by Nagarjuna

The Sunyatasaptativrtti — "Commentary on the Seventy Verses on Emptiness" (Sanskrit: Sunyatasaptativrtti; Tibetan: stong pa nyid bdun cu pa'i 'grel pa) — is Nagarjuna's own auto-commentary on his Sunyatasaptati, one of the Five Collections of Reasoning (Yukti corpus) that form the philosophical foundation of the Madhyamaka school. The root text, seventy-three verses dismantling all ontological categories through emptiness analysis, survives in Tibetan as D3827 in the Dege Tengyur. This commentary, D3831, explains each verse through the debate format: an opponent raises objections, and Nagarjuna responds with reasoning.

The Sanskrit original is lost. The Tibetan translation was made by the Indian pandita Jinamitra and the great Tibetan translator, the monk Yeshe De (ye shes sde). It survives in the Dege Tengyur, Volume 096 (dBu ma, Tsa), folios 110a.4—121a.3. No freely available English translation has previously existed.

Homage to noble Manjushri, the wisdom-being!

Abiding, arising, ceasing, existing, not existing, inferior, equal, or superior — whether abiding, arising, perishing, existing, not existing, inferior, equal, or superior, all these the Buddhas speak by the power of worldly convention, not by the power of ultimate reality.

Objection: This designation of "self" and so forth — how could it not exist? Since cognitions such as "there is no self" also arise, the self must certainly exist.

Response:

Neither self nor not-self —
nothing whatsoever is expressed by self or not-self.

Why? Because:

All phenomena that are to be expressed
are empty by nature, like nirvana.

Objection: That "all things are empty by nature" — is this like a royal decree? Or is there reasoning by which one should understand that all things are empty by nature?

Response:

Because the intrinsic nature of all things
is not found in the assembly of causes and conditions,
nor in each individually, nor in all —
therefore they are empty.

Because the intrinsic nature of all things is not found in causes individually, nor in their conditions, nor in the assembly of causes and conditions, nor in all things collectively — therefore all things are said to be empty by nature.

Furthermore:

What exists does not arise, because it already exists.
What does not exist does not arise, because it does not exist.
Both together do not arise, because their natures conflict.
Since there is no arising, there is no abiding or ceasing.

An entity does not arise from a cause because it already exists — what already exists is said to already be. A non-entity does not arise from a cause because it is non-existent. Both existing and non-existing do not arise because they are contradictory — existence and non-existence are mutually contradictory properties. How could what is neither existing nor non-existing arise? Since there is no arising, there is no abiding or ceasing either.

Objection: The three marks of conditioned things — arising, abiding, and cessation — are taught. At the time of arising, arising is also manifest. Therefore conditioned things do arise from some source.

Response:

What has arisen cannot be produced.
What has not arisen also cannot be produced.
At the time of arising, it cannot be produced either —
because of the arisen and the unarisen.

First, what has already arisen is not to be produced. Why? Because it has already arisen — what has already arisen need not be produced again. What has not arisen is also not to be produced. Why? Because it has not arisen. What has not arisen is not to be produced because it lacks the activity of arising, because it has no power, and because it does not exist.

At the time of arising, it also cannot be produced. Why? Because "at the time of arising" reduces to either arisen or not-arisen. What is arisen and what is not arisen have already been shown, by the reasoning given above, to be things that cannot be produced. What is arisen cannot be produced because it has already arisen. What has not arisen cannot be produced because it has not arisen, because it lacks the activity of arising, because it has no power, and because it does not exist.

Therefore, since apart from arisen and not-arisen there is no third thing called "at the time of arising," that too cannot be produced.

Furthermore, arising is impossible because causes are untenable:

If the result already exists, what possesses it is a cause.
If the result does not exist, the cause equals a non-cause.
Both existing and non-existing is contradictory.
In none of the three times is this tenable.

If the result exists, then what possesses that result is the cause. If the result does not exist, the supposed cause is no different from a non-cause. If the result both exists and does not exist, that is contradictory — non-existence and existence cannot co-exist at one time.

Furthermore, cause is not tenable in any of the three times. If the cause is examined as prior, what is it a cause of? If it is examined as posterior, the effect is already accomplished — what need for a cause? If cause and result are examined as simultaneous, which of the two born at the same time is the cause of which? Which is the result of which? Thus in all three times, cause is not tenable.

Objection: All things are not empty, because numbers are tenable. The numbers one, two, many, and so forth — these exist. And numbers are tenable when entities exist. Therefore all things are not empty.

Response:

Without one, many cannot obtain;
without many, one cannot obtain.
Therefore, dependently arisen things
are without characteristics.

Because without one, many cannot obtain, and without many, one cannot obtain — therefore things arise dependently. For that very reason they are without characteristics.

Objection: In the sutras, dependent origination having suffering as its fruit is extensively taught and proclaimed. The teachers who explain it also teach in terms of one mind and multiple minds. Therefore all things are not empty.

Response:

The twelve links of dependent arising
that have suffering as their fruit — these have not arisen.
They are not tenable in a single mind,
nor in many minds.

The twelve links of dependent origination that have suffering as their fruit have not arisen. They are not tenable in a single mind, nor in many minds. If in a single mind, then cause and effect would arise simultaneously. If in many minds, then the earlier links, having ceased, could not be causes of the later links. Either way it is untenable. Therefore dependent origination is unborn.

Why unborn? Dependent origination is analyzed as arising from the cause of ignorance, and that ignorance presents conditions through distortion — and those distortions too are empty by nature. Why?

Neither permanent nor impermanent,
neither self nor non-self,
neither pure nor impure,
neither bliss nor suffering —
therefore the distortions do not exist.

The impermanent is the absence of the permanent. If permanence does not exist, then its antidote — impermanence — also does not exist. Apply this reasoning likewise to the rest. Therefore the distortions do not exist.

Without these, ignorance born from
the four distortions does not exist.
Without that, formations do not arise;
the remainder likewise.

If those distortions do not exist, then ignorance born from them does not exist. If ignorance does not exist, formations do not arise. The remainder is likewise.

Furthermore:

Without formations, ignorance does not arise.
Without ignorance, formations do not arise.
Because these two are mutually caused,
they are not established by their own nature.

What is not established by its own nature —
how can it produce another?
Therefore, opponent, what is not established
through conditions cannot produce another.

First, ignorance does not arise without formations. Without that ignorance, formations also do not arise. Because these two arise from mutual causation, they are not established by their own nature. What is not established by its own self — how can it produce another? Therefore, conditions that are not established by their own nature cannot produce other things.

Furthermore:

A father is not the son; the son is not the father.
Neither exists without the other,
nor do they arise simultaneously.
The twelve links are likewise.

First, a father is not the son, and a son is not the father. These two do not exist without each other, nor do they arise simultaneously. Just as by this reasoning father and son are unestablished, the twelve links of dependent origination are likewise.

Furthermore:

Just as in a dream, the pleasure and pain
that depend on objects — and those objects — do not exist,
likewise, whatever arises in dependence
does not exist, and that on which it depends also does not exist.

Just as in a dream the pleasure and pain that depend on objects do not exist, and just as those objects themselves do not exist — likewise, whatever arises in dependence does not exist, and that on which it depends also does not exist.
Objection:

If all things do not exist by their own nature,
then inferior, equal, superior,
variety — none can be established,
nor can anything become manifest from causes.

Therefore it is unreasonable that things do not exist by their own nature.

Response:

If intrinsic nature were established,
dependently arisen things would not exist.
If they were not dependent,
how could there be intrinsic nature?
What lacks intrinsic nature does not change;
what has intrinsic nature does not perish.

If things existed by their own nature, they would not become dependently arisen things. If one thinks, "Even without dependence, things could simply exist" — the response is: even without dependence, things would not exist. If things existed without dependence, they would never lack intrinsic nature. And what has intrinsic nature would never perish — it would never cease to be.

Objection: The cognitions of one's own nature, another's nature, and non-existence — these are not without a basis. Therefore things are not empty.

Response:

For what does not exist, how could there be
one's own nature, another's nature, or destruction?
Therefore, another's nature, non-existence,
existence, and one's own nature are distortions.

"For what does not exist" means "for what is not real." For what is not real, how could there be what is called "one's own nature," or "another's nature," or "destruction"? Therefore one's own nature, another's nature, non-existence, and existence are distortions.

Objection:

If things are empty,
there is no ceasing and no arising.
For what is empty by its own nature —
what ceases in that, and what arises?

If things are empty by nature, there would be no ceasing and no arising. If one asserts arising and ceasing for what is empty by nature — for what is empty by its own nature, what ceases there, and what arises there?

Response: All phenomena are indeed empty. Why?

Entity and non-entity are not simultaneous.
Without non-entity, there is no entity.
Entity always becomes non-entity.
Without non-entity, entity is impossible.

Entity and non-entity are not simultaneous. As stated: entities and non-entities cannot co-exist at one time. If one thinks, "But there is entity alone" — the response: without non-entity, there is no entity. Because without impermanence, entity is not tenable.

Furthermore: entity always becomes non-entity — entity always becomes impermanence. If one thinks, "Impermanence always follows entity but only acts when entity perishes — not at the time of arising or abiding" — the response: without non-entity, entity is impossible. Without destruction, the characteristic of impermanence cannot hold. If there is no destruction, "impermanent" is untenable — and it would always be non-entity alone.

Objection: It is non-entity alone.

Response:

Without entity, there is no non-entity.
Not from itself, and not from another.
Therefore entity does not exist.
Without that, non-entity does not exist.

Without entity, there is no non-entity. And that entity is not from itself and not from another. Therefore, because by this reasoning entity does not exist, non-entity is unborn. Without entity, non-entity also does not exist. The non-entity of that entity is also impossible.

Furthermore:

If there were existence, there would be permanence.
If non-existence, there would certainly be annihilation.
If entity existed, both would follow.
Therefore, one should not assert entity.

Because if entity truly existed, permanence would follow. If it did not exist at all, annihilation would follow. If entity existed, both these consequences would arise. Therefore entity should not be asserted.

Objection:

Because of continuity, this would not hold;
after the cause has given its power, the entity ceases.

Because of the continuity of arising and ceasing, neither permanence nor annihilation follows. After the cause has given its power, the entity ceases.

Response:

As before, this is also not established.
The fault of discontinuity also follows.

We have already analyzed that entity and non-entity cannot co-exist simultaneously. Therefore the continuity you assert is also not established, just as before. Furthermore, the fault of discontinuity would also follow.

Objection:

Seeing arising and ceasing,
the path to nirvana is taught —
not because of emptiness.

Seeing arising and ceasing, the path to nirvana is taught — not because things are empty.

Response:

Because these two are mutually opposed,
and because the seeing is reversed, this is perception.

It is not for one who does not perceive arising that nirvana is attained, but for one who sees arising and ceasing. Yet that arising is seen as the reversal of ceasing, and ceasing is seen as the reversal of arising. These two — arising and ceasing — are mutually opposed. The seeing is also a reversal. Therefore, because arising depends on ceasing and ceasing depends on arising, this is emptiness itself.

Objection: If there is no arising and no ceasing, what ceases such that there is nirvana?

Response:

What does not arise by its own nature
and does not cease — is that not liberation?

What has no arising by nature and no ceasing — is that not liberation?

Furthermore:

If nirvana were from cessation, it would be annihilation.
If otherwise, it would be permanence.
Therefore, neither entity nor non-entity —
without arising, without ceasing —
that is nirvana.

If nirvana were cessation, it would fall into annihilation. If nirvana were not cessation, it would fall into permanence. Therefore nirvana is neither entity nor non-entity — without arising and without ceasing. Such is nirvana.

Objection: Cessation exists, and it abides permanently.

Response:

If some cessation abided,
it would become a non-entity —
it would exist independently.

If some cessation were to abide, then it would become a non-entity — it would exist independently. That too is unreasonable:

Neither as entity nor as non-entity
does that cessation exist.

Neither as entity nor as non-entity does that cessation exist. As stated:

The characteristic is established from the basis of characterization;
the basis of characterization is established from the characteristic.
Neither is self-established;
one cannot establish the other.
What is unestablished cannot establish what is unestablished.

The characteristic is established from the basis of characterization, and the basis of characterization is established from the characteristic — neither is self-established. One does not establish the other — they are not mutually established. Because by this reasoning neither the basis of characterization nor the characteristic is established, these entities are not established.

By this, cause and result,
feeling and the one who feels, and so forth,
the seer, the seen, and whatever else —
all without exception have been explained.
Objection: Those who know time conceive of three times — past, present, and future. Therefore time exists.

Response:

Because they have no ground, because they are mutually established,
because they are confused, because they are not established by themselves,
because entities do not exist — the three times
do not exist; they are merely conceptual.

Time is not established. Why? Because it has no ground — time does not abide. What does not abide is what is thought to have no ground. What has no ground cannot be grasped. What cannot be grasped — how can it be designated? Therefore it is not established.

Furthermore, because they are mutually established — they are examined as mutually dependent. The past establishes the present and future; the present establishes the past and future; the future establishes the present and past. Because they are established dependently, time is not established.

Furthermore, because they are confused — what is examined as present is called "present." That same thing, examined in relation to the future, is "past." Examined in relation to the past, it is "future." Because they are confused in this way, they are not established.

Furthermore, because they are not self-established — time is not established by itself. Therefore it is not established.

Furthermore, because entities do not exist — if entities were established, time too would be established. But when entities are sought, they are not found to be established in their own nature. Therefore time is not established in its own nature at all. It is nothing but mere conceptualization.

Objection: All conditioned things possess the three marks: arising, abiding, and cessation. What is the reverse of these is unconditioned. Therefore the conditioned and the unconditioned exist.

Response:

Because arising, abiding, and ceasing —
the three characteristics of the conditioned — do not exist,
there is nothing conditioned whatsoever,
and nothing unconditioned either.

Arising, abiding, and ceasing, which are taught as the characteristics of the conditioned — when examined they are untenable, and therefore do not exist. Because these do not exist, there is nothing conditioned or unconditioned whatsoever.

Furthermore, even granting that the conditioned is accepted, because when examined it is untenable, it does not exist. Why?

What has not disintegrated does not disintegrate;
what has disintegrated does not either.
What abides does not abide;
what does not abide also does not.
What has arisen does not arise;
what has not arisen does not either.

Does what has arisen arise, or what has not arisen arise? First, what has arisen does not arise — because it has already arisen. What has not arisen also does not arise — because it has not arisen. Does what is abiding abide, or what is not abiding abide? What is abiding does not abide — because it has already abided. What is not abiding also does not abide — because it has not yet come to abide. Does what has disintegrated disintegrate, or what has not disintegrated disintegrate? Neither way is tenable.

Because even granting the conditioned, these three marks are untenable when examined — the conditioned does not exist. Because the conditioned does not exist, the unconditioned also is impossible.

Furthermore:

Conditioned and unconditioned,
neither many nor one,
neither existent nor non-existent, neither both —
at these limits, all variety is gathered.

When examined, the conditioned and unconditioned are neither many, nor one, nor existent, nor non-existent, nor both existent and non-existent. "At these limits" means at this point of certainty — all without exception is gathered. "All" means everything. One should understand that the aspects of these two have been completely summarized.

Objection:

The Blessed Teacher taught
the ground of action, the agent of action,
the fruit of action, that beings
possess their own actions, and that actions are not lost.

The Blessed One extensively showed in the sutras that action and the fruit of action take many forms. He also taught that actions do not lose their fruits, and that beings possess their own actions. Therefore action and the fruit of action exist.

Response:

He taught that actions have no intrinsic nature;
what has not arisen does not perish.
From grasping at self, actions arise.
That grasping too arises from conceptualization.

Because actions have been shown to have no intrinsic nature, they do not arise and therefore do not perish. Furthermore, grasping at self gives rise to actions, and that grasping too arises from conceptualization.

Furthermore:

If actions had intrinsic nature,
the body born from them would be permanent.

If actions had intrinsic nature, the body born from such actions would become permanent — it would have the nature of something fixed. Furthermore, that action would not have suffering as its ripening. Furthermore, action would become a self — because what is permanent is not suffering, and what is not suffering has no non-self. Therefore, because action has no intrinsic nature, it does not arise. Because it does not arise, it is not lost.

Furthermore:

Action does not exist as born from conditions,
and not the slightest action is born from non-conditions.
Formations are like illusions,
like cities of gandharvas, like mirages.

Because formations are like cities of gandharvas, illusions, and mirages, action does not exist by its own nature.

Furthermore:

Action has affliction as its cause.
Affliction is itself the nature of formations.
The body has action as its cause.
All three are empty by their own nature.

Because action arises from the cause of affliction, because formations arise from the causes of action and affliction, and because the body arises from the cause of action — all three are empty by their own nature.

If this is so:

Without action, there is no agent.
Without both, there is no result.
Without that, there is no one to experience it.
Therefore, things are solitary.

Thus, when examined by reason: if the result does not exist by nature, then action does not exist. Without action, there is no agent. Without action and agent, there is no result. Without that, there is no one to experience it. Therefore things are solitary.

Furthermore:

When one truly sees that action is empty,
one knows well.
Action does not arise; without action,
what arises from action does not arise.

When one sees reality and knows well that action is empty by nature, action does not arise. If that action does not exist, then what arises from that action also does not arise.

Objection: Is it then that nothing whatsoever exists?

Response: There is.

Just as the Blessed Tathagata
by miraculous power created an emanation,
and that emanation in turn
created yet another emanation —

the Tathagata's emanation is empty;
the emanation of an emanation, even more so.
Both are mere concepts —
whatever they may be, they are but names.

Likewise, the agent is like an emanation;
action is like the emanation's emanation.
Empty by its own nature —
whatever there is, it is mere concept.

Just as the Blessed Tathagata created an emanation by miraculous power, and that emanation in turn created yet another emanation — so too should action be understood. First, the Tathagata's emanation is empty by its own nature; the emanation created by an emanation, even more so. Just as both exist as mere concepts, whatever they may be — action too is like that.

Furthermore:

If action had intrinsic nature,
there would be no nirvana, and no agent.
If intrinsic nature did not exist,
the results of action — pleasant and unpleasant — would not exist.

If action had intrinsic nature, then from the time action was established by its own nature, there would be no nirvana. Furthermore, there would be no agent — because even without an agent, action would be fully accomplished. If action had no intrinsic nature, the pleasant and unpleasant results of action would also not exist.

Objection: If the sutras extensively say "this exists," how can you say it does not exist?

Response:

"Exists," it is said; "does not exist," it is also said;
"both exists and does not exist" is also said.
Through the intention of the Buddhas,
what is spoken is not easily understood.

What is said to exist — that too is merely a concept. What is said not to exist — that too is merely a concept. What is said to both exist and not exist — that too is merely a concept. What the Buddhas spoke with intention is not easily understood in all its aspects.
Objection: Here, form is accepted as what is produced from the elements, and the remaining non-material phenomena exist as appropriate.

Response:

If form arose from the elements,
it would arise from what is not ultimately real.
It does not arise from its own nature;
because that does not exist, it is not from another either.

If form is accepted as produced from the elements, then form arises from what is not ultimately real — "from what is not real" means from what is not self. Thus form does not arise from its own nature.

Objection: That is so — it does not arise from its own nature. But it is from another, namely the elements.

Response: Form is not from another. Why? Because that does not exist — because that other does not exist. Because its own nature is not established, "from another" is untenable. What does not exist cannot be called "another" to that.

Furthermore, those great elements themselves do not exist. If one asserts that entities arising from characteristics are established, those characteristics — the elements — cannot be established prior to the elements themselves. And the elements, the bases of characterization, are also not established without their characteristics.

In one, there is no fourness;
in four, there is no oneness.
Without the four great elements,
how can form be established?

In four there is no oneness, and in one there is no fourness. Because the four great elements do not exist, how can form, taking them as cause, be established?

Furthermore:

Because it is utterly ungraspable, it does not exist.
If you say it is known from its sign — that sign does not exist,
because it arises from causes and conditions.
Even if it exists, absence of sign is unreasonable.

Form is utterly ungraspable, and therefore does not truly exist. What cannot be grasped — how could it be said to exist? If one thinks, "It is known from its sign — if the consciousness 'this is form' exists, then form is established, because consciousness does not engage what has no object" — the response: that sign does not exist, because that consciousness arises from causes and conditions. Furthermore, even if form exists, it is unreasonable for there to be no sign.

Furthermore:

If consciousness apprehended that form,
it would apprehend its own intrinsic nature.

If consciousness apprehended form, it would apprehend its own intrinsic nature — it would grasp its own self. But this is not observed — a thing does not grasp itself. Because it is empty by nature, consciousness that arises from conditions and does not truly exist — how can it apprehend form that does not exist?

Objection: In the sutras, the apprehension of past and future form is extensively taught. Therefore the apprehension of form exists.

Response:

Since momentary consciousness
does not apprehend arisen momentary form,
how could it comprehend
past and future form?

Here, both form and consciousness are conceived as momentary. When the consciousness that arises is momentary and does not apprehend the arisen momentary form, how could it comprehend past and future form? It is impossible. By this reasoning, form is utterly ungraspable.

Furthermore, even granting color and shape, the apprehension of form is untenable. Why?

Since color and shape
are never different from each other,
there is no apprehension of them as different.
That both are form is agreed.

If color and shape were different from each other, apprehending them as different would be tenable. But since color and shape are agreed to be form, it is not tenable.

Furthermore:

Eye-consciousness does not exist in the eye,
nor in form, nor in between.
Depending on form and eye,
that consciousness is a false conceptualization.

When examined, eye-consciousness does not exist in the eye, nor in form, nor in between the two. The conceptualization that it arises depending on eye and form is false.

Objection: The sense-fields such as the eye exist. Their objects — what is to be seen and so forth — exist. The eye sees form. The ear and the rest are likewise.

Response:

If the eye does not see itself,
how could it see form?
Therefore eye and form have no self.
The remaining sense-fields are likewise.

The eye is empty of its own self.
It is empty of another's self.
Form is likewise empty.
The remaining sense-fields are likewise empty.

"Likewise" means: just as form is empty of its own self and of another's self, the remaining sense-fields are also empty of their own self and of another's self.

Therefore form is empty of its own self and of another's self. Furthermore, because it arises dependently, it is empty. Form is established by taking the elements as its cause — it is established dependently. What is established dependently is not established in its own nature. Therefore form is empty of its own nature.

It is also empty of another's self. Its "other" is the eye and consciousness. Consciousness together with the eye has objects; form is the object. What is an object is not the subject. Therefore it is empty of another's self. In one way, consciousness is inner, and form is what is engaged and outer. Because it is not inner, it is empty of another's self.

How so? Because consciousness itself arises dependently — it is established by depending on the object of knowledge and so forth. What is established dependently does not have its own self. Therefore the claim that consciousness apprehends subtle objects and so forth is untenable.

Objection: The eye itself sees. Consciousness does not. Because consciousness apprehends — it apprehends subtle objects and such — it is consciousness. But the eye sees its own self. The eye's nature is the pure element. Consciousness alone apprehends the distinctions of color and shape. Therefore your statement that "if the eye does not see itself, how could it see form" is untenable.

Response: That is not so. Why?

The eye is empty of its own self. "Its own self" means itself. If the eye does not see its own self, how could it see form? Because it sees neither itself nor form, the eye has no self — it has no intrinsic nature. Furthermore, form has no self. What is not perceived is not form. By the same reasoning, the remaining sense-fields also have no self and no intrinsic nature.

Furthermore:

When one sense-field comes into contact,
the others are empty.
The empty does not depend on the non-empty,
and the non-empty does not depend on the empty.

Furthermore:

Because the three do not exist and do not abide,
the assembly of three does not exist.
Because there is no contact by the thing itself,
feeling does not exist.

The three that do not exist — these non-existing, non-abiding natures — have no assembly. Because there is no assembly, contact does not exist. Because contact does not exist, feeling does not exist.

Furthermore:

Depending on the inner and outer sense-fields,
consciousness arises.
Therefore consciousness does not exist —
empty, like a mirage, like an illusion.

Because consciousness arises depending on the inner and outer sense-fields, consciousness too does not exist — it is empty, like a mirage, like an illusion.

If one thinks, "Consciousness exists as what cognizes" — that too is untenable. Why?

Consciousness arises depending on
the object of knowledge, which does not exist.
Because the object of knowledge does not exist
without the knower, the knower too does not exist.

Because consciousness arises depending on the object of knowledge, it does not exist. Because the object of knowledge and consciousness do not exist, the knower too does not exist.

Objection: "All is impermanent" is taught. By teaching all things as impermanent, non-emptiness is also taught.

Response:

Everything is impermanent — or rather,
the impermanent too is not permanent.
If entities were both permanent and impermanent,
how could that be?

"All is impermanent" — what is intended here should be understood. Because neither impermanent nor permanent truly exists — if entities existed, they would be either permanent or impermanent, but those entities do not exist.

Objection: In the sutras it is extensively taught that desire, hatred, and delusion exist.

Response:

Pleasant, unpleasant — these are distortions.
From the condition of these, desire, hatred, and delusion
arise. Therefore, by their own nature,
desire, hatred, and delusion do not exist.

Because desire arises from the condition of the pleasant, hatred from the condition of the unpleasant, and delusion from the condition of distortion — therefore desire, hatred, and delusion do not exist by their own nature.

Furthermore:

Because one is attached to that very thing,
one hates that very thing, one is bewildered by that very thing —
therefore they are produced by conceptualization.
That conceptualization too does not truly exist.

Because the very same thing is the object of attachment, of hatred, and of bewilderment, desire, hatred, and delusion are produced by conceptualization. Furthermore, those conceptualizations too do not truly exist.

How do they not exist?

What is to be examined does not exist.
Without what is to be examined, how can there be examination?
Therefore, what is examined and the examination
are empty, because they arise from conditions.

What is to be examined does not exist. Without what is to be examined, how can examination exist? Because what is examined and the examination arise from conditions, both are empty by nature.

Furthermore:

Through seeing reality, ignorance born from
the four distortions does not arise.
Without that, formations
do not arise. The remainder likewise.

Through true realization, ignorance born from the four distortions does not arise. Because ignorance does not arise, formations do not arise without it. Likewise, the rest does not arise.

Furthermore:

Whatever thing arises depending on another thing —
without that, it does not arise.
Entity and non-entity, conditioned
and unconditioned — this is nirvana.

Whatever arises depending on something — without that, it does not arise. Entity and non-entity are at peace; conditioned and unconditioned are at peace — this is nirvana.

Furthermore:

Whoever conceptualizes entities
that arise from causes and conditions as truly real —
clinging, views, conceptualization, and grasping —
the Teacher said that is ignorance.
From that, the twelve links arise.

Furthermore:

When one sees reality and knows well
that things are empty,
ignorance does not arise.
That is the cessation of ignorance.
From that, the twelve links cease.

When one knows well, seeing things as they truly are — empty by nature — ignorance does not arise. That is the cessation of ignorance. From that, the twelve links cease.

Why?

Formations are like cities of gandharvas,
like illusions, mirages, nets of hair,
like foam, bubbles, emanations,
like dreams, like circles of firebrands.

Because when examined, formations are like illusions, mirages, and cities of gandharvas — when one knows well that they are empty by nature, ignorance does not arise. That non-arising of ignorance is the cessation of ignorance. From that, the twelve links cease.

By their own nature, entities do not cease.
In this, non-entity also does not exist.
Entities and non-entities that arise from
causes and conditions — these are empty.

When sought, in the ultimate sense there is not the slightest entity by its own nature. In this, there is also not the slightest non-entity. Entities and non-entities that arise from causes and conditions are empty.

Because all things are empty by nature,
the incomparable Tathagata
taught this dependent arising
through the designation of things.

Because all things are empty by nature, the Tathagata taught dependent arising through the designation of things, incomparably.

The ultimate meaning is just that.
The various worldly conventions —
the perfectly awakened Buddha, the Blessed One,
has expounded in dependence on them.

In the ultimate sense, all things of dependent arising are empty by nature — that is the ultimate meaning. The Buddha, the Blessed One, has expounded the various teachings in dependence on worldly conventions.

He teaches the worldly dharma, and it does not perish;
yet in truth, no dharma whatsoever has been taught.
Those who do not understand
what the Tathagata has spoken
are frightened by this immaculate expression,
which is free of elaboration and without characteristics.

The worldly dharma that is taught does not perish. Yet in truth, dharma has never been ultimately taught. Those who do not understand — who do not understand the ultimate meaning of dependent arising as spoken by the Tathagata — are frightened by this immaculate expression, which is free of elaboration and without characteristics.

"Depending on this, this arises" —
this worldly way is not negated.
But because what is dependent has no intrinsic nature,
how could it truly exist? This is certain.

"Depending on this, this arises" — this worldly way is not negated. But whatever arises dependently has no intrinsic nature. What has no nature — how could it exist? This is the certain truth.

The faithful one who strives to find the truth,
who does not depend on any teaching,
who pursues this way through reason —
having abandoned entity and non-entity,
finds peace.

The faithful one who strives to seek reality, who does not depend on any teaching, who pursues this cessation through reason and desires it — having abandoned entity and non-entity, finds peace.

Having understood these very conditions,
the entire net of evil views is reversed.
Through abandoning desire, delusion, and anger,
one attains the stainless nirvana.

Colophon

The Sunyatasaptativrtti (Commentary on the Seventy Verses on Emptiness) is attributed to Nagarjuna (c. 150—250 CE), the founder of the Madhyamaka school of Mahayana Buddhist philosophy. It is the auto-commentary on his Sunyatasaptati (Seventy Verses on Emptiness, D3827), one of the Five Collections of Reasoning (Yukti corpus). Where the root text presents seventy-three verses dismantling all ontological categories, this commentary explains each verse through the debate format: opponents raise objections based on Abhidharma categories, sutras, and common sense, and Nagarjuna responds with rigorous Madhyamaka reasoning.

The Sanskrit original is lost. The Tibetan translation survives in the Dege Tengyur (Tohoku catalogue D3831), folios 110a.4—121a.3, in the Madhyamaka (dBu ma) section, Volume 096. The Tibetan colophon states: "The commentary on the Seventy Verses on Emptiness, composed by the master Arya Nagarjuna, is complete. Translated and finalized by the Indian pandita Jinamitra and the chief translator, the monk Yeshe De, and others."

Freely available English translations do not appear to exist. Komito's Nagarjuna's Seventy Stanzas (1987) includes commentary, but is out of print and paywalled. This is the first free English translation.

Good Works Translation from Classical Tibetan. Translated by Sherab (life 113 of the Tibetan Translator lineage) for the Good Work Library. The translation is independently derived from the Tibetan source text; the root verse translations in D3827 (translated by Lodro, life 76) were consulted for consistency of verse renderings. No existing English translation of the commentary was used as a source.

Compiled and formatted for the Good Work Library by the New Tianmu Anglican Church, 2026.

Other works by Nāgārjuna in the Good Work Library: A Drop of Nourishment for the People · Awakening the Unawakened · Commentary on the Essence of the Dharma-Realm · Commentary on the One Hundred Letters · Commentary on the Refutation of Objections · Deliverance from Hell · Discourse on Giving · Discourse on Transcending Existence · Exposition of the Heart of Dependent Origination · One Hundred Letters · Praise for Pleasing Sentient Beings · Praise in Adoration · Praise of the Compassion of Mañjuśrī · Praise of the Incomparable One · Praise of the Inconceivable · Praise of the Stūpas of the Eight Great Holy Sites · Praise of the Three Bodies · Praise of the Twelve Deeds · Praise of the Vajra of Mind · Praise of the World-Transcendent · Praise of Ultimate Reality · Praise Transcending Praise · Refutation of Objections · Seventy Verses on Emptiness · Sixty Verses on Reasoning · The Akutobhayā · The Door for Entering into the Three Bodies · The Dream Wish-Fulfilling Jewel · The Hundred Wisdoms · The Rite of Generating the Awakening Mind · The Staff of Wisdom · The Vaidaḷyasūtra · Transference of Existence · Twenty Verses on the Great Vehicle · Unsurpassed Praise · Verses on the Heart of Dependent Origination · Verses on the Rice Seedling

🌲

Source Text: སྟོང་པ་ཉིད་བདུན་ཅུ་པའི་འགྲེལ་པ

Classical Tibetan source text from the Esukhia Dege Tengyur digital edition (GitHub: Esukhia/derge-tengyur), Volume 096 (dBu ma, Tsa), folios 110a.4—121a.3. CC0. Presented for reference and verification alongside the English translation above.

༄༅༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཤཱུ་ནྱ་ཏཱ་སྱ་སཔྟ་ཏི་བྲྀཏྟི། བོད་སྐད་དུ། སྟོང་པ་ཉིད་བདུན་ཅུ་པའི་འགྲེལ་པ། འཕགས་པ་འཇམ་
[110a.5]དཔལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གནས་པའམ་སྐྱེ་འཇིག་ཡོད་མེད་དམ། །དམན་པའམ་མཉམ་པའམ་ཁྱད་པར་ཅན། །སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་སྙན་དབང་གིས། །གསུང་གི་ཡང་དག་དབང་གིས་མིན། །གནས་པའམ་སྐྱེ་བའམ་འཇིག་པའམ། །ཡོད་
[110a.6]པའམ་མེད་པའམ་དམན་པའམ། །མཉམ་པའམ་ཁྱད་པར་ཅན་ཡང་རུང་སྟེ། དེ་ཐམས་ཅད་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུང་གི་དེ་ཁོ་ནའི་དབང་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། བདག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་གང་
[110a.7]ཡིན་པ་འདི་ཅི་ནས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་བདག་མེད་དོ་སྙམ་པའི་བློ་དག་ཀྱང་འཇུག་པས་བདག་ནི་གདོན་མི་ཟ་བ་ཁོ་ནར་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། བདག་མེད་བདག་མེད་མིན་བདག་དང་། །བདག་མེད་མིན་པས་བརྗོད་འགའ་འང་མེད། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་
[110b]
[110b.1]ཀུན། །མྱ་ངན་འདས་མཚུངས་རང་བཞིན་སྟོང་། །འདིར་སྨྲས་པ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་སྟོང་། །ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ལྟར་རྒྱལ་པོའི་བཀའི་ཚིག་གམ། འོན་ཏེ་གང་གིས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་རིགས་པ་འབའ་
[110b.2]ཞིག་ཡོད། འདིར་བཤད་པ། གང་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །རང་བཞིན་རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པའམ། །སོ་སོ་རྣམས་ལའམ་ཐམས་ཅད་ལ། །ཡོད་མིན་དེ་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཡིན། །གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་རྒྱུའི་རྐྱེན་རྣམས་སམ། རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པའམ།
[110b.3]དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་རུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེས་སྨྲའོ། །གཞན་ཡང་། ཡོད་པ་ཡོད་ཕྱིར་སྐྱེ་མ་ཡིན། །མེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན། །ཆོས་མི་མཐུན་ཕྱིར་ཡོད་མེད་མིན། །སྐྱེ་བ་མེད་ཕྱིར་གནས་
[110b.4]འགག་མེད། །དངོས་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཡོད་པ་ནི་ཡོད་བཞིན་པ་ཞེས་བཤད་པས་སོ། །མེད་པ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །ཡོད་མེད་ནི་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་ཕན་ཚུན་འགལ་ལོ། །འདི་ལྟར་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་ནི་ཕན་
[110b.5]ཚུན་འགལ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པས་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ག་ལ་སྐྱེ། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་དང་འགག་པ་ཡང་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་ལྡན་པར་གསུངས་ལ།
[110b.6]སྐྱེ་བའི་ཚེ་སྐྱེ་བ་ཡང་སྟོན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འགའ་ཞིག་ལས་འདུས་བྱས་སྐྱེ་བ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མིན། །མ་སྐྱེས་པ་ཡང་བསྐྱེད་བྱ་མིན། །སྐྱེ་བའི་ཚེ་ཡང་བསྐྱེད་བྱ་མིན། །སྐྱེ་དང་མ་སྐྱེས་པ་ཡི་ཕྱིར། །རེ་ཞིག་སྐྱེས་པ་ནི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་
[110b.7]མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྐྱེས་ཟིན་པ་ནི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །མ་སྐྱེས་པ་ཡང་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ནི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། བྱ་བ་དང་བྲལ་བ་དང་།
[111a]
[111a.1]མཐུ་མེད་པ་དང་། ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བའི་ཚེ་ཡང་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་སྐྱེད་པ་དང་མ་སྐྱེས་པར་ཟད་ལ། སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་སྔར་བཤད་པའི་རིམ་པ་
[111a.2]ཁོ་ནས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་སྐྱེས་པ་ནི་སྐྱེས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །མ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བའི་བྱ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། མེད་པའི་ཕྱིར་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་
[111a.3]ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་གསུམ་པ་སྐྱེ་བའི་ཚེ་དེ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། རྒྱུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འབྲས་ཡོད་
[111a.4]འབྲས་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུ། །དེ་མེད་ན་ནི་རྒྱུ་མིན་མཚུངས། །ཡོད་མིན་མེད་པ་ཡིན་ན་འགལ། །དུས་གསུམ་རྣམས་སུ་འཐད་མ་ཡིན། །འབྲས་བུ་ཡོད་ན་འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པ་དེ་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །འབྲས་བུ་དེ་མེད་ན་ནི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར་རོ། །འབྲས་བུ་ཡོད་པ་
[111a.5]ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་འགལ་ཏེ། མེད་པ་དང་ཡོད་པ་དུས་གཅིག་ཁོ་ན་ནི་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། དུས་གསུམ་དུ་ཡང་རྒྱུར་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་རྒྱུ་སྔ་བར་བརྟགས་ན་ནི་གང་གི་རྒྱུ་ཡིན། འོན་ཏེ་ཕྱི་མར་བརྟགས་ན་ནི་
[111a.6]གྲུབ་ཟིན་པ་ལ་རྒྱུ་ཅི་དགོས། འོན་ཏེ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཅིག་ཅར་ཡིན་པར་བརྟགས་ན་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཅིག་ཅར་སྐྱེས་པ་གཉིས་གང་གི་རྒྱུ་གང་ཡིན། གང་གི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན། དེ་ལྟར་དུས་གསུམ་ཅར་དུ་ཡང་རྒྱུར་མི་འཐད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གྲངས་འཐད་པའི་ཕྱིར་དངོས་
[111a.7]པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་དང་གཉིས་དང་མང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་གང་དག་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཡོད་དོ། །གྲངས་ཀྱང་དངོས་པོ་རྣམས་ཡོད་ན་འཐད་པས་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གཅིག་མེད་པར་ནི་མང་པོ་དང་། །མང་
[111b]
[111b.1]པོ་མེད་པར་གཅིག་མི་འཇུག །དེ་ཕྱིར་བརྟེན་ནས་དངོས་པོ་རྣམས། །འབྱུང་བ་མཚན་མ་མེད་པ་ཡིན། །གང་གི་ཕྱིར་གཅིག་མེད་ན་མང་པོ་མི་འཇུག་ལ་མང་པོ་མེད་ན་ཡང་གཅིག་མི་འཇུག་པ་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་
[111b.2]ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། མདོ་སྡེ་ལས། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ཡང་རྒྱས་པར་བསྟན་ཅིང་ལུང་འབོགས་པར་བྱེད་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སེམས་གཅིག་དང་སེམས་ཐ་དད་པ་ལ་བསྟན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་མ་ཡིན་ནོ། །
[111b.3]འདིར་བཤད་པ། རྟེན་འབྱུང་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་གང་། །སྡུག་བསྔལ་འབྲས་ཅན་དེ་མ་སྐྱེས། །སེམས་གཅིག་ལ་ཡང་མི་འཐད་ལ། །དུ་མ་ལ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་སྡུག་བསྔལ་འབྲས་བུ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་སྐྱེས་པའོ། །
[111b.4]དེ་ནི་སེམས་གཅིག་ལ་ཡང་མི་འཐད་ལ། མང་པོ་ལ་ཡང་མི་འཐད་དེ། གང་གི་ལྟར་ན་སེམས་གཅིག་ཡིན་པ་དེའི་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་རྒྱུ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ལྟར་ན་སེམས་ཐ་དད་པ་ཡིན་པ་དེའི་ལྟར་ན་ཡང་ཡན་ལག་སྔ་མ་སྔ་མ་ཞིག་པ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་རྒྱུ་མ་
[111b.5]ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་ཞེ་ན། འདི་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ནི་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བར་བརྟགས་ལ། མ་རིག་པ་དེ་ཡང་རྐྱེན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པར་སྟོན་ཏེ། ཕྱིན་ཅི་
[111b.6]ལོག་དེ་དག་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མི་རྟག་རྟག་མིན་བདག་མེད་པ། །བདག་མིན་མི་གཙང་གཙང་མ་ཡིན། །སྡུག་བསྔལ་བདེ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། །དེ་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་མེད། །མི་རྟག་པ་ནི་རྟག་པ་མེད་པའོ། །རྟག་པ་
[111b.7]མེད་ན་དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་མི་རྟག་པ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་སྦྱོར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་མེད་དོ། །དེ་མེད་ན་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག །བཞི་ལས་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་མེད། །དེ་མེད་ན་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས། །མི་འབྱུང་ལྷག་མའང་དེ་བཞིན་
[112a]
[112a.1]ནོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་དག་མེད་ན་དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་མེད་ལ། མ་རིག་པ་མེད་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་འབྱུང་སྟེ། ལྷག་མ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གཞན་ཡང་། མ་རིག་འདུ་བྱེད་མེད་མིན་འབྱུང་། །དེ་མེད་འདུ་བྱེད་མི་འབྱུང་བས། །དེ་གཉིས་ཕན་
[112a.2]ཚུན་རྒྱུ་ཕྱིར་ཡང་། །རང་བཞིན་གྱིས་ནི་མ་གྲུབ་མིན། །གང་ཞིག་བདག་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས། །མ་གྲུབ་དེ་བཞིན་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཕ་རོལ་པོ། །མ་གྲུབ་རྐྱེན་གཞན་སྐྱེད་པ་མིན། །རེ་ཞིག་མ་རིག་པ་ནི་འདུ་བྱེད་མེད་ན་མི་འབྱུང་ངོ་། །མ་རིག་པ་དེ་མེད་པར་ཡང་
[112a.3]འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་འབྱུང་སྟེ། དེ་གཉིས་ནི་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་མ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་བདག་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་མ་གྲུབ་པ་དེས་གཞན་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད། དེ་ལྟ་བས་ན་ཕ་རོལ་མ་གྲུབ་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ནི་གཞན་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དག་
[112a.4]མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། ཕ་བུ་མ་ཡིན་བུ་ཕ་མིན། །དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་མེད་མིན་ལ། །དེ་གཉིས་ཅིག་ཅར་ཡང་མིན་ལྟར། །ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་དེ་བཞིན་ནོ། །རེ་ཞིག་ཕ་ཡང་བུ་མ་ཡིན་ལ་བུ་ཡང་ཕ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། དེ་གཉིས་
[112a.5]ཅིག་ཅར་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་རིམ་པ་འདིས་ཕ་དང་བུ་དག་མ་གྲུབ་པ་ལྟར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །གཞན་ཡང་། རྨི་ལམ་ཡུལ་བརྟེན་བདེ་སྡུག་དང་། །ཡུལ་དེའང་མེད་ལྟར་བརྟེན་ནས་གང་། །འབྱུང་བ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་
[112a.6]མེད། །བརྟེན་ནས་གང་ཡིན་དེ་ཡང་མེད། །དཔེར་ན་རྨི་ལམ་ན་ཡུལ་ལ་བརྟེན་པའི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་མེད་པ་དང་། ཇི་ལྟར་ཡུལ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་། བརྟེན་ནས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ།
[112a.7]གལ་ཏེ་དངོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས། །མེད་ན་དམན་མཉམ་ཁྱད་འཕགས་ཉིད། །ཡོད་མིན་སྣ་ཚོགས་ཉིད་མི་འགྲུབ། །རྒྱུ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་མེད། །དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་དོ། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་མི་རུང་ངོ་། །འདིར་བཤད་པ། རང་བཞིན་
[112b]
[112b.1]གྲུབ་བརྟེན་དངོས་མིན་འགྱུར། །མ་བརྟེན་པར་ཡང་ག་ལ་ཡོད། །རང་བཞིན་མེད་ཉིད་མི་འགྱུར་ཞིང་། །རང་བཞིན་ཡོད་པ་མི་འཇིག་གོ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པར་གྱུར་ན་བརྟེན་ནས་དངོས་པོར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་མ་བརྟེན་པར་ཡང་དངོས་པོ་
[112b.2]ཡིན་དུ་ཟད་མོད་སྙམ་དུ་སེམས་ན། འདིར་བཤད་པ། མ་བརྟེན་པར་ཡང་ག་ལ་ཡོད། །མ་བརྟེན་པར་ཡང་དངོས་པོར་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་མ་བརྟེན་པར་ཡང་དངོས་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ན་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཞིང་། རང་བཞིན་ཡོད་པར་ནི་འཇིག་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ།
[112b.3]མེད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རང་གི་དངོས་པོ་དང་། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བློ་འདི་རྟེན་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་པོ་རྣམས་སྟོང་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། མེད་ལ་རང་གི་དངོས་པོ་འམ། །
[112b.4]གཞན་དངོས་འཇིག་པར་ག་ལ་འགྱུར། །དེ་ཕྱིར་གཞན་དངོས་དངོས་མེད་དང་། །དངོས་དང་རང་དངོས་ལོག་པ་ཡིན། །མེད་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། མེད་པ་དེ་ལ་རང་གི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བའམ། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བའམ། འཇིག་པ་
[112b.5]ཞེས་བྱ་བར་ལྟ་ག་ལ་འགྱུར། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་དངོས་པོ་དང་། །གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། དངོས་པོ་དང་རང་གི་དངོས་པོ་ནི་ལོག་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་སྟོང་ཡིན་ན། །འགག་པར་མི་འགྱུར་སྐྱེ་མི་འགྱུར། །ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་
[112b.6]ལ། །གང་ལ་འགག་ཅིང་གང་ལ་སྐྱེ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ན་འགག་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། སྐྱེ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ལ་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པར་འདོད་ན་ནི། འདིར་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ལ་གང་ལ་འགག་ཅིང་གང་ལ་
[112b.7]སྐྱེ་ཞེས་སྨྲའོ། །འདིར་བཤད་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་དང་དངོས་མེད་ཅིག་ཅར་མེད། །དངོས་མེད་མེད་པར་དངོས་པོ་མེད། །རྟག་ཏུ་དངོས་དང་དངོས་མེད་འགྱུར། །དངོས་མེད་དངོས་པོ་མེད་མི་འབྱུང་། །དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་
[113a]
[113a.1]པ་དག་ཅིག་ཅར་བ་ཡང་མེད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དངོས་པོ་དག་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་དུས་གཅིག་ན་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་དངོས་པོ་གཅིག་པུ་ཡིན་དུ་ཟད་མོད་སྙམ་དུ་སེམས་ན་འདིར་བཤད་པ། དངོས་མེད་
[113a.2]མེད་པར་དངོས་པོ་མེད། །གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་པར་དངོས་པོ་མི་འཐད་དོ། །མི་རྟག་པ་ཉིད་མེད་པར་དེ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་། རྟག་ཏུ་དངོས་དང་དངོས་མེད་འགྱུར། །རྟག་ཏུ་དངོས་པོ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་དེ་འདི་ལྟར་ཡིན་ཏེ། རྟག་ཏུ་དངོས་
[113a.3]པོ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ནི་རྟག་ཏུ་དངོས་པོའི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་ལ། སྐྱེ་བའི་ཚེའམ་གནས་པའི་ཚེ་ནི་ལས་མི་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་འཇིག་པའི་དངོས་པོ་འཇིག་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། འདིར་བཤད་པ། དངོས་མེད་དངོས་པོ་མེད་མི་འབྱུང་། །དངོས་པོ་མེད་པར་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡོད་པ་མ་
[113a.4]ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་འཇིག་པ་མེད་ན་འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་མི་རྟག་པ་ཉིད་མི་རུང་སྟེ། མི་འཇིག་ན་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་མི་འཐད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དངོས་པོ་མེད་པ་གཅིག་པུ་ཡིན་དུ་ཟད་མོད། འདིར་བཤད་པ།
[113a.5]དངོས་པོ་མེད་པར་དངོས་མེད་མེད། །བདག་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མིན། །དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་པོ་མེད། །དེ་མེད་ན་ནི་དངོས་མེད་མེད། །དངོས་པོ་མེད་པར་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་མེད་ལ། དངོས་པོ་དེ་ཡང་བདག་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གང་གི་ཕྱིར་
[113a.6]རིགས་པ་འདིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་མེད་ན་ནི་དངོས་པོ་མེད། །དངོས་པོ་དེ་མེད་ན་དངོས་པོ་དེ་མེད་པ་ཡང་མེད་དོ། །དེའི་དངོས་པོ་མེད་པའང་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། དངོས་པོ་
[113a.7]ཡོད་པ་ཉིད་ན་རྟག །མེད་ན་ངེས་པར་ཆད་པ་ཡིན། །དངོས་པོ་ཡོད་ན་དེ་གཉིས་མིན། །དེ་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཁས་བླངས་མིན། །གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཉིད་ཡོད་ན་རྟག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །མེད་པ་ཉིད་ན་ནི་ངེས་པར་ཆད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དངོས་པོ་ཡོད་ན་དེ་
[113b]
[113b.1]གཉིས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཁས་བླང་བར་མི་བྱའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུན་གྱི་ཕྱིར་ན་དེ་མེད་དེ། །རྒྱུ་བྱིན་ནས་ནི་དངོས་པོ་འགག །སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་རྒྱུན་གྱི་ཕྱིར་རྟག་པ་དང་ཆད་པ་འདི་གཉི་གར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུ་བྱིན་ནས་དངོས་པོ་འགག་པར་འགྱུར་
[113b.2]རོ། །འདིར་བཤད་པ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་འདི་མ་གྲུབ། །རྒྱུན་ཆད་པ་ཡི་ཉེས་པའང་ཡོད། །ཁོ་བོ་ཅག་ནི་སྔར་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་མི་སྲིད་དོ། །ཞེས་བརྟགས་ཟིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུན་ཞེས་ཁས་ལེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་སྔ་མ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་མ་གྲུབ་པ་ཡིན་
[113b.3]ནོ། །གཞན་ཡང་། རྒྱུན་ཆད་པའི་ཉེས་པའང་ཡོད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། སྐྱེ་འཇིག་གཟིགས་པས་མྱ་ངན་འདས། །ལམ་བསྟན་སྟོང་ཉིད་ཕྱིར་མ་ཡིན། །སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་གཟིགས་ནས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་བསྟན་གྱི། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་
[113b.4]མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། འདི་དག་ཕན་ཚུན་བཟློག་ཕྱིར་དང་། །ལོག་པའི་ཕྱིར་ན་མཐོང་བ་ཡིན། །རེ་ཞིག་བཤད་པ་འདི་ནི་གང་མ་སྐྱེས་པ་ཤེས་པ་དེའི་མ་ཡིན་གྱི། གང་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་མཐོང་གི་སྐྱེ་བ་དེ་ཡང་འཇིག་པ་ལས་བཟློག་པར་མཐོང་། འཇིག་པ་ལས་སྐྱེ་བ་
[113b.5]ལས་བཟློག་པར་མཐོང་བ་དེའི་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་འདི་གཉིས་ཕན་ཚུན་བཟློག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤེས་པ་ཡང་བཟློག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པར་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་པ་དང་། འཇིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ཡིན་པ་དེའི་
[113b.6]ཕྱིར་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་སྐྱེ་དང་འགག་མེད་ན། །གང་ཞིག་འགག་ཕྱིར་མྱ་ངན་འདས། །གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཡང་མེད་འགག་པ་ཡང་མེད་ན་གང་ཞིག་འགག་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར། འདིར་བཤད་པ། གང་ཞིག་རང་
[113b.7]བཞིན་སྐྱེ་མེད་ཅིང་། །འགག་མེད་དེ་ཐར་མ་ཡིན་ནམ། །གང་རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་འགག་པ་མེད་པ་དེ་ཐར་པ་མ་ཡིན་ནམ། གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་མྱང་འདས་འགོག་ཆ་དང་། །གལ་ཏེ་ཅིག་ཤོས་ལྟར་བརྟག་པ། །དེ་ཕྱིར་དངོས་དང་དངོས་མེད་མིན། །
[114a]
[114a.1]སྐྱེ་མེད་འགག་པའང་མེད་པ་ཡིན། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འགོག་པ་ཡིན་ན་ཆད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་འགོག་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་རྟག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་
[114a.2]གྱི། སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་འགག་པ་མེད་པ་དེ་ལྟ་བུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འགོག་པ་ནི་ཡོད་དེ་དེ་ཡང་རྟག་ཏུ་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་འགོག་པ་འགའ་གནས་ཡོད། །དངོས་མེད་པར་ཡང་དེར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འགོག་
[114a.3]པ་འགའ་ཞིག་གནས་པར་འགྱུར་ན་དེའི་ཚེ་དངོས་པོ་མེད་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། མ་བརྟེན་པར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །དངོས་མེད་པར་ཡང་དེ་མེད་དེ། །དངོས་མེད་མེད་པར་ཡང་དེ་མེད། །དངོས་པོ་མེད་པ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་
[114a.4]ལྟར་ཡང་འགོག་པ་དེ་མེད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། མཚན་གཞི་ལས་མཚན་གྲུབ་མཚན་ལས། །མཚན་གཞི་གྲུབ་སྟེ་རང་མ་གྲུབ། །གཅིག་ལས་གཅིག་ཀྱང་མ་གྲུབ་སྟེ། །མ་གྲུབ་མ་གྲུབ་སྒྲུབ་བྱེད་མིན། །མཚན་ཉིད་ཀྱང་མཚན་གཞི་ལས་གྲུབ་ལ། མཚན་གཞི་
[114a.5]ཡང་མཚན་ཉིད་ལས་གྲུབ་པ་ལས་རང་གི་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ལས་གཅིག་ཀྱང་མ་གྲུབ་སྟེ། །ཕན་ཚུན་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་བོ། །ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་རིམ་པ་འདིས་མཚན་གཞི་དང་མཚན་ཉིད་གཉིས་གྲུབ་པ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་མཚན་གཞི་དང་མཚན་ཉིད་མ་གྲུབ་
[114a.6]སྟེ། དངོས་པོ་འདི་དག་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིས་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་། །ཚོར་བཅས་ཚོར་བ་པོ་སོགས་དང་། །ལྟ་པོ་བལྟ་བྱ་སོགས་ཅིའང་རུང་། །དེ་ཀུན་མ་ལུས་བཤད་པ་ཡིན། །འདིར་སྨྲས་པ། དུས་རིག་པ་དག་དུས་གསུམ་པ་དུ་མར་སེམས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དུས་
[114a.7]ནི་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། མི་གནས་ཕན་ཚུན་གྲུབ་ཕྱིར་དང་། །འཆོལ་ཕྱིར་བདག་ཉིད་མ་གྲུབ་ཕྱིར། །དངོས་པོ་མེད་ཕྱིར་དུས་གསུམ་ནི། །ཡོད་པ་མ་ཡིན་རྟོག་པ་ཙམ། །དུས་ནི་མ་གྲུབ་བོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མི་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དུས་ནི་མི་གནས་པ་ཡིན་པ་ཡིན་པར་
[114b]
[114b.1]བསམ་པའོ། །གང་མི་གནས་པ་དེ་ནི་གཟུང་བར་མི་ནུས་སོ། །གང་གཟུང་དུ་མེད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་གདགས་པར་འགྱུར། དེ་ལྟ་བས་ན་མ་གྲུབ་བོ། །གཞན་ཡང་། ཕན་ཚུན་གྲུབ་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་ལས་གྲུབ་པར་བརྟག་པ་སྟེ། འདས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ད་ལྟར་དང་མ་འོངས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད།
[114b.2]ད་ལྟར་ལ་བརྟེན་ནས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད། མ་འོངས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ད་ལྟར་དང་འདས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་གང་གི་ཕྱིར་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན་པར་བརྟག་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དུས་མ་གྲུབ་པོ། །དེ་ཉིད་ད་ལྟར་ལ་བརྟགས་ནས་ད་ལྟར་ཞེས་བྱ། དེ་ཉིད་མ་འོངས་པ་ལ་བརྟགས་
[114b.3]ནས་འདས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་འདས་པ་ལ་བརྟགས་ནས་མ་འོངས་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འཆོལ་བ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་མ་གྲུབ་པའོ། །གཞན་ཡང་། བདག་ཉིད་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དུས་འདི་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མ་གྲུབ་པས་དེ་ལྟ་བས་ན་མ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་།
[114b.4]དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་གྲུབ་ན་ནི་དུས་ཀྱང་གྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དངོས་པོ་དེ་ནི་བཙལ་ནས་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དུས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་མེད་པ་ཁོ་ན་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ། །འདིར་སྨྲས་
[114b.5]པ། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ནི་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་ཕྱིར་སྐྱེ་དང་གནས་
[114b.6]དང་འཇིག །འདུས་བྱས་མཚན་ཉིད་འདི་གསུམ་མེད། །དེ་ཕྱིར་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས། །ཅི་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་གང་དག་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་དེ་དག་དཔྱད་ན་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་མེད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་
[114b.7]འདུས་བྱས་སམ། འདུས་མ་བྱས་པ་ཅི་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། འདུས་བྱས་ཁས་བླངས་སུ་ཟིན་ཀྱང་གང་གི་ཕྱིར་དཔྱད་ན་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར་མེད་དོ། །ཞེས་སྨྲའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་ཞིག་མི་འཇིག་ཞིག་པའང་མིན། །གནས་པ་གནས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །མི་
[115a]
[115a.1]གནས་པ་ཡང་གནས་མ་ཡིན། །སྐྱེས་པ་མི་སྐྱེ་མ་སྐྱེས་མིན། །འདི་ལ་སྐྱེས་པ་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ། མ་སྐྱེས་པ་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྲང་ན། དེ་ལ་རེ་ཞིག་སྐྱེས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་སྐྱེས་པའང་སྐྱེ་བ་མ་
[115a.2]ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་གནས་པ་ཞིག་གནས་པའང་། མི་གནས་པ་ཞིག་གནས་པར་འགྱུར་གྲང་ན། འདི་ལ་ཡང་གནས་པ་ནི་གནས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གནས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་གནས་པ་ཡང་གནས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །ཅིའི་ཕྱིར་
[115a.3]ཞེ་ན། གནས་པར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ནི་ཞིག་པ་ཞིག་འཇིག་པར་འགྱུར་བའམ། མ་ཞིག་འཇིག་པར་འགྱུར་གྲང་ན། །གཉིས་ཀ་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཁས་བླངས་སུ་ཟིན་ཡང་རིམ་པ་འདི་གསུམ་གྱིས་བཙལ་ན་མི་འཐད་པ་དེའི་འདུས་བྱས་མེད་དོ། །
[115a.4]འདུས་བྱས་མེད་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མི་སྲིད་དོ། །གཞན་ཡང་། འདུས་བྱས་དང་ནི་འདུས་མ་བྱས། །དུ་མ་མ་ཡིན་གཅིག་མ་ཡིན། །ཡོད་མིན་མེད་མིན་ཡོད་མེད་མིན། །མཚམས་འདིར་རྣམ་པ་འདི་ཀུན་འདུས། །དཔྱད་ན་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་འདི་ནི་དུ་མ་ཡང་
[115a.5]མ་ཡིན། གཅིག་ཀྱང་མ་ཡིན། ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན། མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན། ཡོད་མེད་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །མཚམས་འདིར་ཏེ་ངེས་པར་གཟུང་བ་འདིར་ནི་འདི་ཀུན་འདུས་ཏེ་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་འདུ་བ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ནི་མཐའ་དག་གོ། །འདི་གཉིས་ཀྱི་
[115a.6]རྣམ་པ་རྣམས་བསྡུས་ཟིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ལས་གནས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་གསུངས། །བླ་མ་ལས་བདག་འབྲས་བུ་དང་། །སེམས་ཅན་ལས་བདག་བྱ་བ་དང་། །ལས་རྣམས་ཆུད་ཟ་མིན་པར་གསུངས། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་སྡེ་དག་ལས། ལས་
[115a.7]དང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡང་རྣམ་པ་དུ་མར་ཡོངས་སུ་བསྟན། ལས་རྣམས་འབྲས་བུ་མེད་པ་མ་ཡིན་པར་ཡང་གསུངས། ལས་རྣམས་ཆུད་མི་ཟ་བ་དང་། །སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་ཀྱང་གསུངས། དེ་ལྟ་བས་ན་ལས་དང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡོད་དོ། །
[115b]
[115b.1]འདིར་བཤད་པ། གང་ཕྱིར་རང་བཞིན་མེད་བསྟན་པ། །དེ་ཕྱིར་དེ་མ་སྐྱེས་པ་ལས། །མི་འཇིག་བདག་འཛིན་དེ་ལས་སྐྱེ། །དེ་སྐྱེད་འཛིན་དེའང་རྣམ་རྟོག་ལས། །གང་གི་ཕྱིར་ལས་རང་བཞིན་མེད་པར་བསྟན་ཟིན་པ་དེའི་ཕྱིར། དེ་མ་སྐྱེས་པས་ནི་དེ་འཇིག་པ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་།
[115b.2]བདག་འཛིན་དེ་ལས་སྐྱེས། །དེའི་ཕྱིར་ལས་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན་པས་སྐྱེད་ལ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་ལས་ནི་རང་བཞིན་འགྱུར། །དེ་ལས་སྐྱེས་ལུས་རྟག་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ལས་རང་བཞིན་ཅན་དུ་འགྱུར་ན། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ནི་ལས་དེ་
[115b.3]ལས་སྐྱེས་པའི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དག་པར་འགྱུར་ཏེ་ཐེར་ཟུག་གི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། སྡུག་བསྔལ་རྣམ་སྨིན་ཅན་མི་འགྱུར། །ལས་དེ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་། དེ་ཕྱིར་ལས་
[115b.4]ཀྱང་བདག་ཏུ་འགྱུར། །གང་གི་ཕྱིར་ལས་དེ་རྟག་པ་དེའི་ཕྱིར་བདག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་མི་རྟག་པ་དེ་སྡུག་བསྔལ་བ་གང་སྡུག་བསྔལ་བ་དེ་ནི་བདག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ལས་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཆུད་མི་ཟའོ། །གཞན་ཡང་།
[115b.5]ལས་ནི་རྐྱེན་སྐྱེས་ཅི་ཡང་མེད། །རྐྱེན་མིན་སྐྱེ་བའང་ཡོད་མིན་ཏེ། །ལས་ནི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའང་མེད་ལ། རྐྱེན་མ་ཡིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་སྒྱུ་མ་དང་། །དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་སྨིག་རྒྱུ་འདྲ། །གང་གི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་དྲི་
[115b.6]ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་། སྒྱུ་མ་དང་། སྨིག་རྒྱུ་དག་དང་འདྲ་བ་དེའི་ཕྱིར་ལས་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་། ལས་ནི་ཉོན་མོངས་རྒྱུ་མཚན་ཅན། །འདུ་བྱེད་ཉོན་མོངས་ལས་བདག་ཉིད། །ལུས་ནི་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཅན། །གསུམ་ཀའང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་། །གང་གི་
[115b.7]ཕྱིར་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པ་དང་། གང་གི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་དང་ཉོན་མོངས་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པ་དང་། གང་གི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དེའི་ཕྱིར་དེ་གསུམ་ཅར་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ཡིན་ན། ལས་མེད་ན་ནི་བྱེད་པ་མེད། །
[116a]
[116a.1]དེ་གཉིས་མེད་པར་འབྲས་བུ་མེད། །དེ་མེད་ཕྱིར་ན་ཟ་བ་པོ། །མེད་པ་ཡིན་པས་དབེན་པ་ནི། །དེ་ལྟར་རིགས་པས་ཀྱང་དཔྱད་ན་འབྲས་བུ་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་ན་ལས་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ལས་མེད་ན་བྱེད་པ་པོ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ལས་དང་བྱེད་པ་པོ་མེད་ན་འབྲས་
[116a.2]བུ་མེད་དོ། །དེ་མེད་ན་ཟ་བ་པོ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དབེན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། ཡང་དག་མཐོང་ཕྱིར་ལས་སྟོང་པར། །ལེགས་པར་རྣམ་པར་ཤེས་ན་ནི། །ལས་མི་འབྱུང་སྟེ་ལས་མེད་ན། །ལས་ལས་གང་བྱུང་མི་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ཁོ་ན་མཐོང་བའི་རྒྱུ་ལས་རང་བཞིན་
[116a.3]གྱིས་སྟོང་པ་ལེགས་པར་རྣམ་པར་ཤེས་ན་ལས་ནི་མི་འབྱུང་ངོ་། །ལས་དེ་མེད་ན་ལས་དེ་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མི་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་སྨྲས་པ། ད་ཅི་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་འགའ་ཞིག་ཡོད། འདིར་བཤད་པ་ཡོད་དོ། །གལ་ཏེ་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་
[116a.4]དེ་བཞིན་གཤེགས། །དེ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་སྤྲུལ་པ། །སྤྲུལ་པ་མཛད་ལ་སྤྲུལ་དེས་ཀྱང་། །སྤྲུལ་པ་གཞན་ཞིག་སྤྲུལ་པར་བྱེད། །དེ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་སྤྲུལ་སྟོང་། །སྤྲུལ་པས་སྤྲུལ་པ་སྨོས་ཅི་དགོས། །རྟོག་པ་ཙམ་གང་ཅི་ཡང་རུང་། །དེ་དག་གཉི་ག་ཡོད་པ་ཡིན། །དེ་
[116a.5]བཞིན་བྱེད་པོ་སྤྲུལ་པར་མཚུངས། །ལས་ནི་སྤྲུལ་པས་སྤྲུལ་དང་མཚུངས། །རང་བཞིན་གྱིས་ནི་སྟོང་པ་ཡིན། །རྟོག་ཙམ་གང་ཅིའང་རུང་བར་ཡོད། །ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་སྤྲུལ་པ་མཛད་ལ། སྤྲུལ་པ་དེས་ཀྱང་སྤྲུལ་པ་གཞན་ཞིག་
[116a.6]སྤྲུལ་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྤྲུལ་པ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ན། སྤྲུལ་པས་སྤྲུལ་པ་གཞན་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། ཇི་ལྟར་རྟོག་པ་ཙམ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་གཉི་ག་ལ་ཡང་ཡོད་པ་ལྟར་ལས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །
[116a.7]གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་ལས་ཡོད། །མྱ་ངན་འདས་ལས་བྱེད་པོ་མེད། །གལ་ཏེ་མེད་ན་ལས་སྐྱེད་པའི། །འབྲས་བུ་སྡུག་དང་མི་སྡུག་མེད། །གལ་ཏེ་ལས་རང་བཞིན་ཡོད་ན་ལས་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཕན་ཆད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་།
[116b]
[116b.1]ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་ཡང་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱེད་པ་པོ་ཡང་མེད་པར་ཡང་ལས་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་ན་ནི་ལས་ཀྱིས་སྐྱེད་པའི་འབྲས་བུ་སྡུག་དང་མི་སྡུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། མདོ་སྡེ་ལས་ཡོད་དོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་
[116b.2]ན་དེ་ཇི་ལྟར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར། འདིར་བཤད་པ། ཡོད་ཅེས་པ་ཡོད་མེད་ཅེས་པའང་། །ཡོད་དེ་ཡོད་མེད་ཅེས་དེའང་ཡོད། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་དགོངས་ན་ནི། །གསུངས་པ་རྟོགས་པར་སླ་མ་ཡིན། །ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བརྟག་པར་ཡོད་དོ། །
[116b.3]མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བརྟག་པར་ཡོད་དོ། །ཡོད་མེད་ཅེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བརྟག་པ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་རྣམས་ནི། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འདི་ལ་གཟུགས་ནི་འབྱུང་བ་
[116b.4]ལས་གྱུར་པ་ཡིན་པར་འདོད་དེ་ཡོད་ལ། ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་གཟུགས་འབྱུང་ལས་བྱུང་ན། །ཡང་དག་མིན་ལས་གཟུགས་འབྱུང་འགྱུར། །རང་གི་ངོ་བོ་ལས་མ་ཡིན། །དེ་མེད་ཕྱིར་ན་
[116b.5]གཞན་ལས་མིན། །གལ་ཏེ་གཟུགས་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་པར་འདོད་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་གཟུགས་ཡང་དག་པར་ཡིན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་མ་ཡིན་པ་ལས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་གཟུགས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ལས་མ་ཡིན་པའོ། །
[116b.6]འདིར་སྨྲས་པ། དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་རང་གི་ངོ་བོ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ལས་ཡིན་ཏེ་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། དེ་མེད་ཕྱིར་ན་གཞན་ལས་མིན། །གཟུགས་དེ་གཞན་ལས་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཞན་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
[116b.7]ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་གཞན་ལས་ཤེས་བྱ་བ་མི་འཐད་དེ། མེད་པ་ནི་དེའི་གཞན་ལས་ཤེས་བྱ་བ་མི་འཐད། མེད་པ་དེའི་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དེ་དག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལ་མཚན་ཉིད་ལས་བྱུང་བ་
[117a]
[117a.1]རྣམས་འགྲུབ་པར་འདོད་ན་མཚན་ཉིད་དེ་ཡང་འབྱུང་བ་རྣམས་སྔོན་རོལ་དུ་འགྲུབ་པ་མི་འཐད་དོ། །དེ་མ་གྲུབ་པའི་མཚན་གཞི་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་མ་གྲུབ་བོ། །གཅིག་པའང་བཞི་ནི་ཡོད་མིན་ཞིང་། །བཞི་ལའང་གཅིག་ནི་ཡོད་མིན་ན། །འབྱུང་བ་ཆེ་
[117a.2]བཞི་མེད་བརྟེན་ནས། །གཟུགས་ནི་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །དེ་ལྟ་བས་ན། བཞི་ལའང་གཅིག་ཉིད་མེད་ལ། །གཅིག་པའང་བཞི་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་མེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། །གཟུགས་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོད་
[117a.3]པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། ཤིན་ཏུ་མི་འཛིན་ཕྱིར་གལ་ཏེ། །རྟགས་ལས་ཤེ་ན་རྟགས་དེ་མེད། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་བྱེད་ཕྱིར་རོ། །ཡོད་ནའང་རྟགས་མེད་རིགས་མ་ཡིན། །ཤིན་ཏུ་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །ཅིའི་
[117a.4]ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིན་ཏུ་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ནི་ཤིན་ཏུ་མི་འཛིན་པ་ཉིད་དེ། གང་ལ་འཛིན་པ་མི་སྲིད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར། འདི་ལ་འདི་སྙམ་དུ་རྟགས་ལས་ཏེ། གལ་ཏེ་འདིའི་རྟགས་གཟུགས་སོ་སྙམ་པའི་བློ་གཟུགས་ཅན་གྱི་བློ་ཡོད་ན་གཟུགས་ཞེས་བྱ་
[117a.5]བ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དོན་མེད་པ་ལ་བློ་མི་འཇུག་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟགས་བློ་ལ་གཟུགས་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ། རྟགས་ལས་ཤེ་ན་རྟགས་དེ་མེད། །རྟགས་དེ་ནི་མེད་དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་
[117a.6]ལས་སྐྱེས་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་རྟགས་བློ་དེ་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ལས་སྐྱེས་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་། ཡོད་ནའང་རྟགས་མེད་རིགས་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་གཟུགས་དེ་ཡོད་དུ་ཟིན་ན། ཡང་དེ་ལྟ་ན་ཡང་། གཟུགས་ཡོད་པའི་རྟགས་མེད་པའི་རིགས་པ་མ་ཡིན་
[117a.7]ཏེ། རྟགས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མི་རིགས་སོ། །གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་གཟུགས་ནི་འཛིན་འགྱུར་ན། །བདག་གི་རང་བཞིན་ཉིད་འཛིན་འགྱུར། །མེད་ལས་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་བློས། །གཟུགས་མེད་ཇི་ལྟར་འཛིན་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་གཟུགས་འཛིན་པར་གྱུར་ཏེ། །
[117b]
[117b.1]དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ནི་བདག་གི་རང་བཞིན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བར་འགྱུར་ཏེ། རང་གི་བདག་ཉིད་ལ་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་མ་མཐོང་སྟེ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལ་འཛིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་དེའི་ཕྱིར་མེད་པ་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་བློ་དེས་
[117b.2]གཟུགས་མེད་པ་ཇི་ལྟར་འཛིན་པར་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། མདོ་སྡེ་ལས་གཟུགས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་གཟུགས་འཛིན་པ་མང་དུ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཟུགས་འཛིན་པ་ནི་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་ཚེ་བློ་འབྱུང་སྐད་ཅིག་པས། །གཟུགས་སྐྱེས་སྐད་
[117b.3]ཅིག་མི་འཛིན་ན། །དེ་ཡིས་འདས་དང་མ་འོངས་པའི། །གཟུགས་ནི་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་འགྱུར། །འདི་ལ་གཟུགས་དང་བློ་འདི་གཉི་ག་ཡང་སྐད་ཅིག་ཡིན་པར་བསམས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་བློ་བྱུང་བ་སྐད་ཅིག་ཡིན་པས་གཟུགས་སྐྱེས་པ་སྐད་ཅིག་མི་འཛིན་ན་འདས་པ་དང་མ་འོངས་
[117b.4]པའི་གཟུགས་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསལ་བའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རིགས་པ་འདི་ནི་གཟུགས་ཤིན་ཏུ་མི་འཛིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཁས་བླངས་སུ་ཟིན་ཡང་གཟུགས་འཛིན་པར་
[117b.5]མི་འཐད་པ་ཉིད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཚེ་ནམ་ཡང་ཁ་དོག་དབྱིབས། །ཐ་དད་ཉིད་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །ཐ་དད་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པ་མེད། །དེ་གཉིས་གཟུགས་སུ་གྲགས་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་གཉིས་ཐ་དད་ཉིད་དུ་གྱུར་ན་ནི། དེའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཐ་
[117b.6]དད་དུ་འཛིན་པ་འཐད་པར་འགྱུར། གང་གི་ཚེ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དེ་དག་གཟུགས་ཡིན་པར་འདོད་པ་དེའི་ཚེ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་། མིག་བློ་མིག་ལ་ཡོད་མིན་ཏེ། །གཟུགས་ལ་ཡོད་མིན་བར་ནའང་མེད། །མིག་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་དེ། །ཡོངས་
[117b.7]སུ་རྟོག་པ་ལོག་པ་ཡིན། །དེ་ནི་བརྟགས་ན་མིག་གི་བློ་ནི་མིག་ལ་ཡང་མེད། གཟུགས་ལ་ཡང་མེད། དེ་གཉི་གའི་བར་ན་ཡང་མེད་ན། དེ་ནི་མིག་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དེ་ནི་ལོག་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ནི་
[118a]
[118a.1]ཡོད། དེ་དག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་བལྟ་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མིག་ནི་གཟུགས་ལ་ལྟ་ལ། རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་དེ་དང་འདྲའོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་མིག་བདག་མི་མཐོང་ན། །དེ་གཟུགས་མཐོང་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །
[118a.2]དེ་ཕྱིར་མིག་དང་གཟུགས་བདག་མེད། །སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མའང་དེ་དང་འདྲ། །མིག་དེ་རང་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་། །དེ་ནི་གཞན་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་། །གཟུགས་ཀྱང་དེ་བཞིན་སྟོང་པ་སྟེ། །སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མའང་དེ་བཞིན་སྟོང་། །དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཇི་ལྟར་གཟུགས་
[118a.3]རང་གི་བདག་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མ་ཡང་རང་གི་བདག་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། །ཞེས་མཐུན་པར་བསྟན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཟུགས་ནི་རང་གི་བདག་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་།
[118a.4]བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་སྟོང་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་གཟུགས་ཉིད་ཀྱིས་འབྱུང་བ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་ནས་གྲུབ་པ་དེ་ནི་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། གང་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པ་དེ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་མ་གྲུབ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཟུགས་ནི་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱི་བདག་
[118a.5]ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་སྟོང་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་གཞན་ནི་མིག་དང་བློ་ཡིན་ནོ། །བློ་དང་བཅས་པའི་མིག་དེ་ནི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་ལ། གཟུགས་ནི་ཡུལ་ཏེ་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡུལ་ཅན་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་སྟོང་ངོ་། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་བློ་ནི་ནང་
[118a.6]ཡིན་ལ་གཟུགས་ནི་སྤྱད་པར་བྱ་བ་དང་ཕྱི་རོལ་ཡིན་ཏེ། ནང་གི་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་སྟོང་ངོ་། །གང་ལས་ཤེ་ན། བློ་ཉིད་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ཇི་ལྟར་བརྟེན་གྲུབ་ཡིན་ཞེ་ན། བློ་ཉིད་ནི་རྟོགས་བྱས་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །
[118a.7]གང་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པ་དེ་ནི་རང་གི་བདག་ཉིད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བློ་དེ་ནི་རང་གི་བདག་ཉིད་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བློ་ནི་དོན་ཕྲ་མོ་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མི་རུང་ངོ་། །གཟུགས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་མིག་རང་གི་བདག་
[118b]
[118b.1]ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཀྱང་རང་གི་བདག་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། །གཟུགས་ཇི་ལྟར་རང་གི་བདག་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །རང་བཞིན་ཀུན་ལ་ཡོད་མ་
[118b.2]ཡིན། །ཞེས་སྔར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །བརྟགས་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མིག་ནི་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྟོང་སྟེ་མིག་ཉིད་ནི་
[118b.3]བརྟེན་ནས་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །གང་བརྟེན་ནས་འགྲུབ་པ་དེ་ནི་རང་གི་བདག་ཉིད་དུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་ནི་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། །ཇི་སྟེ་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་པར་འདོད་ན་དེ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ལ་རང་གི་བདག་ཉིད་མེད་པ་དེ་ལ་
[118b.4]གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ག་ལ་ཡོད་དེ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཡང་དེའི་གཞན་གྱི་བློ་ཡིན་ཏེ། མིག་ནི་བློས་ཀྱང་སྟོང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
[118b.5]མིག་ནི་ཤེས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཤེས་པ་མེད་པ་ནི་ཤེས་པ་ཡོད་པའི་བདག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་འོས་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་སྟོང་ངོ་། །གཞན་ཡང་བློ་ཉིད་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། མིག་ནི་བདག་ཉིད་མཐོང་གི །བློ་ནི་
[118b.6]མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བློ་ནི་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་བློ་ནི་དོན་ཕྲ་མོ་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་བློ་ཡིན་ལ། མིག་གིས་ནི་བདག་ཉིད་མཐོང་ངོ་། །འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་ནི་འབྱུང་བ་དང་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་མིག་གི་རང་
[118b.7]བཞིན་ཡིན་ནོ། །དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་བློ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཟུགས་རྣམས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཡང་བློ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན། གལ་ཏེ་མིག་བདག་མི་མཐོང་ན། །དེ་གཟུགས་མཐོང་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །ཞེས་ཁྱོད་ཀྱིས་གང་
[119a]
[119a.1]སྨྲས་པ་དེ་མི་འཐད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མིག་དེ་རང་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་། །དེ་ནི་གཞན་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་། །དེ་བཞིན་གཟུགས་ཀྱིས་སྟོང་པ་སྟེ། །སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མའང་དེ་བཞིན་སྟོང་། །འདི་ལ་མིག་ནི་
[119a.2]རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། །རང་གི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང་ཉིད་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མིག་གི་བདག་ཉིད་མི་མཐོང་ན་དེས་གཟུགས་མཐོང་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། གང་གི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ཀྱང་མི་མཐོང་ན་གཟུགས་ཀྱང་མི་མཐོང་བ་དེའི་ཕྱིར་མིག་ནི་བདག་མེད་དེ་རང་བཞིན་མེད་དོ། །
[119a.3]ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་གཟུགས་ནི་བདག་མེད་དོ། །མི་སྣང་བ་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་པ་ལྟར་སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མ་དེ་དང་འདྲ། རིམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མ་རྣམས་བདག་ཉིད་མེད་དེ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་གཅིག་རེག་ལྷན་ཅིག་འགྱུར། །
[119a.4]དེ་ཚེ་གཞན་རྣམས་སྟོང་པ་ཡིན། །སྟོང་པའང་མི་སྟོང་མི་སྟོན་ཏེ། །མི་སྟོང་པ་ཡང་སྟོང་པ་མིན། །གང་གི་ཚེ་སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་རེག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཚེ་གཞན་རྣམས་སྟོང་པ་ཡིན་ཏེ། སྟོང་པ་ཡིན་པའང་མི་སྟོང་པ་མི་བརྟེན་ལ། མི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་མི་བརྟེན་
[119a.5]ཏོ། །གཞན་ཡང་། གསུམ་པོ་ཡོད་མིན་མི་གནས་པའི། །རང་བཞིན་འདུ་བ་ཡོད་མིན་པས། །དེ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རེག་པ་མེད། །དེ་ཕྱིར་ཚོར་བ་ཡོད་མ་ཡིན། །གསུམ་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་མེད་པ་མི་གནས་པའི་རང་བཞིན་རྣམས་ལ་འདུ་བ་མེད་དོ། །འདུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེའི་
[119a.6]བདག་ཉིད་ཀྱིས་རེག་པ་མེད་དེ་དེ་ལས་བྱུང་བའི་རེག་པ་མེད་ཅེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །རེག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་། ནང་དང་ཕྱི་ཡི་སྐྱེ་མཆེད་ལ། །བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྣམ་ཤེས་མེད། །སྨིག་རྒྱུ་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་སྟོང་། །གང་གི་
[119a.7]ཕྱིར་ཕྱི་དང་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་མེད་དེ། སྨིག་རྒྱུ་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་སྟོང་ངོ་། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བྱེད་པར་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན་དེ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་ཤེས་རྣམ་ཤེས་
[119b]
[119b.1]བྱ་བརྟེན་ནས། །འབྱུང་བས་ཡོད་མིན་ཤེས་པ་དང་། །རྣམ་ཤེས་བྱ་མེད་ཕྱིར་དེའི་ཕྱིར། །རྣམ་ཤེས་བྱེད་པ་མེད་པ་ཉིད། །གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བར་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་དེའི་ཕྱིར་མེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར།
[119b.2]རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་མི་རྟག་གོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པར་བསྟན་པས་མི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་བསྟན་པ་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། ཐམས་ཅད་མི་རྟག་མི་རྟག་པའམ། །ཡང་ན་རྟག་པ་ཅི་ཡང་མེད། །དངོས་ཡོད་རྟག་
[119b.3]དང་མི་རྟག་ཉིད། །ཡིན་ན་དེ་ལྟར་ག་ལ་ཡོད། །ཐམས་ཅད་མི་རྟག་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་འདིར་བརྗོད་པར་བཞེད་པ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་མི་རྟག་པའམ་རྟག་པ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །དངོས་པོ་ཡོད་ན་རྟག་པའམ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཡིན་ན། དངོས་པོ་དེ་དག་ག་ལ་ཡོད་དེ། མེད་
[119b.4]དོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་མདོ་སྡེ་ལས་རྒྱས་པར་བསྟན་པས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་ནི་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། སྡུག་དང་མི་སྡུག་ཕྱིན་ཅི་ལོག །རྐྱེན་སྐྱེས་ཆགས་སྡང་གཏི་མུག་རྣམས། །འབྱུང་སྟེ་དེ་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱིས། །
[119b.5]འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་མེད། །གང་གི་ཕྱིར་སྡུག་པའི་རྐྱེན་དང་། མི་སྡུག་པའི་རྐྱེན་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྐྱེན་ལས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་བྱུང་པ་དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་། གང་
[119b.6]ཕྱིར་དེར་ཆགས་དེར་སྡང་དེར། །རྨོངས་པ་དེ་ཕྱིར་དེ་དག་ནི། །རྣམ་རྟོག་གིས་བསྐྱེད་རྣམ་རྟོག་ཀྱང་། །ཡང་དག་ཉིད་དུ་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་གི་ཕྱིར་གཅིག་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ཆགས། དེ་ཉིད་ལ་སྡང་། དེ་ཉིད་ལ་རྨོངས་པ་དེའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་ནི་
[119b.7]རྣམ་པར་རྟོག་པས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་ཀྱང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་དག་གིས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམ་པར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཡང་དག་པར་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་མེད་ཅེ་ན། དེ་བཤད་པ།
[120a]
[120a.1]རྣམ་བརྟག་བྱ་གང་དེ་ཡོད་མིན། །བརྟག་བྱ་མེད་རྟོག་ག་ལ་ཡོད། །དེ་ཕྱིར་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། །བརྟག་བྱ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟོང་། །རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མེད་དོ། །རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་མེད་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོད་པར་ག་ལ་
[120a.2]འགྱུར་ཏེ། རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ་། །གཞན་ཡང་། ཡང་དག་མཐོང་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག །བཞི་ལས་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་མེད། །དེ་མེད་ཕྱིར་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས། །མི་འབྱུང་ལྷག་
[120a.3]མའང་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་ལས་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་མི་འབྱུང་ངོ་། །དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་ན་མ་རིག་པ་དེ་མེད་པས་འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་འབྱུང་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་མི་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་། གང་བརྟེན་གང་སྐྱེས་དེ་དེ་ལས། །སྐྱེས་དེ་
[120a.4]དེ་མེད་མི་འབྱུང་ངོ་། །དངོས་དང་དངོས་མེད་འདུས་བྱས་དང་། །འདུས་མ་བྱས་ཤིང་མྱ་ངན་འདས། །གང་ལ་བརྟེན་ནས་གང་སྐྱེས་པ་དེ་ནི་དེ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཏེ་དེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་ངོ་། །དངོས་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ཞི་བ་དང་། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞི་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་
[120a.5]འདས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་དངོས་རྣམས། །ཡང་དག་པར་ནི་རྟོག་པ་གང་། །བརྟེན་པའི་དངོས་པོར་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་ལྟ་བ་དང་རྟོག་པ་དང་འཛིན་པ་དང་། དེ་ནི་སྟོན་པས་མ་རིག་གསུངས། །དེ་ལས་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་འབྱུང་། །གཞན་
[120a.6]ཡང་། ཡང་དག་མཐོང་ཕྱིར་དངོས་སྟོང་པར། །ལེགས་ཤེས་མ་རིག་མི་འབྱུང་བ། །དེ་ནི་མ་རིག་འགོག་པ་ཡིན། །དེ་ཕྱིར་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་འགག །དངོས་པོ་དེ་དག་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་ཤེས་ན་མ་རིག་པ་ནི་འབྱུང་བ་དེ་ནི་
[120a.7]མ་རིག་པ་འགོག་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡན་ལ་བཅུ་གཉིས་འགོག་གོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདུ་བྱེད་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་། །སྒྱུ་མ་སྨིག་རྒྱུ་ཆུ་བུར་དང་། །ཆུ་ཡི་དབུ་བ་མཚུངས་པ་སྟེ། །རྨི་ལམ་མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་འདྲ། །གང་གི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ནས་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྒྱུ་མ་
[120b]
[120b.1]དང་། སྨིག་རྒྱུ་དང་། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་འདྲ་བ་དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་དེ་དག་ལེགས་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་རིག་པ་མི་འབྱུང་བ་དེ་ཉིད་མ་རིག་པ་འགོག་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །རང་བཞིན་གྱིས་ནི་དངོས་འགག་མེད། །
[120b.2]འདི་ལ་དངོས་པོ་མེད་པའང་མེད། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་ཡི། །དངོས་དང་དངོས་མེད་སྟོང་པ་ཡིན། །བཙལ་ན་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་དངོས་པོ་འགའ་ཡང་མེད་ལ། འདི་ལ་དངོས་པོ་མེད་པ་འགའ་ཡང་མེད་དེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་
[120b.3]སྟོང་པ་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས། །སྟོང་པ་ཡིན་པས་དངོས་རྣམས་ཀྱིས། །རྟེན་འབྱུང་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས། །མཚུངས་པ་མེད་པར་ཉེ་བར་བསྟན། །དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་པས། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་འདི་
[120b.4]དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཉེ་བར་བསྟན་ཏོ། །དམ་པའི་དོན་ནི་དེར་ཟད་དོ། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི། །འཇིག་རྟེན་ཐ་སྙད་བརྟེན་ནས་སུ། །སྣ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་འཕགས། །དོན་དམ་པར་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་
[120b.5]གྱིས་སྟོང་ངོ་། །ཞེས་བྱ་བ་དེར་ཟད་དོ། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ལ་བརྟེན་ནས། སྣ་ཚོགས་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་བརྟག་པར་ཟད་དོ། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་བསྟན་མི་འཇིག །ཡང་དག་ཆོས་བསྟན་ཅི་ཡང་
[120b.6]མེད། །དེ་བཞིན་གཤེགས་བཤད་མ་རྟོགས་ནས། །དེ་ཕྱིར་སྒྲུབ་རྟོག་མེད་འདིར་སྐྲག །འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མི་འཇིག་ལ། ཡང་དག་པར་ན་ནམ་ཡང་ཆོས་བསྟན་པར་མཛད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བརྟེན་པའི་དོན་དམ་པར་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་
[120b.7]བཞིན་གཤེགས་པས་བཤད་པ་མ་རྟོགས་ནས་དེའི་ཕྱིར་རྨོངས་པ་རྣམས་སྒྲུབ་པ་རྟོག་པ་མེད་པ། མཚན་ཉིད་མེད་པ་འདི་ལ་སྐྲག་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་བརྟེན་འདི་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་སྒྲུབ་འདི་འགོག་མི་མཛད། །རྟེན་འབྱུང་གང་དེ་རང་བཞིན་མེད། །ཇི་ལྟར་དེ་
[121a]
[121a.1]ཡོད་ཡང་དག་ངེས། །འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་འབྱུང་ངོ་། །ཞེས་བྱ་བའི་འཇིག་རྟེན་པའི་སྒྲུབ་པ་འདི་ནི་མི་འགོག་གོ། །བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་ན། གང་མེད་པ་དེ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་དེའི་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །དད་ལྡན་ཡང་དག་ཚོལ་ལྷུར་ལེན། །ཆོས་བསྟན་གང་
[121a.2]ལའང་མི་བརྟེན་གང་། །སྒྲུབ་འདིར་རིགས་པས་རྗེས་གཉེར་ཏེ། །དངོས་དང་དངོས་མེད་སྤངས་ནས་ཞི། །དད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡང་དག་ཚོལ་བ་ལྷུར་ལེན་པ། ཆོས་བསྟན་པ་གང་ལ་ཡང་མི་བརྟེན་པ་འགག་ཞིག་བསྒྲུབ་པ་འདི་རིགས་པས་རྗེས་སུ་གཉེར་ཞིང་། རྗེས་སུ་འདོད་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་སྤངས་ནས་ཞི་
[121a.3]བར་འགྱུར་རོ། །རྐྱེན་ཉིད་འདི་པ་འདི་ཤེས་ནས། །ལྟ་ངན་དྲ་བའི་རྟོག་པ་ལྡོག །ཆགས་རྨོངས་ཁོང་ཁྲོ་སྤང་ཕྱིར་ཏེ། །མ་གོས་མྱ་ངན་འདས་ཉེར་འགྲོ། །སྟོང་པ་ཉིད་བདུན་ཅུ་པའི་བཤད་པ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། ཞུ་ཆེན་

Source Colophon

སྟོང་པ་ཉིད་བདུན་ཅུ་པའི་བཤད་པ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སགྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པ་རཛོགས་སོ།

The Commentary on the Seventy Verses on Emptiness, composed by the master Arya Nagarjuna, is complete.

Translated and finalized by the Indian pandita Jinamitra and the chief translator, the monk Yeshe De, and others.

🌲