་ལས་པ་སྟེ། དེ་འབྲེལ་པ་ཡིན་ན། འབྲེལ་པ་ཅན་གྲུབ་པའམ་མ་གྲུབ་པ་གཅིག་གི་ཡིན། མ་གྲུབ་པ་ནི་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་དངོས་པོར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འབྲེལ་པ་ཅན་གྲུབ་ན་གཞན་
དབང་ཅི་ཞིག་ཡོད་མེད་པ་ཉིད་དེ་དེ་བས་ན་འབྲེལ་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །གྲུབ་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་ཅུང་ཟད་མ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ་ཞེ་ན། དེ་གྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་གཞན་གྱི་དབང་ཁོ་ནར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། གྲུབ་པ་དང་མ་གྲུབ་པ་ལས་གྱུར་པའི་ཉེས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་མི་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་གཅིག་
ལ་གྲུབ་པ་དང་མ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་གཉི་ག་མེད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གྲུབ་པའམ་ཅིག་ཤོས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་ཁོ་ན་མེད་པ་དེ་བས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྲེལ་པ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་དངོས་པོ་མེད། དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བཀོད་པ་ནི་མི་དགག་གོ། །ངོ་བོ་འདྲེས་པ་འབྲེལ་ཡིན་གྱི་
གཞན་དབང་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མི་རུང་སྟེ། གཉིས་ཉིད་ཡིན་ཏེ་འབྲེལ་པ་ཅན་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་ན། ངོ་བོ་འདྲེས་པ་རང་གི་ངོ་བོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དེར་ཡང་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །གཅིག་པུ་གྱུར་ན་ཡང་འབྲེལ་པ་ཅན་གཉིས་མེད་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་གང་ཞིག་
ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་གཉིས་ལས་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་འདི་སྙམ་དུ་འདྲེས་པ་ནི་ངོ་བོ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན་བར་ཆད་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། ཡིན་དུ་ཟད་མོད་ཅི་ཞིག་དགག་སྟེ། བར་ཆད་མེད་པ་པ་ནི་བར་ཆད་མེད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་པས་འབྲེལ་པ་དངོས་པོར་གྱུར་པ་

ཡོད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་བར་ཆད་མེད་པར་འབྲེལ་པ་ཡིན་ན། བར་དང་བཅས་པ་ན་ཡང་འབྲེལ་པར་ཅི་སྟེ་མི་འདོད་དེ། གཉིས་ཀར་ཡང་འབྲེལ་པ་ཅན་གཉིས་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་གནས་པར་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བར་ཆད་མེད་པའི་དོན་དུ་འདུས་པ་ཁོ་
ན་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་མ་བྱེད་ཅིག །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ངོ་བོ་འདྲེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་རང་བཞིན་ཐ་དད་དེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཐ་དད་པ་ལ་རྟོག་པས་སྒྲོ་བཏགས་པ་མ་གཏོགས་པར། འབྲེལ་པ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་མེད་པའོ། །འོན་
ཏེ་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་འབྲེལ་པ་ཡིན་གྱི་ངོ་བོ་འདྲེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འདིར་ཡང་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་ན་ལྟོས་པས་འབྲེལ་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ལྟོས་ནས་ཡོད་པ་ཞིག་ལྟོས་སམ། མེད་པ་ཞིག་ལྟོས། ཇི་སྟེ་མེད་ན་དེ་ནི་ཇི་ལྟར་ལྟོས། རང་གི་ངོ་བོ་མ་གྲུབ་པའི་དངོས་པོ་ལ་
ལྟོས་པའི་ཆོས་མེད་པས་གང་ཞིག་གི་གང་གི་འབྲེལ་པ་ཡིན། ཡོད་ན་ཡང་ཀུན་ལ་རག་མ་ལས་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཐམས་ཅད་སྐྱེས་པ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་དངོས་པོ་ལྟོས་པ་གང་གིས་ན། འབྲེལ་པར་འགྱུར་བར་ཇི་ལྟར་ལྟོས་པ་ཡིན། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་བཞིན་
དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཉེས་པ་འདིར་མི་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་ཏེ། འབྲེལ་པ་ཅན་གཉིས་ནི་འབྲེལ་པ་གཅིག་པུས་ཡོན་ཏན་དུ་བརྗོད་པའི་སྦྱོར་བ་དོན་ཐ་དད་པ་གཅིག་པུའམ། ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཆོས་སམ། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་དང་འབྲེལ་པ་
རྒྱུས་ཅི་སྟེ་འབྲེལ་པར་འདོད་ན་དེའི་ཚེ་འབྲེལ་པ་དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་འབྲེལ་པ་ཅན་གཉིས་བཏགས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བས་འབྲེལ་པ་གང་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་འབྲེལ་པ་ལས་འབྲེལ་པ་ཅན་གཞན་མ་ཡིན་པས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །བརྗོད་དུ་
མེད་པའི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་ཡང་རིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ན་དོན་ཐ་དད་པ་ཐ་དད་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་མི་འདའ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་འབྲེལ་པ་དང་འབྲེལ་པ་ཅན་གྱི་གང་ཡང་མེད་དོ། །ཐ་དད་པའམ་ཅིག་ཤོས་ཀྱི་འབྲེལ་པ་ཡོད་དུ་ཆུག་ཀྱང་།

འོན་ཀྱང་དེ་དང་གཉིས་འབྲེལ་པ་གང་ཡིན། གཅིག་པ་དེ་དང་འབྲེལ་པ་ཅན་གཉིས་སུ་འབྲེལ་པ་གང་ཡིན་ཏེ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ་སྨོས་པའི་སྐྱོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་བ་ཅན་གཉིས་འབྲེལ་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། དེ་དང་ཡང་འབྲེལ་པ་ཅན་གཉིས་འབྲེལ་
པ་མེད་དོ། །གཞན་དུ་ན་འབྲེལ་པ་ཅན་གཉིས་ཉི་ཚེ་འབྲེལ་པ་ཡང་ཅི་ཞིག་ཞེ་སྡང་དུ་ཡོད། གཞན་ཡང་ཅི་སྟེ་འབྲེལ་པའི་དོན་གཅིག་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པར་འདོད་ན། དེའི་ཚེ་འབྲེལ་པ་དང་འབྲེལ་པ་ཅན་གཉིས་ལ་ཡང་འབྲེལ་པ་ཞིག་འདོད་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། དེ་ལྟ་བུར་
འབྲེལ་པ་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཡང་འབྲེལ་པའི་དོན་གཅིག་པུ་ཞིག་ཡོད་པས་ཐུག་པའམ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་སྟེ་འགའ་ཞིག་ཏུ་འབྲེལ་པ་གཅིག་པུའི་དོན་མ་གྲུབ་སྟེ། འབྲེལ་པ་མེད་ན་ནི་ཐམས་ཅད་དུ། དེ་བཞིན་འབྲེལ་མེད་ཤེས་པར་བྱ། །ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་བས་
ན་འབྲེལ་པའི་བློ་ནི་དངོས་པོའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ཏུ་འབྲེལ་པ་གཅིག་པུའི་དོན་མེད་པར་ཡང་འབྲེལ་པ་རྟོགས་ན་ནི། འབྲེལ་པ་ཅན་དང་པོ་གཉིས་ལ་ཡང་དོན་གཅིག་པུ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཉི་ཚེ་ཞིག་འབྲེལ་པ་ཡིན་ཡང་ཉེས་པ་སྨྲས་ཟིན་
ཏོ། །དེས་ནི་བར་ཆད་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐ་དད་པར་རྟོགས་པའི་ལན་ཀྱང་བཏབ་ཟིན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འབྲེལ་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རུང་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་བས་ན་འབྲེལ་པ་ཅན་དུ་མངོན་པར་འདོད་པའི་དངོས་པོ་དེ་གཉིས་དང་། དེ་ལས་གཞན་པ་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་སྐད་དུ་
སྨོས་པ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་གནས། །རང་གི་ངོ་བོ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ཀྱི་རང་དངོས་མ་འབྲེལ་པས་ཏེ་འབྲེལ་པ་མེད་པའོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་རག་ལས་པའི་ངོ་བོ་དེ་དང་དེས་འབྲེལ་པ་ཡིན་པར་བརྗོད་ཅེ་ན། འབྲེལ་པ་ཡང་དག་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་ཀྱི།
དངོས་པོ་དེ་དག་འདྲེས་པ་མེད་ཀྱང་རྟོགས་པས་འདྲེས་པར་བྱེད། གཞན་ལ་རག་ལས་པའི་ངོ་བོ་ལྟ་བུར་མཚན་མ་འགའ་ཞིག་སྟོན་པ་སྐྱེའོ། །དངོས་པོ་ཐ་དད་རྟོགས་བྱའི་ཕྱིར། །དངོས་པོ་ཐ་དད་པ་ནི་གཞན་གསལ་བའོ། །དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྟོག་པ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་

སྐྱེས་བུས། བྱ་བ་བྱེད་པ་པོ་ཡི་ཚིག །སྨྲ་བ་པོ་དག་འགོད་པར་བྱེད། །འདི་ནི་བྱེད་པ་པོ་བརྗོད་པའོ་ཞེས་ཚིག་འགོད་པར་བྱེད་ཀྱི། བྱ་བ་དང་བྱེད་པའི་འབྲེལ་པ་དངོས་སུ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་འབྲེལ་པ་འགྲུབ་བོ་ཞེ་ན་མི་རུང་སྟེ། འདི་ལྟར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་
དངོས་པོའི་འབྲེལ་པ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། གཉིས་ལ་གནས་པར་ཇི་ལྟར་འགྲུབ། །མི་འགྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དེ་གཉིས་ལྷན་ཅིག་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་འབྲས་བུ་མེད་དོ། །འབྲས་བུ་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་རྒྱུ་མེད་དེ་རྒྱུ་
དང་འབྲས་བུ་གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐད་ཅིག་མ་མ་ཡིན་པའང་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་པས། སྐད་ཅིག་མ་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བས་བརྗོད་པ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གང་གིས་ན་གཉིས་ལ་འབྲེལ་པ་
གནས་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་འབྲེལ་པ་ཅན་གཉིས་དངོས་སུ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་མེད་དོ། །དངོས་པོ་གཉིས་ལ་མི་གནས་ན་ཡང་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །བློས་སྦྲེལ་ཏེ་འབྲེལ་ན་ནི། རྣམ་པར་རྟོག་པས་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །རྒྱུའམ་འབྲས་བུ་ལ་རིམ་གྱིས་འབྲེལ་བ་གནས་
སོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། འདི་ལྟར་རིམ་ལས་ཀྱང་དངོས་པོ་གཅིག་ལས་རྒྱུའམ་འབྲས་བུ་གཅིག་ལ་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་གནས་ན། གཞན་ལ་རེ་བ་མེད་དེ། རྒྱུ་གནས་པ་ན་འབྲས་བུ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་དོ། །འབྲས་བུ་གནས་པ་ན་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པས་གཉིས་ལ་རིམ་གྱིས་འདུག་
ན་ནི་འབྲེལ་པར་མི་རུང་སྟེ། དེ་མེད་པར་ཡང་ཡོད་པའི་ཕྱིར། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་ཕན་ཚུན་མེད་པར་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཡོད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་ན། གཅིག་ལ་གནས་པ་ཅན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་རིམ་གྱིས་གནས་པ་འདི་དང་གང་ལ་རེ་བ་མེད་པ་དེ་དང་འབྲེལ་པ་
མེད་དོ། །ཉེས་པ་འདིར་མི་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཞན་དུ་རྒྱུའམ་འབྲས་བུ་ལ་རིམ་གྱིས་འབྲེལ་པ་འདི་འདུག་པ་ན། ཇི་སྟེ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དེ་གཉིས་ལས་རྒྱུའམ་འབྲས་བུ་གཅིག་ལ་ལྟོས་པས་རེ་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་ལ་གནས་པ་ཁོ་ནར་འདོད་དོ་ཞེ་ན། དེས་ན་ཡང་ལྟོས་པ་

དེས་ཕན་པ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ལྟོས་པ་ཕན་པ་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྟོས་པ་ན་ཕན་པ་བྱེད་པ་ཡིན་མོད་ཅེ་ན། དེ་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ཕན་པ་བྱེད། རྒྱུའི་ཚེ་ན་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་མེད་དོ། །འབྲས་
བུའི་ཚེ་ན་ཡང་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་མེད་དེ། མཐུ་མེད་པས་ཕན་པ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། ཅི་སྟེ་དོན་གཅིག་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མངོན་པར་འདོད་པ་དེ་གཉིས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་ཡིན་པར་འདོད་ན་དེའི་ཚེ་གྲངས་
སུ་བརྗོད་པ། གཉིས་ཉིད་ལ་སོགས་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར། །དེ་ཞེས་བྱ་བའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་བ་ལང་གི་རྭ་གཡས་གཡོན་རྭ་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་འཐོབ་སྟེ། དེ་ལྟར་མི་འདོད་ན་ནི། དེ་ལས་གཞན་ཡང་འགྱུར་རེ་སྐན། སོགས་པ་སྨོས་པ་ནི། ཕ་རོལ་པོ་ཉིད་དང་།
ཚུ་རོལ་ཉིད་དང་། རྭ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བསྡུའོ། །གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་མ་འབྲེལ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། འབྲེལ་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ངོ་ཞེ་ན། དེ་མི་རུང་སྟེ། དངོས་པོའི་དོན་འགའ་ཞིག་གཉིས་ལ་གནས་པ་ནི་
འབྲེལ་པ་ཡིན་གྱི། དོན་གཉིས་དང་མངོན་པར་འབྲེལ་པ་ཅན་དེ་ལས་གཞན་དུ་འབྲེལ་པ་དེའི་མཚན་ཉིད་མི་འཐད་ན། གང་གིས་ན་གྲངས་ལ་སོགས་པ་ལས་དེའི་ཁྱད་པར་རྣམ་པར་གཞག་པར་བྱ། གང་ཞིག་ཡོད་ན་ཡོད་པར་འགྱུར་ལ་མེད་ན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡོད་
པར་གྱུར་པ་དང་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་བྱེ་བྲག་ཅན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་སྦྱོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་བྱེ་བྲག་ཅན་གྱི་སྦྱོར་བ་འདི་ཅི་སྟེ་རྒྱུ་འབྲས་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེའི་ཚེ་སྦྱོར་
བའི་བྱེ་བྲག་ཅན་གང་ཡིན་པ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དེ་ཉིད། འདིར་ནི་རྒྱུ་འབྲས་ཅིའི་ཕྱིར་མིན་ཏེ། གང་གིས་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། དོན་མེད་པའི་འབྲེལ་པ་རྟོགས་པར་བྱེད། ཐ་དད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་སྙམ་དུ་ཡོད་ན་ཡོད་པ་ལ་མེད་ན་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བརྗོད་པར་

བྱ་བ་མང་པོ་ཡིན་ནོ། །དོན་གཅིག་རྗོད་པར་བྱེད་པ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཡུལ་དུ་དེ་མི་རིགས་པས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཁོ་ནར་མི་འདོད་དོ་ཞེ་ན། སྒྲ་ཞེས་འདི་ནི་སྨྲ་བར་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་སྨྲ་བར་བྱེད་
པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་སྦྱར་བ་དེ་དེ་བཞིན་སྨྲ་བ་ཡིན་ཏེ། དུ་མ་ལ་ཡང་སྒྲ་གཅིག་ཡོད་པས་ལན་དུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དོ། །དེ་བས་ན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དེ་ཉིད་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་རིགས་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྒྱུར་མངོན་པར་འདོད་པ་འབའ་ཞིག་མཐོང་ན། རིག་བྱའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྲུབ་པ་འབྲས་
བུ་ཞེས་བྱ་བ་མཐོང་བ་ན། གང་མཐོང་ན་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་མ་མཐོང་ན་འབྲས་བུར་མངོན་པར་འདོད་པ་མ་མཐོང་བ་ནི། འབྲས་བུ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་ཏེ། འདི་ལས་འདི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་རྟོགས་པའོ། །སྟོན་པའི་སྐྱེ་བོ་ཡང་མེད་པ་ནི་འདི་ལས་འདི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འཆད་པ་
མེད་པར་རོ། །བརྡ་སྤྲད་ནས་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ཚིག་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། འདི་ལྟར་བརྡ་སྤྲད་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་ལས་གཞན་དུ་ནི་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་གང་རྟོགས་ན་གང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་ནི་དེའི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྣམ་བུ་དཀར་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་(དཀང་,དཀར་)པོ་ཁོ་
ན་རྟོགས་པ་བཞིན་དུ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་རྟོགས་པས་ན། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལས་དོན་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་སྙམ་དུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་
གཞན་ནོ་ཞེ་ན། གཞན་ཡིན་ན་ཡང་དེའི་ངོ་བོ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བསྟན། འོན་ཏེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། གང་དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་བ་དེ་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དོན་ཐ་དད་པར་འགྱུར་རམ་ཅི། འདི་ལྟར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་དང་།
སྐྱེ་བ་དང་བསྐྱེད་པའི་ངོ་བོ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་མཐོང་བ་དང་མ་མཐོང་བ་ཡུལ་ཅན་གྱིས་ཡུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་མ་གཏོགས་པར་འབྲས་བུའི་བློ་ནི་མི་སྲིད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་ཕྱིར་

རོ། །ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གཉིས་འདི་ལ་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་སྒྲ་ཡང་ཚིག་སོ་སོའི་ཕྲེང་བ་འདི་སྙེད་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་མ་བརྗོད་ཀྱང་རུང་སྙམ་ནས། ཐ་སྙད་སླ་བའི་ཕྱིར་བཀོད་དོ། །རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ལས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཞན་མ་ཡིན་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་
དང་མེད་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཞེ་ན། དེ་ཡོད་ན་ཡོད་པའི་རྟགས་ཀྱིས་དེའི་འབྲས་བུ་རྟོགས་ཏེ། གང་ཡོད་ན་ཡོད་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་རྟོགས་སོ། །རྒྱུ་འདིའི་འབྲས་བུ་འདིའོ་ཞེས་གང་ཡང་རྗེས་སུ་སྨྲ་བའི་བརྡའི་ཡུལ་དུ་བརྗོད་དེ་དེ་ཡོད་ན་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ་
རྗེས་སུ་སྨྲ་བའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་དེ་བསྟན་གྱི་དོན་ཐ་དད་པ་ནི་མེད་དོ། །ཅི་འདྲ་ཞེ་ན། ལྐོག་ཤལ་ལ་སོགས་གླང་རྟོགས་བཞིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་འདི་ནི་བ་ལང་ཡིན་ཏེ། ལྐོག་ཤལ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་བ་ལང་གི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་བསྟན་ཏོ། །
ཇི་སྟེ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གཉིས་ཉིད་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཡིན་ན། རྒྱུ་ཉིད་འབའ་ཞིག་གམ་འབྲས་བུ་འབའ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་ལྟོས་ཤིང་གཉི་གར་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་དུ་ན་ཡོད་པ་ཙམ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་ཡིན། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཡང་རྒྱུའམ་འབྲས་བུ་ནི།
ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གཉི་གར་རྟོགས་པ་མ་ཡིན་གྱི། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ཡིན་ན་ནི་རུང་ངོ་ཞེ་ན། དེ་མི་རུང་སྟེ། གཉི་གར་རྟོགས་སུ་ཟིན་ཀྱང་། ཕྱི་མ་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྒྱུ་སྔ་མ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཡིན་ལ། །སྔ་མ་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་འབྲས་
བུ་ཕྱི་མ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཡོད་གྱུར་ཡོད་དེ། ཡོད་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན། ཡོད་ན་དེ་ཡོད་པ་ནི་རྒྱུར་མངོན་པར་འདོད་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་འདིར་ཡང་ངེས་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། །འདིས་ནི་བཟློག་པའང་དོན་
གྱིས་འདྲེན་ཏོ། །རྒྱུར་མངོན་པར་འདོད་པ་ཡོད་ཉིད་ནའང་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ནི། འབྲས་བུར་མངོན་པར་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་ཉིད་དེ། མངོན་སུམ་མི་དམིགས་པ་དག་ལས་རྒྱུ་འབྲས་ཁོ་ན་རབ་ཏུ་གྲུབ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དོན་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ཉིད་རྒྱུ་

དང་འབྲས་བུ་ཡིན་གྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་རེ་ཞིག་དེ་ཙམ་ཡང་དོན་ཡིན་ཏེ། རེ་ཞིག་དེ་ཙམ་ཉིད་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པའོ། །དེ་དག་ཉིད་ཡང་དག་པ་བདེན་པ་སྟེ། འདི་གང་གི་དོན་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་ཡང་དག་པའོ། །དོན་དེ་ནི་གང་དག་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་
ཏེ། རེ་ཞིག་དེ་ཙམ་ཡང་དག་དོན་ནི་རེ་ཞིག་དེ་ཙམ་ས་བོན་ནོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམས་སྟོན་པ་དེ་ཡང་འབྲེལ་པའི་དོན་བཞིན་སྟོན་ཏེ། མ་འབྲེལ་པའི་དོན་ལ་ཡང་འབྲེལ་པ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བྱེད་པས་ལོག་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། །འབྲེལ་
པ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་གཅིག་དེ་དག་གིས་བསྟན་ཏམ་ཅི། གང་གིས་ལོག་པའི་དོན་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འདིར་བརྟག་པར་བྱ་བ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཡང་དག་པར་དོན་ཐ་དད་པའམ། ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་འབྲེལ། ཇི་སྟེ་ཐ་དད་ན། ཐ་དད་
ཡིན་ན་ཅི་ཞིག་འབྲེལ། མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། རང་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ན་ནི། ཐ་དད་མིན་ན་རྒྱུ་འབྲས་གང་། །མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་སྐྱེས་པ་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལ། ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་འབྲེལ་པ་ག་ལ་ཡོད།
ཅི་སྟེ་དེ་ཉིད་ཉི་ཚེ་ཐ་དད་པའམ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཅིག་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། འདིར་ཡང་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་ཞིག་ཡོད་དེ། ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་མངོན་པར་འདོད་པ་མ་འབྲེལ་པ་གཉིས། དེ་
གཉིས་འབྲེལ་པར་ཇི་ལྟར་བྱེད་པ་ཉིད་དེ། འབྲེལ་པ་བྱ་བའི་ངོ་བོ་དེ་ཉིད་གཞན་ཞིག་ཡོད་པར་ཟད་པའི་ཕྱིར། གཞན་དེ་ཡོད་པས་དངོས་པོ་གང་ཡང་འདྲེས་པར་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་པ་ཡོད། སྦྱོར་བ་ཅན་དང་འདུ་ཅན་སོགས། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་
པས་ནི། རྗེ་ཁོལ་ལ་སོགས་པའོ། །བཤད་མ་ཐག་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་འགོག་པའི་གཞུང་དེས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་དཔྱད་པ་ཡིན་ཏེ། སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་པ་ནི་དངོས་སུ་མེད་དོ། །རེ་ཞིག་འདུ་བ་ཅན་ཡང་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཇི་ལྟར་ཡོན་ཏན་དཀར་པོ་སྣམ་བུ་ལ་འདུ་བ་དེ་

གཉིས་ཕན་ཚུན་ཕན་པ་མི་བྱེད་དེ། གཅིག་ལ་གཅིག་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་དང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་ཕྱིར། འདུ་བ་ཅན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཕན་གདགས་པ་དང་། ཕན་པར་བྱེད་པར་གྱུར་པ་མེད་པ་དེ་འདྲ་བ་ལ་འབྲེལ་པ་མེད་དོ། །འདི་ལྟར་གང་ཞིག་གང་
གིས་ཕན་གདགས་པར་བྱ་བ་དེ་ནི་དེ་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ལྟོས་པ་དེ་ནི་དེ་དང་འབྲེལ་པ་ཡིན་ན། དཀར་པོ་དང་སྣམ་བུ་གཉིས་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞི་དང་གནས་པའི་དངོས་པོ་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་མ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལ་
ཡོད་པའི་ཉེས་པར་འགྱུར་རོ། །དཀར་པོ་དང་སྣམ་བུ་གཉིས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཡིན་ན་གཞི་དང་གནས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲེལ་པ་རྟོགས་པ་ཡང་ལེགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་གཉིས་ལ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་གཞི་དང་གནས་པའི་དངོས་པོ་ཡང་མེད་དོ། །སྐྱེ་བ་དང་སྐྱེད་པར་བྱེད་
པའི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞི་དང་། གནས་པའི་དངོས་པོ་ཡང་། སྤྱི་དང་དེ་དང་ལྡན་པ་ཕན་ཚུན་ཕན་པ་མི་བྱེད་པ་གཉིས་འདུ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་པར་མི་རུང་ངོ་། །འོན་ཏེ་འདི་སྐད་དུ་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་འབྲས་བུར་བརྗོད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད། འདུ་བ་ཅན་འགའ་ཞིག་
ཡོད་དོ། །དེས་ན་ཕན་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་འདུ་བ་ཅན་ནི་འགའ་ཞིག་གིས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པར་ཁས་ལེན། དེའི་ཚེ་འདུ་བ་ཅན་འདི་མི་སྐྱེད་པའི་དུས་ན། བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་སྐྱེས་པས་གཉིས་ཚོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་སྐྱེད་
པ་ན་ཡང་རྒྱུ་འགགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་འགགས་ན་ཡང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདུག་པ་གཉིས་ཕན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཕན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་བ་ཅན་འགའ་ཞིག་ཡོད་ན་ཡང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་གཏན་ཚིགས་དེ་ལས་མིན། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིན་ཏུ་ཐལ་
བའི་ཕྱིར་ཏེ། རྫ་མཁན་ཡང་བུམ་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་འབྲེལ་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །སྐྱོན་འདིར་མི་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདུ་བ་ཅན་དེ་གཉིས་ཀྱང་གཅིག་ལ་གཅིག་ཕན་པ་མི་བྱེད་འབྲེལ་པ་ཅན་དེ་གཉིས་ཀྱང་འདུ་བ་ལ་ཕན་པ་མི་བྱེད་དེ། དེ་རྟག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉིས་དང་འདུ་བ་དང་།

གཞན་ཡང་གང་ཕན་པ་མི་བྱེད་པར་འབྲེལ་པ་ཅི་སྟེ་འདོད་ན། དེའི་ཚེ་མཐའ་དག་ཕན་ཚུན་མ་འབྲེལ་པའི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་པ་ཅན་དུ་འགྱུར། དེ་ལྟ་ཡང་མ་ཡིན་ན་དེ་བས་ན་ཕན་པ་བྱེད་པ་དང་ཕན་པ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་འདུ་བ་མེད་པ་ལ་རྣམ་པ་གཞན་ཡང་མི་སྲིད་དོ། །འདིས་
སྦྱོར་བ་ཅན་གྱི་ལན་ཀྱང་བཏབ་བོ། །གཞན་ཡང་སྦྱོར་བ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཀྱིས་དེ་བསྐྱེད་པས་ན་ཅི་སྟེ་དེ་གཉིས་སྦྱོར་བ་ཅན་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་སྐྱེད་ཀྱང་སྦྱོར་བ་སྐྱེད་པའི་གཏན་ཚིགས་དེས་དེ་གཉིས་སྦྱོར་བ་ཅན་མི་འདོད། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ལས་ལ་སོགས་
པའི་སྦྱོར་བ་ཅན་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཅི་སྟེ་སྦྱོར་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ཅན་ཡིན་ན། ལས་ཀྱང་སྦྱོར་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འགའ་ཞིག་གི་ལས་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་དང་། གཉི་གའི་ལས་ཀྱིས་སྐྱེས་པས་ནི་སྦྱོར་བར་འདོད་དོ། །སོགས་པ་སྨོས་པས་ནི་སྦྱོར་བ་ཡང་སྦྱོར་བ་ཅན་དུ་
འགྱུར་བར་བསྡུས་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་སྐྱེས་པར་ཡང་འདོད་དོ། །སྦྱོར་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ཅན་མ་ཡིན་གྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། འཇོག་པར་བྱེད་དོ་ཞེ་ན་ཡང་དེ་མི་རུང་སྟེ། གནས་པར་བྱེད་པའང་རབ་ཏུ་བརྗོད། །གཞག་པ་དང་འཇོག་པར་བྱེད་པ་གཉིས་ནི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་དང་། སྐྱེད་
པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གནས་པ་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་ལས་སོ་སོར་སྤྲོས་ཟིན་ཏོ། །ཅི་སྟེ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་བློ་ཡོད་ན་ནི་བྲལ་བའི་ངོ་བོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལྡན་པའི་ངོ་བོ་ཡང་ཡིན་པར་འགྱུར། དེ་བཞིན་དུ་ལྡན་པའི་ངོ་བོ་གང་ཡིན་པ་བྲལ་བའི་ངོ་བོ་
ཡང་ཡིན། གནས་པ་གང་ཡིན་པ་མི་གནས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན། སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་བློ་ཅི་སྟེ་མི་འབྱུང་། དེ་ལྟ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་བས་ན་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བ་ན་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བའི་ལས་ནི་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་བློའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་མི་རུང་བ་སྟེ། དྲི་བ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱེད་ཀྱི་ཡང་
ངོ་བོ་འདྲ་བ་ཡིན་ན་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་མི་འདུ། དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ལས་མེད་པའི་ཕྱིར་བྲལ་བ་ནི་སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ལས་ཀྱང་ཅི་སྟེ་མེད། དེའི་རྒྱུ་ཡང་ཅི་སྟེ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ལན་གདབ་དཀའོ། །དེ་བས་ན་ཁྱེད་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་སྔར་བྲལ་བ་ལ་སོགས་

པའི་ངོ་བོར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་རུང་བའི་དངོས་པོ་དེ་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པར་རུང་བའི་དངོས་པོ་རྟག་ན་ནི། དེ་དང་བྲལ་བ་འགལ་ཕྱིར་ཏེ། སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་བྲལ་བར་འགལ་ལོ་ཞེས་དེ་སྐད་
བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་སོ། །ངེད་ཀྱིས་ཀྱང་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་སྐད་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་བས་ན། བྲལ་དང་ལྡན་དང་གྲོལ་སོགས་པས། །ཞེས་བྱ་བ་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བ་ལས་ཀྱི་ཚིག་གིས་རུང་བའི་ཚིག་བརྗོད་པ་ན་དོན་གྱི་ངོ་བོ་འདི་ལ་ངེས་པར་བརྗོད། དེའི་ཚེ་དོན་མེད་
པའི་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་བརྟགས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་བྱའོ། །སོགས་པའི་ནང་དུ་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བ་དང་གཞན་དང་གཞན་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་རྣམས་ལ་བརྟགས་ཏེ་ཡོད་ན་ཡང་འདིའི་ཞེས་
འབྲེལ་པ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་ཅན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འབྲེལ་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཀག་པས་འདིའི་ལས་དང་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་འབྲེལ་པ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་གྱི་བརྗོད་པ་ག་ལ་ཡོད། ཇི་ལྟར་གཞན་དུ་རྟོགས་པའི་ལས་ལ་སོགས་པ་ན། དེ་
གཞན་དང་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་ཏེ་མ་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་འདོད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ལས་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བས་ན། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྐྱེ་བའི་གཞི་རྐྱེན་གཞན་དང་གཞན་གྱིས་སྐད་ཅིག་མ་སོ་སོར་སྐྱེ་བའི་དངོས་པོ་
རྣམས་ནི་དངོས་པོ་ཐ་དད་པ་འདི་ཡིན་པར་རིགས་ཏེ། ལྡན་པ་དང་བྲལ་བ་དང་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པར་རིགས་ཀྱི། བརྟེན་པ་གཅིག་པུའི་ངོ་བོ་ནི་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་པས། སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་པ་ཡང་དག་པར་གང་ཡང་མེད་དོ། །དེ་བས་ན་དངོས་
པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་འབྲེལ་པ་མེད་དེ་ཞི་བ་ཡིན་ནོ། །འབྲེལ་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འགྲེལ་པ། སྨྲ་བའི་སེང་གེ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།

Source Colophon

Tibetan source text from the Esukhia Dege Tengyur digital edition, Volume 174 (Epistemology section, ཚད་མ tshad ma). GitHub: Esukhia/derge-tengyur, file 174_ཚད་མ།་_ཅེ.txt. Tohoku catalogue number 4215. License: CC0 (public domain dedication).

The Degé (sDe dge) xylograph edition is the standard critical edition of the Tibetan Buddhist canon, carved in the 18th century at Degé Parkhang in Kham, eastern Tibet. The Esukhia project, led by Elie Roux, digitized the complete Degé Tengyur into Unicode Tibetan.

Companion text: Examination of Relations (Sambandhaparīkṣā, D4214) — the verse root text that this commentary expounds.

Other works by Dharmakīrti in the Good Work Library: A Drop of Logic (Nyāyabinduprakaraṇa, D4212) · A Drop of Reason (Hetubinduprakaraṇa, D4213) · Examination of Relations (Sambandhaparīkṣā, D4214)

Other texts from the Tengyur Epistemology (Pramāṇa) section in the Good Work Library: Dignāga — Examination of the Object of Cognition (D4205) · Dignāga — Commentary on the Examination of the Object of Cognition (D4206) · Dignāga — Examination of the Three Times (D4207) · Dignāga — Engaging in Reasoning (D4208) · Dignāga — Establishing the Wheel of Reasons (D4209) · Dharmakīrti — A Drop of Logic (D4212) · Dharmakīrti — A Drop of Reason (D4213) · Dharmakīrti — Examination of Relations (D4214) · Candragomin — The Lamp of Established Reasoning (D4242) · Śīlagupta — Verses on Establishing Omniscience (D4243) · Śīlagupta — Verses on Examining Testimony (D4245) · Śīlarakṣita — Verses on the Destruction of Isvara (D4247) · Śaṅkarānanda — Establishing Relations (D4257) · Ratnavajra — The Application of Reasoning (D4265)

🌲