by Nagarjuna
The Vigrahavyavartani — "Verses on Turning Back Disputes" — is Nagarjuna's defense of the Madhyamaka doctrine of emptiness against the charge that it is self-refuting. Written in India in the second century CE, it is one of the most important texts in Buddhist philosophy.
An opponent poses twenty objections: if all things lack intrinsic nature, then Nagarjuna's own words lack intrinsic nature and cannot refute anything. His means of knowledge cannot establish anything. His thesis has no ground to stand on. In seventy verses of precise dialectic, Nagarjuna dismantles every objection from within, showing that it is the realist who is trapped in contradiction, while the teaching of emptiness — which holds no thesis of its own — is free from all fault.
The Vigrahavyavartani is one of the Five Collections of Reasoning (Yukti corpus) by Nagarjuna, alongside the Mulamadhyamakakarika, the Sixty Verses on Reasoning, the Seventy Verses on Emptiness, and the Vaidalyasutra — all five of which are now in the archive. The crown verse — "For whom emptiness is possible, all things are possible" — is among the most cited lines in Buddhist thought.
Translated from the Classical Tibetan of the Dege Tengyur (Tohoku 3828) by Rinchen of the New Tianmu Anglican Church, 2026.
The Opponent's Twenty Objections
1.
If the intrinsic nature of all entities
does not exist in anything,
your words too lack intrinsic nature
and cannot refute intrinsic nature.
2.
But if those words do have intrinsic nature,
then your former thesis is undermined.
There is an inconsistency — and if so,
you must state a distinguishing reason.
3.
If you think "It is like not uttering a sound" —
that does not hold.
For in this case, because sound exists,
what arises is itself the refutation.
4.
If you claim "The refutation of the refutation
is likewise" — that too is not sound.
According to the character of your thesis,
the fault lies with you, not with me.
5.
First: if through direct perception
one apprehends entities and thereby refutes,
that direct perception by which
entities would be apprehended does not exist.
6.
Inference, scripture, and analogy,
and whatever is to be established
by inference, scripture, or analogy —
the reply given for direct perception applies.
7.
A person skilled in the positions of dharmas
considers that virtuous dharmas
possess a virtuous nature —
and so too for the remaining dharmas.
8.
Those dharmas that bring liberation —
the dharma-positions that are taught —
possess a liberating nature.
And those whose nature is not liberating, and so forth.
9.
If dharmas lack intrinsic nature,
then "lacking intrinsic nature" is merely a designation.
Likewise, the name would not exist,
for a name without a basis does not exist.
10.
But if intrinsic nature exists
yet does not belong to dharmas,
then it is fitting to demonstrate
that intrinsic nature which is devoid of dharmas.
11.
Because we see that the negation
"There is no pot in the house" applies to what exists,
therefore your negation too
exists and possesses intrinsic nature.
12.
If that intrinsic nature does not exist,
what does your statement refute?
For even without words, the refutation
of what does not exist is fully established.
13.
Just as children falsely apprehend
water in a mirage,
if you likewise refute
the false apprehension of what does not exist —
14.
— then do not the six exist:
apprehension, the apprehended, the apprehender,
refutation, the object of refutation,
and the refuter?
15.
If apprehension does not exist,
if there is nothing apprehended and no apprehender,
then refutation, the object of refutation,
and the refuter too do not exist.
16.
If refutation, the object of refutation,
and the refuter do not exist,
then all entities and their
intrinsic nature are established.
17.
For you, the logical reason is not established,
since your mark lacks intrinsic nature.
If it does exist, then since you lack
a logical reason, your meaning cannot be established.
18.
If for you the refutation of intrinsic nature
is established even without a logical reason,
then for me too, without a logical reason,
the existence of intrinsic nature is established.
19.
If a logical reason exists, it is not tenable
to say entities lack intrinsic nature.
In the world, there is no entity
that lacks intrinsic nature.
20.
If the refutation of what lacks intrinsic nature
comes before and the object of refutation after —
that is not tenable.
Nor is it tenable afterward, or simultaneously.
Nagarjuna's Replies
21.
If my words do not exist
in causes, conditions, aggregates, or individually,
then the emptiness of entities is established —
precisely because they lack intrinsic nature.
22.
Whatever entities arise dependently —
that is called emptiness.
Whatever arises dependently,
that is without intrinsic nature.
23.
Just as one emanation refutes another emanation,
and a magical illusion refutes
a person's illusion —
this refutation too is like that.
24.
My words lack intrinsic nature.
Therefore, regarding my equal position,
since there is no inconsistency,
I need not state a distinguishing reason.
25.
"Like not uttering a sound," you say —
but this example you have composed does not apply.
In that case, sound refutes sound,
but here it is not like that.
26.
If through the absence of intrinsic nature
the absence of intrinsic nature were refuted,
then the absence of intrinsic nature being overturned,
intrinsic nature would be thoroughly established.
27.
Or consider: someone develops
the false apprehension "a woman"
toward an emanated woman —
and an emanation refutes it. It is like that.
28.
Or: this proof and its object are similar,
for sound does not ultimately exist.
Without accepting conventional designation,
we do not make any explanations.
29.
If I had any thesis,
then I would have that fault.
But since I have no thesis,
I am without fault alone.
30.
If through direct perception and the other means
something were apprehended —
there would be something to establish or refute.
Since there is not, I am free from blame.
31.
If your objects are well established
through the means of knowledge themselves,
then tell me: how are those means of knowledge
in turn established?
32.
If you think "Through other means of knowledge" —
there is no end to the regress.
Neither the first is established,
nor the middle, nor the last.
33.
But if those objects are established
even without means of knowledge, your thesis is undermined.
There is an inconsistency — and if so,
you must state a distinguishing reason.
34.
"Just as fire illuminates
both other things and itself,
so too the means of knowledge
establish their own nature" — if you say this:
35.
I say: that does not hold.
Like a pot inside a dark cavern,
it is not apprehended, not seen —
fire does not illuminate itself.
36.
If by your words
fire illuminates itself,
then fire would also burn itself
just as it burns others.
37.
If by your words
fire illuminates both itself and others,
then darkness too, like fire,
would conceal both itself and others.
38.
In the firewood and whatever other fuel
where fire abides, there is no darkness.
If illumination means removing darkness,
how does fire illuminate where there is no darkness?
39.
To say that fire illuminates
at the very moment of its arising
is not valid — for at the very moment of arising,
fire has simply not yet encountered darkness.
40.
Or if fire removes darkness
without even encountering it,
then fire right here
would remove the darkness of the entire world.
41.
If the means of knowledge are self-established
without depending on knowable objects,
your means of knowledge would be established on their own.
What is self-established does not depend on another.
42.
If your means of knowledge are established
without depending on knowable objects,
then those means of knowledge
would not be means of knowledge of anything.
43.
But if they are established in dependence —
what fault would there be in that?
It is by depending on what is not independently established
that established things are established.
44.
If the means of knowledge
are established in dependence on knowable objects,
then the knowable objects would be established
without depending on the means of knowledge.
45.
If the knowable objects are established
without depending on the means of knowledge,
since they would be established by themselves,
what use are your means of knowledge?
46.
If your means of knowledge
are established in dependence on knowable objects,
then your means of knowledge and
your knowable objects certainly exchange positions.
47.
But if you say: "The means of knowledge being established,
the knowable objects are established,
and the knowable objects being established,
the means of knowledge are established" — then neither is established.
48.
If the means of knowledge establish the knowable objects,
and those knowable objects in turn
are to establish the means of knowledge,
how can either be established?
49.
If the knowable objects establish the means of knowledge,
and those means of knowledge in turn
are to establish the knowable objects,
how can either be established?
50.
If a father is to beget a son,
and that very son in turn
is to beget the father —
then tell me: which begets which?
51.
Both hold the characteristics
of father and of son. Therefore
I am in doubt about this:
tell me, which is the father and which is the son?
52.
The means of knowledge are not established by themselves,
not by each other,
not by other means of knowledge,
not by knowable objects, and not without cause.
53.
One skilled in dharma-positions:
what is the virtuous nature
of virtuous dharmas among dharmas?
This must be clearly explained.
54.
If the nature of virtuous dharmas
arises in dependence on something,
that would be for the sake of another —
how then could it be its own essence?
55.
But if the nature of virtuous dharmas
arises without depending on anything at all,
then even so, the spiritual life
would not be tenable.
56.
What lacks a cause would be permanent.
All dharmas would become permanent.
There would be no dharma and no adharma,
and no worldly convention.
57.
The same fault applies to the unwholesome,
the indeterminate, the liberating, and so forth.
Therefore all your conditioned things
would become unconditioned.
58.
Whatever person says
"This possesses intrinsic nature" —
that is the one to whom you have replied.
But I do not assert the existence of names.
59.
"There is no name" — is this something
that exists or does not exist?
Whether it exists or not,
what you have said is undermined in both cases.
60.
Since the emptiness of all entities
has already been demonstrated,
what blame do you seek
even though I have no thesis?
61.
"But there is some intrinsic nature
that does not belong to dharmas" —
although this suspicion is not reasonable,
the suspicion is yours.
62.
If you say negation applies to what exists,
then emptiness is thoroughly established —
for you are negating
the intrinsic nature of entities.
63.
If the emptiness that you negate
does not exist either,
then is not the assertion
"Negation applies to what exists" undermined?
64.
Since there is nothing whatsoever to be refuted,
I refute nothing whatsoever.
Therefore "You make a refutation" —
what you have said is not accurate.
65.
"Without words, the refutation of what does not exist
is not established," you say —
but in that case, "there are no words"
makes one understand; it does not bring about or remove.
66.
Regarding the great dispute you have made
about the mirage analogy —
listen to how that example holds,
and I shall settle it.
67.
If that apprehension had intrinsic nature,
it would not arise dependently.
Whatever apprehension arises dependently —
is that not itself emptiness?
68.
If apprehension had intrinsic nature,
who could refute it?
The same reasoning applies to the remaining five.
Therefore that blame does not apply.
69.
When the refutation is established by the mirage analogy,
what was said before —
that was answered earlier by the reply
about the logical reason, for it is similar.
The objection about the three times and the logical reason
has already been answered, for it is similar.
The argument concerning the three times
is appropriate for those who teach emptiness.
70.
For whom emptiness is possible,
for them all things are possible.
For whom emptiness is not possible,
for them nothing is possible.
To the Buddha who taught
that emptiness and dependent arising
have the same meaning on the middle way —
to that peerless supreme speaker, I bow.
Verses on Turning Back Disputes, by the noble master Nagarjuna, is complete.
Translated into Tibetan by the Indian pandita Jnanagarbha and the Tibetan translator Ka ba dpal brtsegs. Later revised by the Kashmiri pandita Jayananda and the translator Khu mdo sde dpal.
Colophon
Good Works Translation from Classical Tibetan (Dege Tengyur, Tohoku catalogue number 3828). Translated by Rinchen of the New Tianmu Anglican Church, March 2026. MITRA AI consulted for terminology verification.
The Vigrahavyavartani is the fourth of Nagarjuna's Five Collections of Reasoning (Yukti corpus) to be translated in this archive: the Sixty Verses on Reasoning (D3825), the Vaidalyasutra (D3826), the Seventy Verses on Emptiness (D3827), this text (D3828), and the Mulamadhyamakakarika (via the Akutobhaya commentary, D3829). All five are now in free English for the first time from the Tibetan canon.
Existing English translations from the Sanskrit include Kamaleswar Bhattacharya's The Dialectical Method of Nagarjuna (Motilal Banarsidass, 1978/1986) and Jan Westerhoff's The Dispeller of Disputes (Oxford University Press, 2010). Both are paywalled. This translation from the Tibetan is independently derived from the Dege Tengyur etext and provides the first freely accessible English of this text. The 84000 translation project lists this text at version 0.0.2 (2023) — not yet published.
The Blood Rule is satisfied: this English is independently derived from reading the Tibetan source. Existing English translations were consulted only for verification of technical terminology after the translation was drafted.
Compiled and formatted for the Good Work Library by the New Tianmu Anglican Church, 2026.
🌲
Source Text: རྩོད་པ་བཟློག་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ
Classical Tibetan source text from the Esukhia proofread Dege Tengyur edition (GitHub: Esukhia/derge-tengyur, CC0). Volume 096, folios 27a–29a. Presented here for reference, study, and verification alongside the English translation above.
༄༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། བི་གྲ་ཧ་བྱ་བརྟ་ནི་ཀཱ་རི་ཀཱ་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། རྩོད་པ་བཟློག་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ།
འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།
གལ་ཏེ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །རང་བཞིན་ཀུན་ལ་ཡོད་མིན་ན། །ཁྱོད་ཀྱི་ཚིག་ཀྱང་རང་བཞིན་མེད། །རང་བཞིན་བཟློག་པར་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཏེ་ཚིག་དེ་རང་བཞིན་བཅས། །ཁྱོད་ཀྱི་དམ་བཅའ་སྔ་མ་ཉམས། །མི་འདྲ་ཉིད་དེ་དེ་ཡིན་ན། །ཁྱད་པར་གཏན་ཚིགས་བརྗོད་པར་གྱིས།
དེ་སྒྲ་མ་འབྱིན་ལྟ་བུའོ་ཞེས། །ཁྱོད་བློ་སེམས་ན་དེ་མི་འཐད། །འདི་ལ་སྒྲ་ནི་ཡོད་པ་ཡིས། །འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཟློག་ཡིན། །འགོག་པའི་འགོག་པའང་དེ་ལྟ་ཞེས། །འདོད་ན་དེ་ཡང་བཟང་མིན་ཏེ། །ཁྱོད་ཀྱི་དམ་བཅའི་མཚན་ཉིད་ལས། །དེ་ལྟར་སྐྱོན་ཡོད་ངེད་ལ་མེད།
རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་མངོན་སུམ་གྱིས། །དངོས་རྣམས་དམིགས་ནས་ཟློག་བྱེད་པ། །གང་གིས་དངོས་རྣམས་དམིགས་འགྱུར་བ། །མངོན་སུམ་དེ་ནི་མེད་པ་ཡིན། །རྗེས་དཔག་ལུང་དང་དཔེར་འཇལ་དང་། །རྗེས་དཔག་ལུང་གིས་བསྒྲུབ་བྱ་དང་། །དཔེས་བསྒྲུབ་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན། །མངོན་སུམ་གྱིས་ནི་ལན་བཏབ་པོ།
སྐྱེ་བོ་ཆོས་ཀྱི་གནས་སྐབས་མཁས། །དགེ་བ་དག་གི་ཆོས་རྣམས་ལ། །དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་ནི། །སེམས་ཤིང་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་། །གང་དག་ངེས་པར་འབྱིན་པའི་ཆོས། །ཆོས་ཀྱི་གནས་སྐབས་གསུངས་དེ་རྣམས། །ངེས་པར་འབྱིན་པའི་རང་བཞིན་ཉིད། །རང་བཞིན་ངེས་འབྱིན་མིན་ལ་སོགས།
གལ་ཏེ་ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་མེད། །རང་བཞིན་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ཡིན། །མིང་ཡང་དེ་བཞིན་མེད་འགྱུར་ཞིང་། །གཞི་མེད་མིང་ནི་མེད་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་རང་བཞིན་ཡོད་མོད་ཀྱི། །དེ་ནི་ཆོས་རྣམས་ལ་མེད་ན། །དེ་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་སྤངས་པ་ཡི། །རང་བཞིན་གང་དེ་བསྟན་པར་རིགས།
གང་ཕྱིར་ཁྱིམ་ན་བུམ་པ་མེད། །ཅེས་བྱའི་འགོག་པ་ཡོད་ཉིད་ལ། །མཐོང་བ་དེ་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱི་ཡང་། །འགོག་འདི་ཡོད་ལ་རང་བཞིན་ཡིན། །ཅི་སྟེ་རང་བཞིན་དེ་མེད་ན། །ཁྱོད་ཀྱི་ཚིག་འདིས་ཅི་ཞིག་དགག །ཚིག་མེད་པར་ཡང་མེད་པ་ཡི། །འགོག་པ་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་ཡིན།
བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨིག་རྒྱུ་ལ། །ཇི་ལྟར་ཆུ་ཞེས་ལོག་འཛིན་ལྟར། །དེ་བཞིན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡོད་མིན་ལ། །ལོག་པར་འཛིན་པ་འགོག་བྱེད་ན། །དེ་ལྟ་ན་ནི་འཛིན་པ་དང་། །གཟུང་དང་དེ་ཡི་འཛིན་པོ་དང་། །འགོག་དང་འགོག་བྱ་འགོག་པ་པོ། །དེ་དྲུག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ།
ཅི་སྟེ་འཛིན་པ་ཡོད་མིན་ཞིང་། །གཟུང་མེད་འཛིན་པ་པོ་མེད་ན། །འོ་ན་འགོག་དང་དགག་བྱ་དང་། །འགོག་པ་པོ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་འགོག་དང་དགག་བྱ་དང་། །འགོག་པ་པོ་ཡང་ཡོད་མིན་ན། །དངོས་པོ་ཀུན་དང་དེ་རྣམས་ཀྱི། །རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་གྲུབ་པ་ཡིན།
ཁྱེད་ལ་གཏན་ཚིགས་མི་འགྲུབ་སྟེ། །རང་བཞིན་མེད་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱི་རྟགས། །གལ་ཏེ་ཡོད་དེ་ཁྱོད་དོན་དེ། །གཏན་ཚིགས་མེད་ཕྱིར་འགྲུབ་མི་འཐད། །ཁྱོད་ལ་གཏན་ཚིགས་མེད་པར་ཡང་། །རང་བཞིན་བཟློག་པ་གྲུབ་ཡིན་ན། །ང་ལའང་གཏན་ཚིགས་མེད་པར་ནི། །རང་བཞིན་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འགྲུབ།
ཅི་སྟེ་གཏན་ཚིགས་ཡོད་ན་དངོས། །རང་བཞིན་མེད་ཅེས་བྱ་མི་འཐད། །སྲིད་ན་རང་བཞིན་མེད་པ་ཡི། །དངོས་འགའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ལ་རང་བཞིན་ཡོད་མིན་པའི། །འགོག་པ་གལ་ཏེ་སྔ་འགྱུར་ཞིང་། །དགག་བྱ་ཕྱི་ཞེས་འཐད་མིན་ལ། །ཕྱིས་དང་ཅིག་ཅར་ཡང་མི་འཐད།
གལ་ཏེ་ངའི་ཚིག་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་། །ཚོགས་དང་སོ་སོ་ལ་ཡང་མེད། །འོ་ན་དངོས་རྣམས་སྟོང་གྲུབ་སྟེ། །རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་རྣམས་འབྱུང་བའི་དངོས་རྣམས་གང་། །དེ་ནི་སྟོང་ཉིད་ཅེས་བརྗོད་དེ། །གང་ཞིག་རྟེན་ནས་འབྱུང་བ་དེ། །རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ།
སྤྲུལ་པ་ཡིས་ནི་སྤྲུལ་པ་དང་། །སྒྱུ་མ་ཡིས་ནི་སྐྱེས་བུ་ཡི། །སྒྱུ་མས་ཕྱུང་ལ་འགོག་བྱེད་ལྟར། །འགོག་པ་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་འགྱུར། །ང་ཡི་ཚིག་དེ་རང་བཞིན་མེད། །དེ་ཕྱིར་ང་ཡི་ཕྱོགས་མཉམ་ལ། །མི་འདྲ་ཉིད་ཀྱང་མེད་པས་ན། །གཏན་ཚིགས་ཁྱད་པར་བརྗོད་མི་བྱ།
སྒྲ་མ་འབྱིན་བྱ་བཞིན་ཞེ་ན། །ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བརྩམས་དཔེ་འདི་མིན། །དེ་ནི་སྒྲ་ཡིས་སྒྲ་བཟློག་ལ། །འདིར་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རང་བཞིན་མེད་ཉིད་ཀྱིས། །ཅི་སྟེ་རང་བཞིན་མེད་པ་བཟློག །རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ལོག་ན། །རང་བཞིན་ཉིད་དུ་རབ་འགྲུབ་འགྱུར།
ཡང་ན་ཁ་ཅིག་སྤྲུལ་པ་ཡི། །བུད་མེད་ལ་ནི་བུད་མེད་སྙམ། །ལོག་འཛིན་འབྱུང་ལ་སྤྲུལ་པ་ཡིས། །འགོག་བྱེད་དེ་ནི་དེ་ལྟ་ཡིན། །ཡང་ན་རྟགས་འདི་བསྒྲུབ་བྱ་དང་། །མཚུངས་ཏེ་གང་ཕྱིར་སྒྲ་ཡོད་མིན། །ཐ་སྙད་ཁས་ནི་མ་བླངས་པར། །ངེད་ཅག་འཆད་པར་མི་བྱེད་དོ།
གལ་ཏེ་ངས་དམ་བཅས་འགའ་ཡོད། །དེས་ན་ང་ལ་སྐྱོན་དེ་ཡོད། །ང་ལ་དམ་བཅའ་མེད་པས་ན། །ང་ལ་སྐྱོན་མེད་ཁོ་ན་ཡིན། །གལ་ཏེ་མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པའི། །དོན་གྱིས་འགའ་ཞིག་དམིགས་ན་ནི། །བསྒྲུབ་པའམ་བཟློག་པར་བྱ་ན་དེ། །མེད་ཕྱིར་ང་ལ་ཀླན་ཀ་མེད།
གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་དོན་དེ་རྣམས། །ཚད་མ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་བསྒྲུབས་ན། །ཁྱོད་ཀྱིས་ཚད་མ་དེ་རྣམས་ཀྱང་། །ཇི་ལྟར་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པ་སྨྲོས། །གལ་ཏེ་ཚད་མ་གཞན་རྣམས་ཀྱིས། །གྲུབ་པོ་སྙམ་ན་ཐུག་པ་མེད། །དེ་ཡང་དང་པོ་འགྲུབ་མིན་ལ། །བར་མ་ཡིན་ཞིང་ཐ་མའང་མིན།
འོན་ཏེ་ཚད་མ་མེད་པར་ཡང་། །དེ་རྣམས་གྲུབ་ན་སྨྲ་བ་ཉམས། །མི་འདྲ་ཉིད་དེ་དེ་ཡིན་ན། །གཏན་ཚིགས་ཁྱད་པར་སྨྲ་བར་གྱིས། །ཇི་ལྟར་མེ་ཡིས་གཞན་བདག་ཉིད། །གསལ་བྱེད་དེ་བཞིན་རང་བདག་ལྟར། །དེ་བཞིན་ཚད་མ་རྣམས་ཀྱང་ནི། །རང་བཞིན་བདག་ཉིད་སྒྲུབ་ཅེ་ན།
སྨྲས་པ་དེ་ནི་མི་མཐུན་ཏེ། །མུན་ཁུང་ནང་གི་བུམ་པ་བཞིན། །དེ་ལ་མི་དམིགས་མ་མཐོང་བས། །མེ་ནི་རང་ཉིད་གསལ་བྱེད་མིན། །གལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱི་ཚིག་གིས་ནི། །མེ་ཡིས་རང་བདག་གསལ་བྱེད་ན། །འོ་ན་མེ་ཡིས་གཞན་བཞིན་དུ། །རང་ཉིད་སྲེག་པའང་བྱེད་པར་འགྱུར།
གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་ཚིག་གིས་ནི། །མེ་ཡིས་རང་གཞན་གསལ་བྱེད་ན། །མེ་བཞིན་དུ་ནི་མུན་པ་ཡང་། །རང་གཞན་བདག་ཉིད་སྒྲིབ་པར་འགྱུར། །འབར་བྱེད་དང་ནི་གང་གཞན་ན། །མེ་འདུག་པ་ན་མུན་པ་མེད། །གསལ་བྱེད་དེ་ནི་མུན་སེལ་ན། །ཇི་ལྟར་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན།
མེ་འབྱུང་ཉིད་ན་གསལ་བྱེད་པ། །ཡང་དག་མིན་པར་སྨྲ་བ་སྟེ། །མེ་འབྱུང་ཉིད་ན་མུན་པ་དང་། །ཕྲད་པ་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན། །ཡང་ན་མེ་དང་མ་ཕྲད་ཀྱང་། །མུན་པ་སེལ་བར་བྱེད་ན་ནི། །འདི་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པས། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་གྱི་མུན་སེལ་འགྱུར།
གལ་ཏེ་རང་ལས་ཚད་མ་གྲུབ། །གཞལ་བྱ་རྣམས་ལ་མ་ལྟོས་པར། །ཁྱོད་ཀྱི་ཚད་མ་གྲུབ་འགྱུར་འདི། །རང་གྲུབ་གཞན་ལ་ལྟོས་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་གཞལ་བྱའི་དོན་རྣམས་ལ། །མ་ལྟོས་ཁྱོད་ཀྱི་ཚད་མ་གྲུབ། །དེ་ལྟར་ཚད་མ་འདི་རྣམས་ནི། །གང་གིའང་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་རོ།
འོན་ཏེ་ལྟོས་ནས་དེ་རྣམས་འགྲུབ། །འདོད་ན་དེ་ལ་སྐྱོན་ཅིར་འགྱུར། །མ་གྲུབ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པས། །གྲུབ་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན། །གལ་ཏེ་ཡོང་ཡེ་གཞལ་བྱ་ལ། །ལྟོས་ནས་ཚད་མ་འགྲུབ་ཡིན་ན། །ཚད་མ་རྣམས་ལ་མ་ལྟོས་པར། །གཞལ་བར་བྱ་བ་འགྲུབ་པར་འགྱུར།
གལ་ཏེ་ཚད་མ་རྣམས་ལ་ནི། །མ་ལྟོས་པར་ཡང་གཞལ་བྱ་འགྲུབ། །གང་ཕྱིར་དེ་དག་དེ་འགྲུབ་ན། །ཁྱོད་ཀྱི་ཚད་མ་འགྲུབ་པས་ཅི། །ཅི་སྟེ་ཁྱོད་ཀྱི་ཚད་མ་རྣམས། །གཞལ་བྱ་རྣམས་ལ་ལྟོས་ནས་འགྲུབ། །དེ་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཚད་མ་དང་། །གཞལ་བྱ་ངེས་པར་ལྡོག་པར་འགྱུར།
འོན་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཚད་གྲུབ་པས། །གཞལ་བར་བྱ་བ་འགྲུབ་འགྱུར་ལ། །གཞལ་བྱ་གྲུབ་པས་ཚད་བསྒྲུབས་ན། །ཁྱོད་ཀྱིས་གཉིས་ཀའང་འགྲུབ་མི་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཚད་མ་གཞལ་བྱ་འགྲུབ། །གཞལ་བྱ་དེ་དག་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། །དེ་དག་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཡིན་ན། །དེ་དག་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབ་པར་འགྱུར།
གལ་ཏེ་གཞལ་བྱས་ཚད་མ་གྲུབ། །ཚད་མ་དེ་དག་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། །དེ་དག་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཡིན་ན། །དེ་དག་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབ་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཕ་ཡིས་བུ་བསྐྱེད་བྱ། །གལ་ཏེ་བུ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་། །ཅི་སྟེ་ཕ་དེ་བསྐྱེད་བྱ་ན། །དེས་ན་གང་གིས་གང་བསྐྱེད་སྨྲོས།
དེ་དག་གཉིས་ཀའང་ཕ་དང་བུའི། །མཚན་ཉིད་འཛིན་པས་དེ་ཡི་ཕྱིར། །དེ་ལ་ཁོ་བོ་ཐེ་ཚོམ་གྱུར། །དེ་ལས་ཕ་གང་བུ་གང་སྨྲོས། །ཚད་མ་རྣམས་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས། །འགྲུབ་མིན་ཕན་ཚུན་གྱིས་མིན་པའམ། །ཚད་མ་གཞན་གྱིས་མ་ཡིན་ལ། །གཞལ་བྱས་མ་ཡིན་རྒྱུ་མེད་མིན།
ཆོས་ཀྱི་གནས་སྐབས་རབ་མཁས་པ། །དགེ་བ་ཡིས་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི། །དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གང་། །དེ་ལྟར་རབ་ཕྱེ་བརྗོད་བྱ་ཡིན། །གལ་ཏེ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི། །རང་བཞིན་འགའ་ཞིག་བརྟེན་སྐྱེ་བ། །དེ་ནི་གཞན་དོན་དེ་ལྟ་ན། །རང་གི་ངོ་བོར་ཇི་ལྟར་འགྱུར།
འོན་ཏེ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས། །རང་གི་ངོ་བོ་དེ་འགའ་ལའང་། །མ་བརྟེན་སྐྱེ་ན་དེ་ལྟ་ནའང་། །ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་གནས་མི་འགྱུར། །རྒྱུ་མི་ལྡན་པ་རྟག་པའི་ཕྱིར། །ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་རྟག་པར་འགྱུར། །ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་མེད་ཅིང་། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཐ་སྙད་མེད།
མི་དགེ་བ་དང་ལུང་མ་བསྟན། །ངེས་འབྱིན་སོགས་ལའང་སྐྱོན་དེ་བཞིན། །དེ་བས་ཁྱོད་ཀྱི་འདུས་བྱས་ཀུན། །འདུས་མ་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །གང་ཞིག་རང་བཞིན་བཅས་པ་ཞེས། །མི་དེ་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ལ། །དེ་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་ལན་བཏབ་ཀྱི། །ང་ཡི་མིང་ཡོད་མི་སྨྲའོ།
མིང་མེད་ཅེས་བྱ་གང་ཡིན་འདི། །ཅི་དེ་ཡོད་པའམ་མེད་པ་ཡིན། །གལ་ཏེ་ཡོད་དམ་མེད་ཀྱང་རུང་། །ཁྱོད་ཀྱིས་སྨྲས་པའང་གཉིས་ཀའང་ཉམས། །དངོས་པོ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །སྟོང་པ་ཉིད་ནི་སྔར་བསྟན་པས། །དེ་ཕྱིར་དམ་བཅས་མེད་པར་ཡང་། །ཀླན་ཀ་གང་ཡིན་དེ་ཚོལ་བྱེད།
འོན་ཏེ་རང་བཞིན་ཞིག་ཡོད་ལ། །དེ་ནི་ཆོས་ལ་མེད་དོ་ཞེས། །དོགས་འདི་རིགས་པ་མ་ཡིན་མོད། །དོགས་པ་དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་བྱས། །གལ་ཏེ་ཡོད་ཉིད་འགོག་ཡིན་ན། །འོ་ན་སྟོང་ཉིད་རབ་འགྲུབ་སྟེ། །དངོས་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་ཉིད་ལ། །ཁྱོད་ནི་འགོག་པར་བྱེད་པས་སོ།
སྟོང་ཉིད་གང་ལ་ཁྱོད་འགོག་པའི། །སྟོང་ཉིད་དེ་ཡང་མེད་ཡིན་ན། །འོ་ན་ཡོད་པ་འགོག་ཡིན་ཞེས། །སྨྲས་པ་དེ་ཉམས་མ་ཡིན་ནམ། །དགག་བྱ་ཅི་ཡང་མེད་པས་ན། །ང་ནི་ཅི་ཡང་མི་འགོག་གོ །དེ་ཕྱིར་འགོག་པ་བྱེད་དོ་ཞེས། །ཡང་དག་མིན་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྨྲས།
ཚིག་མེད་པར་ཡང་མེད་པ་ཡི། །འགོག་ཚིག་མི་འགྲུབ་མིན་ཞེ་ན། །དེ་ལ་ཚིག་ནི་མེད་ཅེས་པར། །གོ་བར་བྱེད་ཀྱི་སྐྱེ་སེལ་མིན། །སྨིག་རྒྱུ་དཔེ་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་། །རྩོད་པ་ཆེན་པོ་སྨྲས་པ་གང་། །དེ་ཡང་ཅི་ནས་དཔེ་དེ་འཐད། །གཏན་ལ་དབབ་པ་མཉན་པར་གྱིས།
གལ་ཏེ་འཛིན་དེ་རང་བཞིན་ཡོད། །བརྟེན་ནས་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །འཛིན་པ་གང་ཞིག་བརྟེན་འབྱུང་བ། །དེ་ཉིད་སྟོང་ཉིད་མ་ཡིན་ནམ། །གལ་ཏེ་འཛིན་པ་རང་བཞིན་ཡོད། །འཛིན་པ་དེ་ལ་སུ་ཡིས་བཟློག །ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་ཚུལ་དེ་བཞིན། །དེ་ཕྱིར་ཀླན་ཀ་དེ་མེད་དོ།
སྨིག་རྒྱུའི་དཔེས་བཟློག་བསྒྲུབ་པའི་ཚེ། །སྔར་སྨྲས་གང་ཡིན་དེ་དང་ནི། །སྔ་མས་གཏན་ཚིགས་མེད་པ་ཡི། །ལན་བཏབ་གྱུར་ཏེ་མཚུངས་ཕྱིར་རོ། །དུས་གསུམ་གཏན་ཚིགས་གང་ཡིན་སྔར། །ལན་བཏབ་ཉིད་དེ་མཚུངས་ཕྱིར་རོ། །དུས་གསུམ་ཆེད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ནི། །སྟོང་ཉིད་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་རུང་།
གང་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་སྲིད་པ། །དེ་ལ་དོན་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྲིད། །གང་ལ་སྟོང་ཉིད་མི་སྲིད་པ། །དེ་ལ་ཅི་ཡང་མི་སྲིད་དོ།
གང་ཞིག་སྟོང་དང་རྟེན་འབྱུང་དག །དབུ་མའི་ལམ་དུ་དོན་གཅིག་པར། །གསུང་མཆོག་མཚུངས་པ་མེད་པ་ཡི། །སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།
རྩོད་པ་བཟློག་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།།
རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛྙཱ་ན་གརྦྷ་དང་། བོད་ཀྱི་ལོཙྪ་བ་ཀ་བ་དཔལ་བརྩེགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བ་ལ། སླད་ཀྱིས་ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཛ་ཡ་ཨ་ནནྟ་དང་། ལོཙྪ་བ་ཁུ་མདོ་སྡེ་དཔལ་གྱིས་བསྒྱུར་བའོ།།
Source Colophon
Classical Tibetan source text from the Esukhia proofread Dege Tengyur edition, Volume 096 (Madhyamaka, tsa), folios 27a.1 to 29a.7. Tohoku catalogue number 3828. The etext is available at github.com/Esukhia/derge-tengyur and is released under CC0 (public domain). The Esukhia edition is based on the Dege (sDe dge) woodblock prints held at the Tibetan Buddhist Resource Center (BDRC).
The Vigrahavyavartani was originally composed in Sanskrit by Nagarjuna (c. 150-250 CE). It was translated into Tibetan twice: first by the Indian pandita Jnanagarbha and the Tibetan translator Ka ba dpal brtsegs, and later revised by the Kashmiri pandita Jayananda and the translator Khu mdo sde dpal.
🌲