by Bhāvya

The Madhyamakaratnapradīpa ("Jewel Lamp of the Middle Way") is a major treatise of the Svātantrika Madhyamaka school, composed by the Indian master Bhāvya (also known as Bhavya or Bhāviveka the Younger, not to be confused with the more famous Bhāviveka who authored the Prajñāpradīpa). Writing in the tradition of Nāgārjuna, Āryadeva, and Candrakīrti, Bhāvya presents a systematic exposition of the two truths — conventional and ultimate — and their implications for Buddhist philosophy and practice.

The text unfolds in ten sections: the two truths, erroneous conventional wisdom (cataloguing 363 non-Buddhist views), correct conventional wisdom (refuting the Yogācāra position in two parts), definitive correct conventional wisdom, ultimate wisdom, meditation stages, the greatness of the Madhyamaka, benefits of the practice, and a final colophon. It is one of the most comprehensive single-text presentations of the Madhyamaka path in the Tengyur.

This is the first English translation, produced directly from the Classical Tibetan of the Degé Tengyur (D3854, folios 259b–289a). The Tibetan was translated from Sanskrit by the Indian paṇḍita Jñānagarbha and the Tibetan translator-monk Chokro Lü'i Gyaltsen, under the decree of King Tri Ralpachen. The text was later transmitted by Atiśa Dīpaṃkara Śrījñāna to his student Zanglingpa, and re-translated at Somapuri monastery by Gya Tsöndru Sengé and Nagtso Tsultrim Gyalwa. Source text from the Esukhia Digital Degé Tengyur (CC0).

In the language of India: Madhyamakaratnapradīpa-nāma
In the language of Tibet: The Jewel Lamp of the Middle Way

Homage to the Omniscient One.

Having bowed to the Three Jewels—
The foundation of immeasurable qualities,
In whom the stain of faults has been cleared—
I shall write about the two truths.

Here, for the sake of liberating the beings of the five realms — who are swept away by the river of suffering, who are churned in the vast ocean of afflictions and conceptual thought — I shall set forth this jewel lamp that dispels without remainder all the cataracts of wrong view.

Now, the Sūtra Teaching the Indivisible Nature of the Dharma-Realm states: "Mañjuśrī, if the dharma-realm is taken as the standard, there is neither conventional reality nor ultimate reality."

Nevertheless, for the sake of those whose wisdom-eye is veiled by the cataract of ignorance, in whose hearts the great clinging to self has entered, who from beginningless time have been attached to things, and who are deluded by seeing only the near side — for their sake, the two truths shall be distinguished.

Those logicians who rely primarily on the valid cognition of inference cannot come to know suchness, or the bodies and wisdom of the buddhas, which are utterly hidden — for theirs is the cognition of outsiders.

The sun is not the domain of the blind;
The higher realms are not the domain of sinners.
Suchness and the goal to be achieved
Are not the domain of logicians.

In the examination of precious jewels,
Is a blind person a valid authority?

Conventional Truth

Floating hairs, rings of light,
A double moon, the moon in water,
A city of gandharvas, a dream,
An illusion, a mirage, an emanation,
An echo, a reflection in a mirror,
A shadow, a water-bubble, a rainbow,
Lightning and other such things —
These are conventional through mere appearance.

Like a heap of plantain trunks,
Whose nature is pleasant when unexamined,
Arisen from causes and capable of producing effects —
This is the conventional reality of seeing only the near side.

In the state resembling the dream of one who has slept the sleep of ignorance since beginningless time, this cognition of seeing only the near side, together with the objects of knowledge, is false — like a web of floating hairs.

Since what is false is not what is real, regarding this the earlier masters spoke of "correct conventional reality." The meaning is this: we Mādhyamikas hold that all phenomena, both outer and inner, are — even conventionally — false, fabricated, illusion-like, and dream-like. As the master Ārya Nāgārjuna himself stated:

If whatever is perceived by the senses
Were truly existent,
Then even children would know reality.
What need would there be for knowing what is real?

Thus it is stated that all external objects are entirely false.

As for inner phenomena, what are they like? As the Blessed One declared:

The eye, the ear, and the nose are not valid cognition;
The tongue, the body, and the mind are not valid cognition.
If these sense faculties were valid cognition,
What need would there be for the noble path?

And the master Ārya Nāgārjuna himself:

The sense faculties are inert matter,
Indeterminate in nature,
Not valid cognition at all —
You yourself have taught that they are erroneous cognition.

Therefore, since objects and sense faculties lack substance, cognition also lacks substance. Cognition that depends on objects and faculties that lack substance is itself not established as substance. Since the basis lacks substance, mind and mental factors, being a collection of many elements, are likewise not established as substance.

From merely conceptual causes and conditions,
Merely conceptual results arise.
If a false, substanceless result
Should not fitly arise in this way —
Then who created the moon in water and the like?
So long as false causes and conditions exist,
So long will illusory arising, abiding, and ceasing persist.

As the master stated:

Here nothing whatsoever arises;
Not the slightest cessation occurs.
Arising and cessation
Are merely conceptual conditions.

And from the master Candrakīrti:

In beginningless saṃsāra,
For beings who sleep the sleep of ignorance,
Whatever appears to them
Is held to be false, like a dream.

Therefore, all inner and outer things are established as false.

Ultimate Truth

What, then, is ultimate truth like? This too is stated by the master. From the Root Verses on the Middle Way:

That which is dependent origination —
No cessation and no arising,
No permanence and no annihilation,
No sameness and no difference,
No coming and no going —
The pacification of all elaborations, peace he teaches.
To that best of speakers,
The perfectly awakened buddhas, I bow.

This is what is meant.

The Meaning of the Two Truths

Now the meaning of the two truths shall be explained. From the Blessed One's own words: "What is called 'conventional' means unstable and wavering. Its truth is like the moon in water. What is called 'ultimate truth' refers to the eighteen emptinesses."

The intent of this is as follows. "Conventional" refers to form and other things as they appear. They are "truths" because, from the perspective of those who see only the near side, they serve as valid cognition, and because they are the undistorted conventions of the world.

"Meaning" means that which is to be investigated and understood. "Supreme" means the highest. Alternatively, it is both a meaning and supreme, hence "supreme meaning." Or again, it is the meaning of the supreme — the object of supreme wisdom — hence "the meaning of the supreme." "Truth" means the non-deceptive.

For sentient beings who are beginners
Entering the supreme meaning,
The perfectly awakened Buddha taught
This method like the rungs of a ladder.

Without knowing conventional truth,
One cannot know ultimate truth.
Having come to know conventional truth,
One should enter ultimate truth.

What is conventional truth like?

All phenomena — whatever they are called —
Their general and specific characteristics:
The knowledge of these is conventional truth.

When this conventional appearance
Is analyzed with reasoning, nothing is found.
Not-finding itself is the ultimate.
Therefore one should know the conventional.

The Blessed One also stated: "Without first proceeding through conventional phenomena and understanding them, one cannot realize ultimate phenomena."

And from the master Candrakīrti:

Conventional truth, which serves as the method,
And ultimate truth, born from that method —
Those who do not understand the distinction between these two
Enter wrong understanding and go to lower realms.

Furthermore:

If, having abandoned the conventional,
One clings to the view of emptiness,
One has an incurable view —
Like a patient dismissed by the physician.

The section on the two truths is complete.

Erroneous Conventional Wisdom

I bow at the feet of Candrakīrti —
The lion’s roar proclaiming emptiness —
Together with Nāgārjuna and Āryadeva,
Who have mastered the dharma-realm.

The wrong understandings
Of our own and others’ philosophical schools,
Held by logicians who, like the blind,
Rely chiefly on inference — these shall be cleared.

Here, there are three types of persons: those who do not understand, those who understand wrongly, and those who are in doubt. Of these, first, the erroneous conventional wisdom of wrong understanding:

Following the ancient sages,
Grasping at things as they appear
In a way that does not accord with reality —
This is inverted wisdom.

The schools that entered the treatises composed by Kāśyapapūrṇa; by Kārī, daughter of Paśupati; by Viśvajit, son of Viśeṣavādin; by the Nirgrantha Jñātiputra; by Ajita Keśakambalin; by Dīrgha, son of Māyāvidyā; and by Viśiṣṭacārin, son of Prasenajit — these schools followed the ancient sages: Kapila, Kaṇāda, Ulūka, Caraka, Indra, Prakāśa, the Sectarian, Satyavat, Hiraṇya, Pakṣin, Śakuna, Pṛthivīpriya, Bhṛgu, Aṅgirasa, Pulastya, Pulaha, Śalva, Bādarāyaṇi, Kaubhuruma, Nārāyaṇī, Lomaśa, Maṇḍu, Jñānapālaka, Bhāsa, Aśvattha, Bhāsmin, Valkala, Jaimini, Śeṣa, Sāṃkṛtyāyana’s son, Lokacakṣu, and others.

From these arose: a garland of three hundred and sixty-three views, sixty-two views, twenty peaks of the view of the composite self, twelve agents, twelve self-theorists, five views, three views, and two views.

The root of the five views multiplies to one hundred and ten. When further distinguished, these include: the Bauddha, the Without-Support, the Ājīvika, the Lomaśa, the Brāhmaṇa, the Vaiṣṇava, the Three-Jewel Yogi, the Patch-Leather Wearer, the Equal-Practitioner, the Supreme-God Worshipper, the Supreme-Dharma Giver, the Ascetic, the Royalist, the Meyu Udari, the Lineage-Theorist, the Conformist, the Bound-Sitter, the Wheel-Keeper, the Mountain-Dweller, the Royal-Almsman, the Elephant-Banner, the Reader, the Interialist, the Horse-Tamer, the Kalandaka, the Pure-Vessel Keeper, the Alms-Wanderer, the Matted-Limb Withdrawn, the Super-Lamp, the Golden, the Accomplishment-Theorist, the Great Lord, the Jaw-Fringed, the Northern-Bank Dweller, the Southern-Bank Dweller, the Owl, the Renunciant, the Body-Torturer, the Kākandha, the Celestial-Villager, the Subterranean-Dweller, the Dharma-Meditator, the Moon-Splitter, the Forest-Dweller, the Medicine-House, the Celibate, the Gautama, the Father-Devotee, the Moon-Rising, the Hand-Eater, the Heart-Liver, the Three-Aggregate Theorist, the Thoroughly-Bathed, the Vāra, the Scatterer, the Saṃsāra-Freed, the Pātañjala, the God-Worshipper, the Not-Bowing-to-Others, the Cloth-Fragment Wearer, the Owl-Wing, the Thrice-Bather, the Garuḍa, the House-Wall Dweller, and those who follow the vow of the cow, the deer, the horse, and the dog; the non-petitioning vow, the fire-vow, the subtle-vow, and the youth-vow; the present-life nirvāṇa theorists, the water-born garland wearers, the good-vow practitioners, the stone-grinders, the dharma-purity viewers, the birth-purity viewers, the karma-purity practitioners, the water-divers, the hermits, those who view earth, water, fire, wind, and space as having mind, the space-originators, the many-charioted, the meditation-lovers, the dharma-theorists, the cold-food eaters, and the shoulder-cloth wearers — three hundred and sixty-three in all.

Regarding the sixty-two views: it is said that there are eighteen speculations about the past and forty-four about the future. Alternatively: sixteen about the past, forty-four about the future, and two about the present — making sixty-two.

In the first count: four are eternalists, four hold the extremist and non-extremist position, four are verbal wrigglers, and two are uncaused-origin theorists. Of the forty-four: sixteen assert consciousness after death, eight assert unconsciousness, eight assert neither consciousness nor unconsciousness, five assert present-life nirvāṇa, and seven are annihilationists.

These are all delusions. As the master Āryadeva declared:

Deluded about the existent as non-existent,
And about the impermanent as permanent;
Deluded about the non-existent as existent,
And about the permanent as impermanent.
Delusion deceives the deluded,
And through deception, delusion is accomplished.
Through the power of delusion,
They are deluded about the true meaning.
Deluded by causes,
The fruits of conditions lead to the three lower realms.

Now, the key philosophical concepts held by these schools shall be explained.

Self, substance, primal nature, life-force,
Sentient being, time, and person,
Individual, primal nature, atoms —
Brahmā, Viṣṇu, and Maheśvara.

Self (ātman) — In the Sāṃkhya and Vaiśeṣika treatises, this is held to be the entity that travels continually through beings, or the entity to be examined by all elements. It is also held to be permanent, pervading, singular, and without action.

Substance (dravya) — In the Vaiśeṣika treatise, six categories of meaning are posited: substance, quality, action, universal, particular, and inherence — these six distinctions.

Primal nature (pradhāna) — The Sāṃkhya school posits twenty-five realities: the primal nature, the great, the ego-grasper, the five cognitive faculties, the five active faculties, the self, the five subtle elements, the five great elements, and the person.

Life-force (jīva) — The Jain treatise posits nine categories of meaning: life-force, influx, restraint, feeling, bondage, karma, demerit, merit, and liberation.

Sentient being (sattva) — In the debater’s treatise, the entity present in the continuum of all beings is called “sentient being.” Or, because it connects beings in their transmigrations, it is called “sentient being.”

Time (kāla) — Those who assert time as the cause say: “Although seeds and their conditions — earth, water, fire, and wind — exist, sprouts and such only sometimes appear. Therefore, time itself is the cause of the arising of the entire world.”

Person (puruṣa) — Those who assert the person as the cause hold that the person itself pervades the three worlds as their cause:

As rain belongs to clouds,
As crystal belongs to water,
As bark belongs to branches —
So is the person the cause of all embodied beings.

Individual (pudgala) — In the Vātsīputrīya treatise, because it repeatedly takes rebirth, it is called “individual.” They assert an individual separate from the aggregates, elements, and sense-bases — an individual that possesses both saṃsāra and liberation.

Primal nature as cause — Those who assert the primal nature as cause hold that all beings, from Brahmā downward, are produced from the primal nature — which has the nature of pleasure, suffering, and delusion — as a sprout at its root.

Atoms (paramāṇu) — Those who assert atoms as the cause hold that earth and other substances composed of atoms exist substantially. The cause of the great elements and other things that are gradually established from pairs of atoms is eternal atoms.

Karma — Those who assert karma as the cause hold that the entire three worlds arise from the cause of karma: “It is extremely difficult to transcend karma.”

Brahmā — Those who assert Brahmā as the cause hold that everything has arisen from Brahmā’s egg.

Īśvara — Those who assert Īśvara as the cause hold that Īśvara is the cause of arising, abiding, and destruction; of the container and the beings within it; and of the diverse worlds — including the virtuous, non-virtuous, and immovable karma.

Viṣṇu — Others hold that the cause of mountains, trees, earth, water, fire, wind, and everything else is called Viṣṇu. They say: “All that belongs within Viṣṇu’s domain — without arising and without ceasing — is the cause of all beings.”

These and other garlands of views are innumerable. If all were stated here, the text would become too long. These deluded understandings should be cleared. If they were refuted individually, the text would become too long. Therefore, the general refutation:

Not arising from self, not from other,
Not from both, not without cause,
Not from a bad cause —
Not even conventionally arising.

Ultimately, a thing does not arise from one through many;
Many do not produce one.
One does not produce one,
And many do not produce many.

What exists never arises;
What does not exist does not arise either.
Neither both existing and non-existing,
Nor neither — these too do not arise.

A thing cannot be one;
As many, too, it is unreasonable.
Apart from one and many,
How could any thing be found?

From the Root Verses of the Middle Way, the Refutation of Objections,
The Seventy Stanzas on Emptiness, the Sixty Stanzas of Reasoning,
The Dispeller of Disputes, and other works —
One should know that all things are without arising.

The section on erroneous conventional wisdom is complete.

Correct Conventional Interpretive Wisdom

Though the sun of speech has risen,
Beings of inferior lineage —
Those childish ones of weak wisdom —
Must be led from the places of saṃsāra.

Those possessed by the demon of substantialism,
Who are frightened by the profound approach,
Must be led gradually.
For their sake, the aggregates and other dharmas were taught.

Childish beings who are deeply attached to things — who, when they hear the profound and vast, stop their ears — must be led for their sake. Therefore, the Blessed One declared: “The aggregates, elements, and sense-bases exist ultimately.”

The intent is as follows: From the nature of the collection of atoms, form — possessing the nature of colour and shape in twenty varieties — arises from the four great elements as causes. Here, whatever has no intrinsic nature cannot produce anything from itself as a cause, like a rabbit’s horn. But since form with the nature of colour and shape does arise from the elements as causes, therefore form exists. And the cognition that apprehends form also exists ultimately. Since that is established, all path-dharmas and the fruit-dharma of nirvāṇa also exist ultimately — this was taught in summary.

The subtle positions of these schools should be examined in their own treatises, such as the Great Commentary on the Abhidharma and others.

This approach was taught by the Blessed One through extraordinary skillful means as an interpretive meaning, for the purpose of gradually leading those childish beings. How so? Ultimately, these things do not exist substantially. Their establishment as real things does not amount to even a fraction of a hair-tip split a hundred-thousandfold.

Why? Because the initiating atoms themselves are not established:

When six are joined together simultaneously,
The atom would have six parts.
If the six occupy a single point,
Even the whole would become atom-sized.

By this reasoning, if atoms are not established, how could the collection of eight substances composed of them be established? If the collection of eight substances is not established, then the form-aggregate composed of them is not established. Therefore, it is like an army or a forest seen from a great distance.

The cognition that apprehends such objects also lacks substantial existence. A mind together with mental factors — conjoined through five correspondences — being a collection of many, should be known as not substantially established.

How is it known to lack substantial existence? Here, yogis walk on water as though on solid ground in depths without bottom or farther shore. They cool forest fires to be like dew and frost. They still with the tip of a finger the scattering winds that shatter mountain peaks. They pass unobstructed through walls and mountains. How is this possible?

Therefore, one should know that none of these are substantially established.

The Yogic Powers Debate

Here the [opponent] says: "Through the distinctive power of the yogi's meditation, it merely appears that way. But things themselves do not change, and are not without substance. If things were without elements and substance, then even when the yogi rises from samādhi, things would still appear that way. And all other living beings too — unmoved and undisturbed from their respective places — would perceive the same. Therefore, things are indeed substantially established."

"Furthermore, these meditation experiences merely appear that way to the yogi alone — they do not so appear to anyone else. And things do not actually become space and the like. The yogic powers of samādhi and miraculous ability that produce these appearances are mere aspiration."

[Bhāvya] says: That is not so. For yogis pass unobstructed through walls, mountains, fences, and the like — like a hand through dust. They solidify water and walk upon it as upon land. They cool fire and quell even the fires of hell to be like frost. They hold the wind — even the great scattering winds that shatter mountain peaks — still with the tip of a finger.

They make the large small and the small large, the many few and the few many. They cause all world-systems to fit within a single body-hair: one does not become smaller, the other does not become larger.

Sometimes they cause things desired by others to appear. Sometimes they demonstrate unobstructedness for themselves alone — traveling unobstructed with their alms-bowl, dharma-robes, and requisites. Sometimes they demonstrate for others alone — as when giving water and other things to hungry ghosts. And sometimes they demonstrate for both self and others — as when quelling the blazing fires of hell.

If it were merely aspiration, things would not transform into other states. The torment of fire would not be quelled, and thirst would not be satisfied — yet that is not the case.

Even if yogic powers and so forth were ultimately real, the intrinsic nature of earth and the rest would still not be established.

The Substantialist Objection

Some others say: "Earth and the rest are indeed collections, yet they exist substantially. Even when atoms are destroyed, the cognition of them remains — therefore, they exist substantially."

To this, the answer:

Earth and the rest do not exist substantially,
Because they are collections and aggregates —
Like an army and a forest.
The cognition too does not exist:

The cognition that takes earth and such as objects
Is also not held to be substantial,
Because it has causes and is subject to destruction —
Like the cognition of an army and a forest.

Here the Abhidharmika counters: "Form exists ultimately, because the twenty varieties of form with the nature of colour and shape arise from the four great elements as causes. Here, whatever has no intrinsic nature cannot produce anything from itself as a cause — like a rabbit's horn. But since form with the nature of colour and shape does arise from the elements as causes, therefore form exists."

[Bhāvya] explains: Conventionally, what is called the visual sense-sphere — aroused by false conceptualization — does indeed exist. But regarding this, the childish are deluded in their seeing: they view it as one views an illusion, a mirage, or a city of gandharvas. The noble ones who see the true nature of dharmas do not see in this way — they see by the method of seeing no intrinsic nature of things.

As the master declared:

Seeing you, one is bound.
Not seeing you, one is also bound.
Seeing you, one is freed.
Not seeing you, one is also freed.

That one who, without truly seeing you,
Still accomplishes the path —
Through accomplishing, attains complete freedom.
How wondrous is this!

Form Is Not Ultimately Existent

Therefore, regarding those who hold form to exist ultimately:

Form should be known as not ultimately existent,
Because it is compounded, because it is accumulated — like sound —
And because it has arisen from the elements — like the elements themselves.

Just as form is not established before the eye of us Mādhyamikas, likewise the other aggregates, sense-bases, and elements are also not substantially established. Conventionally, they exist as mere conceptual designation.

As the Blessed One also stated:

The three realms are mere designation;
They do not exist as the nature of things.
Regarding mere designations, those with wrong thoughts
Conceive them as having the nature of real things.

And the Blessed One also said:

Form is like a mass of foam beaten by waves;
Feeling is like a water-bubble;
Perception is like a mirage;
Formations are like a plantain trunk;
Consciousness is like an illusion —
So taught the Kinsman of the Sun.

The detailed exposition of this meaning should be examined in the master Candrakīrti's Madhyamaka Pañcaskandhaka and in the Tarkajvālā composed by myself.

The Path-Dharmas as Interpretive Meaning

Breath meditation, impurity meditation, skeleton meditation,
Mindfulness near-placements and the like,
The four truths and other path-dharmas —
All were taught as interpretive meaning.

Here the Śrāvakas object: "Our teaching is not of interpretive meaning but of definitive meaning. How so? Because it liberates from the suffering of the ocean of saṃsāra; because it is the supreme method that eliminates both afflictive obscurations and knowledge obscurations; and because the goal and fruit — Buddhahood — is attained through this very path."

"Regarding liberation from the suffering of saṃsāra, as the Blessed One declared:

One should exert and strive,
One should apply oneself to the Buddha's teaching.
Like an elephant in a house of reeds,
One should crush the army of death.

Whoever abides with heedfulness
In this dharma and discipline,
Having abandoned the cycle of birth,
Will make an end of suffering."

"This approach is also the antidote to afflictive obscurations: the sixteen aspects of wisdom of the four truths — pertaining to the three realms — eliminate through prajñā all afflictions to be abandoned through seeing and through meditation, without remainder. However, the subtle residual imprints cannot be eliminated by this path alone:

The Protector alone does not possess
Afflictions together with their residual imprints."

"It is also the antidote to knowledge obscurations, for the great machinery of delusion — the garland of 363 views, the twenty peaks of the view of the composite self, and so forth — is destroyed by the vajra of ultimate prajñā-wisdom. And since the noble pratyekabuddhas realize the meaning of dependent origination exactly as it is, supreme prajñā also exists in our tradition."

"The goal and fruit — nirvāṇa in its other aspect of Buddhahood — is also attained through this path. For the wisdom that has fully comprehended, abandoned, directly realized, and cultivated the four noble truths — suffering, origin, cessation, and the path — one who has thus comprehended, abandoned, realized, and cultivated is called 'Buddha.' As the Blessed One declared:

What is to be fully known has been fully known;
What is to be abandoned has been abandoned; what is to be realized has been realized.
What is to be cultivated has been cultivated —
Therefore, O patient one, you are a Buddha."

Bhāvya's Response to the Śrāvakas

Here [Bhāvya responds]: "What you say is partly true. Liberating from the suffering of saṃsāra, eliminating afflictive obscurations, and realizing the selflessness of persons — these are indeed so. However, your path cannot eliminate the knowledge obscurations, because the perfection of wisdom is beyond conceptualization. Therefore, these teachings are of interpretive meaning. As the Blessed One declared:

The wisdom and trainings
That lack skillful means —
The Great Hero taught these
To guide the Śrāvakas."

"Your claim that the goal and fruit — nirvāṇa in its other aspect of Buddhahood — is also attained through this path is also not true and not final. It is merely provisional, of interpretive meaning. As stated in the Ārya Mahāprajñāpāramitā: 'One does not completely pass beyond suffering by knowing suffering; one does not pass beyond suffering itself. One does not completely pass beyond suffering by knowing the origin; one does not pass beyond the origin itself. One does not completely pass beyond suffering by knowing cessation; one does not pass beyond cessation itself. One does not completely pass beyond suffering by knowing the path; one does not pass beyond the path itself. The equality of these four noble truths — that, I have taught as complete purification. Whatever that equality is — that is nirvāṇa.'"

"And from the Ārya Sarvabuddhaviṣayāvatāra Sūtra: 'Mañjuśrī, there is no dharma whatsoever that is to be fully known, or to be abandoned, or to be cultivated, or to be directly realized.'"

"Furthermore, your concept of nirvāṇa is mutually contradictory among yourselves. The Vaibhāṣikas say: 'Nirvāṇa is a real thing — permanent and substantially existent.' The Sautrāntikas and the Māhāsāṅghikas say: 'Nirvāṇa is not a real thing —

Like an extinguished lamp,
The mind is completely freed.'

They hold nirvāṇa to be like the extinction of a flame. And the Vātsīputrīyas say: 'Nirvāṇa is neither existent — because body and faculties are absent — nor non-existent — because it possesses perpetual bliss.'"

"Thus, depending on the Blessed One's scriptures of interpretive meaning, the Śrāvakas conceptualize in various ways. These teachings are methods for gradually guiding the childish."

Bhāvya's Conclusion with Nāgārjuna

Contemplating this meaning, Ārya Nāgārjuna declared:

This world, free of self and the rest —
Its aggregates, sense-bases, and elements —
Were taught by the Tathāgata
To benefit the Śrāvakas.

And:

To counter clinging to self,
The aggregates, sense-bases, and elements were taught.
Having shifted to mind-only,
Great aeons will destroy even that.

And by the reasoning:

That form and things and objects
Are taught as slightly existing
Is for those possessed by the demon of substantialism
Who are frightened by the profound approach.

Thus one should know these teachings to be of interpretive meaning.

Here, one who has crossed to the far shore of learning — the ocean-like tenets of one's own and others' schools, together with the four sciences of linguistics, logic, medicine, and craftsmanship — in the Great Madhyamaka sub-commentary and other works of Ārya Nāgārjuna, should investigate and ascertain all these matters.

The section on correct conventional wisdom of interpretive meaning is complete.

[WORK IN PROGRESS — Translation continues from folio 268a.5]

Remaining sections (folios 268a.5–289a.7):

1. Correct Conventional Interpretive Wisdom II — Refutes the Yogācāra/Cittamātra position (folios 268a.5–271a.4)
2. Definitive Correct Conventional Wisdom (folios 271a.5–276b.6)
3. Ultimate Wisdom — Beyond concepts and letters (folios 276b.7–277a.2)
4. Meditation Stages — Breath practice, calming, insight, the subtle yoga (folios 277a.3–286b.2)
5. The Greatness of the Lineage — Nāgārjuna prophecy from the Great Cloud Sūtra (folios 286b.3–288a.7)
6. Benefits — Protection from death, disease, demons, and all suffering (folios 288b.1–289a.4)
7. Dedicatory Verses and Colophon (folios 289a.5–289a.7)

Source text: Esukhia Digital Degé Tengyur, file097_madhyamaka.txt, lines 4116–4592 (CC0). D3854, folios 259b.3–289a.7.

Colophon

Translated from the Classical Tibetan by the Good Works Project (NTAC), 2026. This is the first English translation.

The Madhyamakaratnapradīpa was composed by the master Bhāvya, following the tradition of Ārya Nāgārjuna. It was transmitted by the great paṇḍita Atīśa Dīpaṃkara Śrījñāna through his kindness to Bla-ma Rje-btsun Zanglingpa, the layman Mgon-po. It was later translated and finalized at the Somapuri temple by Rgya Brtson-’grus seng-ge and Nag-tsho Tshul-khrims rgyal-ba.

Good Works Translation from Classical Tibetan. Sönam (Life 22, Section 1: The Two Truths), Lotsāwa (Life 23b, Section 2: Erroneous Conventional Wisdom + Section 3 opening), Yeshe (Life 24, Section 3: Correct Conventional Interpretive Wisdom I complete — yogic powers debate, substantialist objection, Candrakīrti paradox, five aggregates, Śrāvaka debate, Nāgārjuna conclusion). Translated independently from the Degé Tengyur Tibetan etext. No existing English translation exists to consult — this is the first English translation of D3854.

🌲

Source Text: དབུ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་སྒྲོན་མ

Classical Tibetan source text from the Esukhia Digital Degé Tengyur (CC0). D3854, folios 259b.3–268a.4 (corresponding to translated portion). Presented for reference and verification.

[259b.3]དྲུག་སྟོང་ཡོད་པ#། བམ་པོ་#ཉི་ཤུར་བྱས་སོ།། {D3854}#༄༅༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། མ་དྷྱ་མ་ཀ་རཏྣ་པྲ་དཱི་པཾ་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། དབུ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་སྒྲོན་མ་ཞེས་བྱ་བ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཡོན་ཏན་དཔག་མེད་གཞིར་གྱུར་ཅིང་། །ཉེས་པའི་དྲི་མ་བསལ་གྱུར་
[259b.4]པ། །དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་བྱས་ནས། །བདེན་པ་གཉིས་ནི་བྲི་བར་བྱ། །འདིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆུ་བོས་རབ་ཏུ་གཡེངས་པར་གྱུར་ཅིང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དཔའ་#ཀློང་དུ་འཁྲུགས་པར་གྱུར་པའི་འགྲོ་བ་ལྔའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་བསྒྲལ་བའི་དོན་དུ་ལྟ་བ་#རབ་རིབ་མ་ལུས་པར་སེལ་
[259b.5]བར་བྱེད་པའི་རིན་པོ་ཆེའི་སྒྲོན་མ་བཤད་པར་བྱའོ། །འདིར་འཕགས་པ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་དབྱེར་མེད་པར་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། འཇམ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཚད་མར་བྱས་ན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱང་མེད། དོན་དམ་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འོན་ཀྱང་རེ་ཞིག་མི་ཤེས་པའི་ལིང་ཏོག་གིས་
[259b.6]བློ་གྲོས་ཀྱི་མིག་བཀབ་#པ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་སྙིང་ལ་ཞུགས་པ། ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ། ཚུ་རོལ་མཐོང་བའི་རྨོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོར་བྱས་ནས་བདེན་པ་གཉིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མ་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་རྟོག་གེ་བས་ནི་དེ་ཁོ་ན་
[259b.7]ཉིད་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཤིན་ཏུ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་དག་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་པས་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཕྱི་རོལ་པའི་#ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉི་མ་དམུས་ལོང་ཡུལ་མིན་ཞིང་། །མཐོ་རིས་སྡིག་ཅན་ཡུལ་མ་ཡིན། །དེ་ཉིད་དང་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་སྟེ། །རྟོག་གེ་པ་ལ་#ཡུལ་མ་ཡིན། །
[260a]
[260a.1]ནོར་བུ་རིན་ཆེན་བརྟག་པ་ལ། །ལོང་བ་ཚད་མ་ཡིན་ནམ་ཅི། །དེ་ལ་དང་པོར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་རྣམ་པར་གཞག་#པ་ནི། སྐྲ་ཤད་བལ་གྱི་འཁོར་ལོ་དང་། །ཟླ་གཉིས་ཆུ་ཡི་ཟླ་བ་དང་། །དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་རྨི་ལམ་དང་། །སྒྱུ་མ་སྨིག་རྒྱུ་སྤྲུལ་པ་དང་། །བྲག་ཅ་མེ་ལོང་གཟུགས་བརྙན་
[260a.2]དང་། །གྲིབ་མ་ཆུ་བུར་དབང་པོའི་གཞུ། །གློག་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ནི། །སྣང་བ་ཙམ་གྱིས་#ཀུན་རྫོབ་ཡིན། །ཆུ་ཤིང་གི་ནི་ཕུང་པོ་བཞིན། །མ་བརྟགས་ཉམས་དགའི་མཚན་ཉིད་ཅན། །རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་དང་དོན་བྱེད་ནུས། །ཚུ་རོལ་མཐོང་བའི་ཀུན་རྫོབ་ཡིན། །ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་མ་རིག་པའི་
[260a.3]གཉིད་ལོག་པའི་རྨི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ལྟ་བུའི་#ཚུ་རོལ་མཐོང་བའི་ཤེས་པ་དང་། ཤེས་བྱ་འདི་ནི་སྐྲ་ཤད་འཛིངས་པ་ལྟ་བུར་{བརྫུན་,རྫུན་}པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་{བརྫུན་,རྫུན་}པ་ནི་ཡང་དག་པ་#མ་ཡིན་ན་འདི་ལ་ནི། སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་གིས་ཡང་དག་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བཤད་པ་ནི། འདི་ལྟར་བདག་
[260a.4]ཅག་དབུ་མ་པའི་གཞུང་གིས་ཕྱི་དང་ནང་གི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དུ་ཡང་{བརྫུན་,རྫུན་}པ་དང་། བཅོས་མ་དང་། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་དང་། རྨི་ལམ་ལྟ་བུར་འདོད་དེ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཉིད་ཀྱི་#ཞལ་སྔ་ནས། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་#གང་དམིགས་དེ། །གལ་ཏེ་ཡང་དག་ཡོད་གྱུར་ན། །བྱིས་པས་
[260a.5]ཡང་དག་རིག་པར་འགྱུར། །ཡང་དག་ཤེས་པ་#ཅི་ཞིག་དགོས། །ཞེས་གསུངས་པས། ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་རིལ་གྱིས་{བརྫུན་,རྫུན་}པ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། །ནང་གི་ཆོས་རྣམས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ། །མིག་དང་རྣ་བ་སྣ་ཡང་ཚད་མ་མིན། །ལྕེ་དང་ལུས་དང་ཡིད་ཀྱང་ཚད་མ་མིན། །
[260a.6]གལ་ཏེ་དབང་པོ་འདི་དག་ཚད་ཡིན་#ན། །འཕགས་པའི་ལམ་དེ་སུ་ལ་དགོས་མི་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཉིད་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱང་། དབང་པོ་རྣམས་ནི་བེམས་པོ་དང་། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཉིད་དང་ནི། །ཚད་མ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་དང་། །ལོག་པར་ཡོངས་ཤེས་ཁྱོད་
[260a.7]ཀྱིས་གསུངས། །ཞེས་#སོ། །དེ་བས་ན་ཡུལ་དང་དབང་པོ་རྫས་མེད་པས་ཤེས་པ་ཡང་རྫས་མེད་དེ། ཡུལ་དང་དབང་པོ་རྫས་མེད་པ་ལ་གནས་པའི་ཤེས་པ་ཡང་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་དེ། གཞི་རྫས་མེད་པ་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ཀྱང་མང་པོ་འདུས་པས་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་དེ། བརྟགས་པ་#
[260b]
[260b.1]ཙམ་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལས། །བརྟགས་#པ་ཙམ་གྱི་འབྲས་བུ་འབྱུང་། །{བརྫུན་,རྫུན་}པ་རྫས་མེད་འབྲས་བུ་#དེ། །གལ་ཏེ་འབྱུང་བར་མི་རིགས་ན། །ཆུ་ཟླ་ལ་སོགས་སུ་ཡིས་བསྐྱེད། །ཇི་སྲིད་{བརྫུན་,རྫུན་}པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡོད། །དེ་སྲིད་སྒྱུ་མའི་#སྐྱེ་འཇིག་གནས། །སློབ་དཔོན་གྱི་ནི་ཞལ་#སྔ་ནས། །འདི་ན་འགའ་ཡང་སྐྱེ་
[260b.2]བ་མེད། །འགག་པར་གྱུར་པ་ཅུང་ཟད་མེད། །སྐྱེ་བ་དང་ནི་འགག་པ་དག །བརྟགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཁོ་ནའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས། ཐོག་མཐའ་མེད་པའི་སྲིད་པ་རུ། །#མ་རིག་གཉིད་ཀྱིས་#ལོག་པ་ཡི། །འགྲོ་ལ་#གང་གང་སྣང་དེ་ཉིད། །{བརྫུན་,རྫུན་}
[260b.3]དེ་རྨི་ལམ་ལྟ་བུར་འདོད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་བས་ཕྱི་#ནང་གི་དངོས་པོ་ནི་{བརྫུན་,རྫུན་}པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ཡང་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས། དབུ་མ་རྩ་བ་ལས། གང་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་། །འགག་པ་མེད་པ་སྐྱེ་མེད་པ། །རྟག་པ་
[260b.4]མེད་པ་ཆད་མེད་པ། །ཐ་དད་དོན་མིན་དོན་གཅིག་མིན། །འོང་བ་མེད་པ་འགྲོ་མེད་པ། །སྤྲོས་པ་ཉེར་ཞི་ཞི་སྟོན་པ། །རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སྨྲ་རྣམས་ཀྱི། །དམ་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་བདེན་པ་#གཉིས་ཀྱི་དོན་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་
[260b.5]ཀྱི་ཞལ་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མི་བརྟན་པ་དང་། གཡོ་བའོ། །དེའི་བདེན་པ་ནི་ཆུ་ཟླ་ལྟ་བུའོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དགོངས་པ་#འདི་ཡིན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་སྣང་བའི་དངོས་པོའོ། །དེ་ཉིད་
[260b.6]བདེན་པ་སྟེ་ཚུ་རོལ་མཐོང་བའི་ངོ་ལ་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟག་པར་བྱ་བ་དང་། གོ་བར་བྱ་བའོ། །དམ་པ་ནི་མཆོག་གོ། །ཡང་ན་དོན་ཡང་ཡིན་ལ། དམ་པ་ཡང་ཡིན་པས་དོན་དམ་པའོ། །ཡང་ན་དམ་པའི་དོན་ཏེ་ཡེ་ཤེས་དམ་པའི་
[260b.7]དོན་ཡིན་པས་ན་དམ་པའི་དོན་ཏོ། །བདེན་པ་ནི་མི་སླུ་#བའོ། །སེམས་ཅན་དང་པོའི་ལས་ཅན་རྣམས། །དམ་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལ། །ཐབས་འདི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས#། །སྐས་ཀྱི་རིམ་པ་ལྟ་བུར་གསུངས། །ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་མི་ཤེས་པར། །དོན་དམ་བདེན་པ་ཤེས་མི་འགྱུར། །ཀུན་
[261a]
[261a.1]རྫོབ་བདེན་པ་ཤེས་གྱུར་ནས། །དོན་དམ་བདེན་ལ་འཇུག་པར་བྱ། །ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ཇི་ལྟ་བུ། །ཆོས་རྣམས་ཀུན་ཞེས་བྱ་བ་གང་། །སྤྱི་དང་རང་གི་མཚན་ཉིད་དག །ཤེས་པ་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ཡིན། །ཀུན་རྫོབ་འདི་ལྟར་སྣང་བ་འདི། །རིགས་པས་བརྟགས་ན་འགའ་མི་
[261a.2]རྙེད། །མ་རྙེད་པ་ཉིད་དོན་དམ་ཡིན། །དེ་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པར་བྱ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཆོས་སྔོན་དུ་མ་སོང་ཞིང་དེ་མ་རྟོགས་པར་དོན་དམ་པའི་ཆོས་རྟོགས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས། ཐབས་སུ་གྱུར་པ་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དང་། །
[261a.3]ཐབས་ལས་བྱུང་བ་དོན་དམ་བདེན་པ་གཉིས#། །གཉིས་པོའི་དབྱེ་བ་གང་གིས་མ་རྟོགས་ན། །དེ་ནི་ལོག་པར་རྟོགས་ནས་ངན་འགྲོར་འགྲོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་དུ་ཀུན་རྫོབ་སྤངས་པ་ཡི། །སྟོང་ཉིད་ལྟ་ལ་མངོན་ཞེན་#ན། །གསོར་མི་རུང་བའི་ལྟ་ཅན་ཏེ། །སྨན་པས་བཏང་#བའི་ནད་པ་
[261a.4]བཞིན། །འདིར་ནི་#གཞན་དག་གིས་རྒལ་#བ། །ཁྱེད་ཅག་ཉིད་ཀྱིས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཁས་བླངས་ནས། ཡང་དེ་ཉིད་འགོག་པར་བྱེད་པས་ཁས་བླངས་པས་གནོད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ལ་འཇུག་པ་ཉིད་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་སུམ་ཡིན་པས་མཐོང་བ་ལས་ལྷག་
[261a.5]པའི་ཚད་མ་ནི་གཞན་མེད་ལ། །ཁྱེད་ཅག་ཉིད་#ཀྱང་ཡུལ་རྣམས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་ལ། འཇིག་རྟེན་པས་ཀྱང་མངོན་སུམ་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་པས་དེ་དག་ཡོད་བཞིན་དུ་འགོག་པས་མངོན་སུམ་གྱིས་ཀྱང་གནོད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་རི་ཁྲོད་པ་དང་། བ་ལང་རྫི་ཡན་ཆད་ལ་གྲགས་པའི་སྲ་བ་དང་།
[261a.6]གཤེར་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། གཡོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་འཇིག་རྟེན་#ལ་གྲགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སེལ་བར་བྱེད་པས་གྲགས་པས་ཀྱང་གནོད་དོ། །གཞན་ཡང་ཁྱེད་ཅག་ཆོས་ཐམས་ཅད་མེད་པར་ལྟ་བས། ཆད་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སློབ་མ་
[261a.7]ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། བཤད་པ་བདག་ཅག་དབུ་མ་པས་དོན་དམ་པར་ན་ཞེས་དམ་བཅས་པ་ཡོད་པས་ཁས་བླངས་པའི་གནོད་པ་མེད་དོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དེ་དག །བྱིས་པའི་བློ་དང་མཐུན་མཐོང་ལ། །གང་ཕྱིར་དེ་ནི་མི་འགོག་པས། །དེ་ཕྱིར་ཇི་སྐད་སྨྲས་སྐྱོན་མེད། །དོན་དམ་
[261b]
[261b.1]པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མདུན་ལ་#བརྟག་བཟོད་པའི་དངོས་པོ་གཅིག་ཀྱང་གནས་པ་མེད་པས་སྐྱོན་དེ་དག་མེད་དོ། །ད་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་ལན་གདབ་པར་བྱའོ། །ཤེས་བྱ་དང་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་#བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཚོགས་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དབང་པོ་རྣམས་བླུན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་།
[261b.2]གཅིག་གིས་ཡུལ་འཛིན་པར་ཡང་མི་ནུས་ལ། ཚོགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་བློ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་གང་གིས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཁོ་བོ་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་ཡང་མངོན་སུམ་གྱི་བློའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཡང་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། འདུས་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་
[261b.3]བདག་གི་བློ་བཞིན་ནོ། །ཡང་རྫས་བརྒྱད་འདུས་པ་དང་། དེ་ལ་དམིགས་པའི་བློ་དག་ནི་དམག་དང་ནགས་ཚལ་ལ་སོགས་པའི་བློ་བཞིན་དུ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་མངོན་སུམ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཁོ་བོ་ཅག་ལ་དེའི་གནོད་པ་མེད་དོ། །ཁོ་བོ་ཅག་ལ་གྲགས་པའི་གནོད་པ་ཡང་མེད་དེ། དཔེར་ན་
[261b.4]མིག་གསལ་ཞིང་རྣོ་བ་དག་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་རྟོག་པ་ལ་དམུས་ལོང་དང་། རབ་རིབ་ཀྱིས་མིག་ཉམས་པས་མ་རྟོགས་ཤིང་སྐབས་མ་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བའི་མིག་སྨན་བསྟེན་པས་ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་དྲི་མ་མེད་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་མཁས་པ་དག་གིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་
[261b.5]ཚུལ་#འདི་ལ་མ་རིག་པའི་ལིང་ཐོག་གིས་རྨོངས་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བར་མི་ནུས་པ་#རབ་རིབ་ཅན་དང་འདྲ་བ། ཁམས་གསུམ་གྱི་དངོས་པོ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་#པས་ཀུན་ནས་སློང་#བའི་དྲི་མས་བློ་གྲོས་ཀྱི་མིག་བཏབ་#ཅིང་དཀྲུགས་པ། མི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་གི་སྐབས་
[261b.6]མེད་པས་གྲགས་པའི་གནོད་པ་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཆད་པར་སྨྲ་བ་ཡང་བདག་ཅག་དབུ་མ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆད་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི་འདི་སྐད་དུ། བཟང་མོ་ལེགས་པར་གཡོས་ལ་ཟོ། །ཤི་ནས་སྤྱང་ཀིའི་རྗེས་དང་འདྲ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པར་བྱེད་དོ། །དབུ་
[261b.7]མ་པ་ནི་འདི་#ལྟར་མི་འདོད་དེ། འཕགས་པ་ལྷའི་ཞལ་#ནས། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཐེ་ཚོམ་ཡང་། །མཁས་པས་སྡིག་པ་རྣམ་པར་སྤང་། །གལ་ཏེ་མེད་ན་དེར་ཟད་མོད། །གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ཆད་ལྟ་བརླག །ཅེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྣང་བའི་ཕྲེང་བ་འདི་དག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་
[262a]
[262a.1]པ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་འདོད་པས་སྐྱོན་གྱི་དྲི་མ་གང་གིས་ཀྱང་བདག་ཅག་ལ་གནོད་པ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་#ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆོས་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་མདུན་ན་ཅི་ཡང་མེད་པས་ཆད་པར་སྨྲ་བ་ཡང་མ་ཡིན་
[262a.2]ཏེ། དཔེར་ན་འདི་ན་འགའ་ཞིག་#ལ་འདི་སྐད་དུ། ཅི་ནམ་མཁའ་འདི་ཡངས་པའམ་དོག་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ། ཆེ་འམ། ཆུང་ངམ། དྲི་ཞིམ་པའམ། དྲི་མི་ཞིམ་པའམ། མངར་བའམ། སྐྱུར་བའམ། འཇམ་པའམ་རྩུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ། དེ་བཞིན་དུ་བོང་བུ་དང་། རྔ་མོ་དང་། རྟའི་རྭ་རྣམས་ཀྱི་
[262a.3]ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན། ནྱ་གྲོ་དྷ་དང་། ཨུ་དུམ་བཱ་#ར་དང་། ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ཀྱི་དྲི་ནི་ཅི་ལྟ་བུ་ཡིན། མངའ་རྒྱུ་དང་། ཀུ་ཤ་དང་། ཀ་ཤ་དང་། བྷི་དུ་ལ་རྣམས་ཀྱི་དྲི་#ནི་ཅི་ལྟ་བུ་ཡིན། རུས་སྦལ་དང་། སྦྲུལ་གྱི་སྤུ་དང་། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་རེག་པ་
[262a.4]ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་ན། ཀྱེ་སྐྱེས་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དག་ཡོད་དམ། ངས་ནི་འདི་དག་མཐོང་བ་དང་། ཤེས་པ་དང་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བའི་#སྐྱེས་བུ་དེ་མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། ཆད་པར་ལྟ་#བ་ཡིན་ནམ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་འདི་ཀུན། །བསལ་བ་མེད་ཅིང་
[262a.5]གཞག་པ་མེད། །ཆོས་རྣམས་ཆོས་ཉིད་སྐྱེ་མེད་ལ། །ཅི་ཞིག་བསལ་ཞིང་ཅི་ཞིག་གཞག# །སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱང་། །འདི་ལ་བསལ་བ་ཅི་ཡང་མེད། །གཞག་#པར་བྱ་བ་གང་ཡང་མེད། །ཡང་དག་ཉིད་ལ་ཡང་དག་ལྟ། །ཡང་དག་མཐོང་བས་རྣམ་པར་གྲོལ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དབུ་
[262a.6]མ་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སློབ་མའི་གཙོ་བོ་#ཡང་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྟག་ཏུ་སྐྱེ་མེད་ཆོས། །ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་བདེ་བར་གཤེགས་དང་འདྲ། །བྱིས་པའི་བློ་ཅན་ལོག་པར་འཁྲུལ་པ་དག །འཇིག་རྟེན་དག་ན་མེད་པའི་ཆོས་ལ་སྤྱོད། །ཅེས་གསུངས་པ་དང་། ཐམས་
[262a.7]ཅད་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་དོན་དམ་ནི། །ཆོས་ཅན་མི་དམིགས་ཆོས་ཉིད་ཡོད་པ་མིན། །ཞེན་པ་ལྡོག་ཕྱིར་རྐྱེན་བཤད་མ་གཏོགས་པར། །ཆོས་ཀྱི་ངང་ལ་ཚིག་མེད་བརྗོད་དུ་མེད། །ཅེས་གསུངས་པ་དང་། སྔོན་གྱི་མཐས་སྟོང་ཕྱི་མའི་མཐས་ཀྱང་སྟོང་། །སྐྱེ་དང་གནས་དང་འཇིག་པའི་དངོས་པོས་
[262b]
[262b.1]སྟོང་། །སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་ཡེ་སྟོང་པ་སྟེ། །ཕྱོགས་གཅིག་སྟོང་ཉིད་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའི་མཚན་ཉིད་དེ། །ནམ་མཁའ་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་མེད། །མཚན་ཉིད་མཚན་གཞི་ངེས་གྲོལ་བ། །དམིགས་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཞེས་
[262b.2]བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མདོ་སྡེ་དུ་མར་གསུངས་པས་དེ་དང་དེར་བལྟ་བར་བྱའོ། །འདིའི་དོན་རྒྱས་པར་འོག་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། །།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་མངའ་བརྙེས་པའི། །ཀླུ་སྒྲུབ་དང་ནི་འཕགས་པའི་ལྷ། །སྟོང་ཉིད་སྨྲ་བའི་སེང་གེའི་སྒྲ། །ཟླ་བ་གྲགས་

[262b.2]བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མདོ་སྡེ་དུ་མར་གསུངས་པས་དེ་དང་དེར་བལྟ་བར་བྱའོ། །འདིའི་དོན་རྒྱས་པར་འོག་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། །།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་མངའ་བརྙེས་པའི། །ཀླུ་སྒྲུབ་དང་ནི་འཕགས་པའི་ལྷ། །སྟོང་ཉིད་སྨྲ་བའི་སེང་གེའི་སྒྲ། །ཟླ་བ་གྲགས་
[262b.3]པའི་ཞབས་ལ་འདུད། །རྗེས་སུ་དཔག་པ་གཙོར་བྱེད་པའི། །དམུས་ལོང་ལྟ་བུའི་རྟོག་གེ་པ། །རང་དང་གཞན་གྱི་སྡེ་པ་ཡི། །ལོག་པར་རྟོགས་#པ་བསལ་བར་བྱ། །འདིར་གང་ཟག་ནི་གསུམ་སྟེ། མ་རྟོགས་#པ་དང་། ལོག་པར་རྟོགས་#པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའོ། །དེ་ལ་དང་པོར་ལོག་པར་རྟོགས་#པའི་
[262b.4]འཁྲུལ་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་རབ་ནི། སྔོན་གྱི་དྲང་སྲོང་རྗེས་འབྲངས་ནས། །ཇི་ལྟར་སྣང་བའི་དངོས་པོ་ལ། །དོན་བཞིན་མ་ཡིན་གཟུང་#བ་ནི། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཤེས་རབ་ཡིན། །སེར་སྐྱ་དང་། གཟེགས་ཟན་དང་། འུག་པ་པ་དང་། ཙ་ར་ཀ་དང་། དབང་པོ་དང་། གསལ་བ་དང་། སྡེ་ཅན་དང་།
[262b.5]བདེན་ལྡན་དང་། གསེར་ཅན་དང་། ཕྱོགས་ཅན་དང་། ཤ་ཀུ་ན་དང་། ས་ལ་དགའ་བ་དང་། འབྲི་ཁུ་#དང་། ཨང་གི་ར་ས་དང་། བུ་ལ་སྐྱ་དང་། བུ་ལ་ཧ་དང་། སལ་སྦ་#དང་། བད་རྒྱ་ཡ་ནི་དང་། ཀོ་བུ་རུ་མ་དང་། ནར་ཡ་ནི་དང་། ལོ་མ་ཅན་དང་། མ་བུ་དང་། ཛྙཱ་#ན་པ་ལ་ཀ་དང་། བྷ་ས་
[262b.6]དང་། ཨ་ཤྭད་ཐ་#དང་། བྷཱ་#སྨི་དང་། ཤིང་ཤུན་#དང་། ཛེའི་#མི་དང་། ཤེད་དང་། རྒྱུན་ཤེས་ཀྱི་བུ་དང་། འཇིག་རྟེན་མིག་ལ་སོགས་པས་བཀོད་པའི་གཞུང་ལ་འཇུག་པ། འོད་སྲུངས་རྫོགས་བྱེད་དང་། ཕྱུགས་ལྷས་ཀྱི་བུ་མོ་ཀ་རི་#དང་། རྣམ་པར་སྨྲ་བའི་བུ་ཀུན་རྒྱལ་དང་། གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་
[262b.7]བུ་དང་། མི་ཕམ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་དང་། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རིང་ཕུར་དང་། རངས་#བྱེད་ཀྱི་བུ་ལྷག་སྤྱོད་དག་གིས་བྱས་པའི་ལྟ་བའི་ཕྲེང་བ་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གསུམ་དང་། ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་རི་བོ་ཉི་ཤུ་དང་། བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་བཅུ་གཉིས་དང་། བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་
[263a]
[263a.1]བཅུ་གཉིས་དང་། ལྟ་བ་ལྔ་དང་། ལྟ་བ་གསུམ་དང་། ལྟ་བ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་ལྟ་བ་ལྔའི་#རྩ་བ་ནི་བརྒྱ་རྩ་བཅུར་འགྱུར་ལ། དེ་ལས་ཐ་དད་པར་ཕྱེ་ན་#ནི་སངས་རྒྱས་པ་དང་། འཛིན་པ་མེད་པ་དང་། འཚོ་བ་#དང་། ལོ་མ་ཅན་དང་། གཙང་སྦྲ་ཅན་དང་། ཁྱབ་འཇུག་སེམས་
[263a.2]པ་དང་། དབྱིག་གུ་གསུམ་པ་དང་། ཀོ་ལྤགས་དུམ་བུ་ཅན་དང་། མཉམ་པར་སྤྱོད་པ་དང་། ལྷ་མཆོག་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་མཆོག་སྦྱིན་པ་དང་། གདུང་བ་ཅན་དང་། རྒྱལ་པོར་སྨྲ་བ་དང་། མེ་ཡོ་ཨུ་ད་རི་དང་། རིགས་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། བཅིངས་ནས་འདུག་པ་དང་། འཁོར་ལོ་
[263a.3]སྐྱོང་བ་དང་། རི་ལ་གནས་པ་དང་། རྒྱལ་པོའི་བསོད་སྙོམས་ཅན་དང་། གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱལ་མཚན་ཅན་དང་། ཀློག་ཅན་དང་། ནང་ཅན་དང་། རྟ་འདུལ་བ་དང་། ཀ་ལན་ཏ་ཀ་#དང་། སྣོད་གཙང་མ་ཅན་དང་། སློང་མོ་#རྒྱུ་བ་དང་། ཡན་ལག་རལ་པའི་ནང་དུ་གཏུམས་#པ་དང་། སྒྲོན་མ་ལྷག་པ་ཅན་
[263a.4]དང་། གསེར་ཅན་དང་། གྲུབ་པར་སྨྲ་བ་#དང་། དབང་པོ་ཆེན་པོ་དང་། ཞ་ཉེ་ཅན་དང་། བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྲམ་ན་གནས་པ་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྲམ་ན་གནས་པ་དང་། འུག་པ་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་པ་དང་། ལུས་གནོད་པ་བྱེད་པ་དང་། ཀ་ཀན་དྷ་པ་དང་། ལྷའི་གྲོང་པ་དང་། ས་ཁུད་#ན་
[263a.5]གནས་པ་དང་། ཆོས་སེམས་པ་དང་། ཟླ་བ་ཕྱེད་པ་དང་། ནགས་ན་གནས་པ་དང་། བྷེའི་ཁང་པ་#དང་། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་དང་། གྷེའུ་#ཏ་མ་པ་དང་། ཕ་ལ་གུས་པ་པ་དང་། ཟླ་བ་ཤར་བ་པ་དང་། ལག་པར་ཟ་བ་དང་། སྙིང་གིས་འཚོ་བ་དང་། ཕུང་པོ་གསུམ་པ་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་འཁྲུས་#བྱས་པ་དང་།
[263a.6]བ་ར་པ་དང་། འཐོར་བྱེད་པ་དང་། འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བ་དང་། པ་དན་ཛྷ་ལ་པ་#དང་། ལྷ་མཆོད་པ་དང་། གཞན་ལ་མི་འདུད་པ་དང་། གོས་ཀྱི་དུམ་བུ་ཅན་དང་། འུག་པའི་གཤོག་པ་ཅན་དང་། ལན་#གསུམ་ཆར་འཇུག་པ་དང་། མཁའ་ལྡིང་པ་དང་། ཁྱིམ་གྱི་ར་བ་ན་གནས་པ་དང་། བ་ལང་དང་།
[263a.7]{རི་དགས་,རི་དྭགས་}དང་། རྟ་དང་། ཁྱི་དང་། གསོལ་བ་མི་འདེབས་པའི་བརྟུལ་#ཞུགས་དང་། མེའི་བརྟུལ་ཞུགས་པ་དང་། ཞིབ་མོའི་བརྟུལ་ཞུགས་པ་དང་། གཞོན་ནུའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཅན་དང་། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱ་ངན་འདའ་བར་སྨྲ་བ་དང་། ཆུ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྲེང་བ་ཅན་དང་། བཟང་པོའི་བརྟུལ་
[263b]
[263b.1]ཞུགས་ཅན་དང་། རྡོད་#འཐག་པ་པ་དང་། ཆོས་#དག་པར་ལྟ་བ་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་དག་པར་ལྟ་བ་པ་དང་། ལས་ཀྱི་དག་པ་#པ་དང་། ཆུ་ལ་བྱི་འཛུལ་བྱེད་པ་དང་། དགོན་པ་པ་དང་། ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་དང་། ནམ་མཁའ་ལ་སེམས་ཡོད་པར་ལྟ་བ་དང་། ནམ་མཁའ་ལ་#འབྱུང་
[263b.2]བ་དང་། ཤིང་རྟ་མང་པོ་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་ལ་དགའ་བ་དང་། ཆོས་ཅན་པ་དང་། ཟས་གྲང་མོ་ཅན་དང་། ཕྲག་པའི་གོས་ཅན་ལ་སོགས་པ་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གསུམ་ཡོད་དོ། །#སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ་བཅོ་བརྒྱད་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞིར་བཤད་པའམ། སྔོན་
[263b.3]གྱི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ་བཅུ་དྲུག་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞི། ད་ལྟར་གྱི་མཐའ་ལ་རྟོགས་#པ་གཉིས་ཏེ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། །སྔ་མ་ལྟར་བྱས་ན་བཞི་ནི་#སྨྲ་བའོ། །བཞི་ནི་མཐའ་དང་ལྡན་པ་དང་། མཐའ་དང་མི་ལྡན་པར་སྨྲ་བའོ། །བཞི་ནི་ངག་གི་གཡེང་བ་ཅན་ནོ། །གཉིས་ནི་རྒྱུ་
[263b.4]མེད་པར་སྨྲ་བའོ། །བཞི་བཅུ་རྩ་བཞི་ལ་བཅུ་དྲུག་ནི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་སྨྲ་བའོ། །བརྒྱད་ནི་འདུ་ཤེས་དང་མི་ལྡན་པར་སྨྲ་བའོ། །བརྒྱད་ནི་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བའོ། །ལྔ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སྨྲ་བའོ། །བདུན་ནི་ཆད་པར་སྨྲ་བའོ། །དེ་
[263b.5]དག་ནི་འཁྲུལ་པ་ཡིན་ཏེ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ལྷའི་ཞལ་སྔ་ནས། ཡོད་ལ་མེད་པར་འཁྲུལ་དང་མི་རྟག་ཉིད་ལ་འཁྲུལ། །མེད་ལ་#ཡོད་པར་འཁྲུལ་དང་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འཁྲུལ། །འཁྲུལ་པས་འཁྲུལ་པ་སླུ་ཞིང་བསླུས་པས་འཁྲུལ་པར་གྲུབ། །འཁྲུལ་པའི་དབང་གིས་ཡང་དག་དོན་ལ་འཁྲུལ། །རྒྱུ་ལས་
[263b.6]འཁྲུལ་ཏེ་རྐྱེན་གྱི་འབྲས་བུ་ངན་སོང་གསུམ་དུ་འཁྲུལ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །བདག་དང་རྫས་དང་གཙོ་བོ་སྲོག །སེམས་ཅན་དུས་དང་སྐྱེས་བུ་དང་། །གང་ཟག་གཙོ་བོ་རྡུལ་ཕྲན་ལས། །ཚངས་པ་#ཁྱབ་འཇུག་དབང་ཕྱུག་ཆེ། །དེ་ལ་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། །གྲངས་ཅན་དང་། བྱེ་བྲག་གི་#གཞུང་ལས་
[263b.7]རྒྱུན་དུ་འགྲོ་བའམ། འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྟག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདག་ཅེའོ། །དེ་ཡང་རྟག་པ་ཁྱབ་པ་གཅིག་པུ་ལས་#མེད་པར་ཡང་འདོད་པའོ། །དེ་ལ་རྫས་ནི་བྱེ་བྲག་པའི་གཞུང་གིས་ཚིག་དོན་དྲུག་པོ་དག་སྟེ། རྫས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། ལས་དང་། སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་དང་།
[264a]
[264a.1]འདུ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཁྱད་པར་དྲུག་གོ། །གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་ཅན་དག་གིས་བརྟགས་པའི་དེ་ཉིད་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་སྟེ། གཙོ་བོ་དང་། ཆེན་པོ་དང་། ངར་འཛིན་པ་དང་། བློའི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། ལས་ཀྱི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། བདག་དང་། དེ་ཙམ་ལྔ་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་དང་།
[264a.2]སྐྱེས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་དག་གོ། །སྲོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཅེར་བུ་པ་དག་གིས་བརྟགས་པའི་ཚིག་གི་དོན་དགུ་སྟེ། སྲོག་དང་། ཟག་པ་དང་། སྡོམ་པ་དང་། རེག་#པར་དགའ་བ་དང་། འཆིང་བ་དང་། ལས་དང་། སྡིག་པ་དང་། བསོད་ནམས་#དང་། ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བ་དག་གོ། །སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་
[264a.3]རྒོལ་བ་པོའི་གཞུང་གིས་#ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ནི་སེམས་ཅན་ཞེའམ། འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་སྦྱོར་བའི་དོན་གྱིས་སེམས་ཅན་ཞེའོ#། །དེ་ལ་དུས་རྒྱུར་སྨྲ་བ་དག་ནི་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་དག་གི་རྐྱེན་ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་དག་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་ལན་
[264a.4]འགའ་འབྱུང་བར་སྣང་བའི་ཕྱིར་དུས་འདི་ཉིད་འཇིག་རྟེན་མ་ལུས་པའི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྐྱེས་བུ་རྒྱུར་འདོད་པ་དག་ཀྱང་སྐྱེས་བུ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་མ་ལུས་པའི་ཁོངས་སུ་རྒྱུ་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་སྐད་དུ། བ་ནི་བ་སྦ་#རྣམས་ཀྱི་ཡིན། །ཆུ་ཤེལ་ཆུ་རྣམས་ཀྱི་བཞིན་དང་། །བླག་ཤ་ཡལ་ག་རྣམས་
[264a.5]ཀྱི་#བཞིན། །དེ་ནི་ལུས་ཅན་ཀུན་གྱི་རྒྱུ། །ཞེས་བྱ་བར་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ། །གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གནས་མ་བུའི་སྡེ་པའི་གཞུང་ལས། ཡང་དང་ཡང་དུ་འགྲོ་བ་ལེན་པས་ན་གང་ཟག་ཅེས་སོ། །དེ་ཡང་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལས་གཞན་པའི་གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བ་འཁོར་བ་དང་ཐར་པ་ཡོད་པར་
[264a.6]སྨྲ་བའོ#། །གཙོ་བོ་རྒྱུར་སྨྲ་བ་དག་ནི་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། མྱུ་གུའི་མཐར་ཐུག་པ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་#དང་། གཏི་མུག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་འགྲོ་བ་མཐའ་དག་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ནི་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་པར་སེམས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྒྱུར་འདོད་པ་དག་ཀྱང་། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱིས་བརྩམས་#
[264a.7]པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་སྟེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཉིས་པ་རིམ་གྱིས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་རྒྱུ་ནི། རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྟག་པ་དག་ཡིན་པར་སེམས་སོ། །ལས་རྒྱུར་སྨྲ་བ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་མ་ལུས་པ་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། ལས་ལས་ཤིན་ཏུ་
[264b]
[264b.1]འདའ་བར་#དཀའ། །ཞེས་སོ། །ཚངས་པ་རྒྱུར་སྨྲ་བ་དག་ཀྱང་། ཐམས་ཅད་ཚངས་པའི་སྒོ་ང་ལས་བྱུང་བར་སེམས་སོ། །དབང་ཕྱུག་རྒྱུར་སྨྲ་བ་དག་ཀྱང་། སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། སྣོད་དང་འགྲོ་བ་དེ་དག་གི་གནས་འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། ལས་དགེ་བ་དང་། མི་
[264b.2]དགེ་བ་དང་། མི་གཡོ་(བདག་,བ་དག་)གི་རྒྱུ་ནི་དབང་ཕྱུག་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ཁྱབ་འཇུག་ཅེས་པ་རི་དང་། ཤིང་དང་། ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་ཁྱབ་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། དེའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འཇིག་པ་མེད་པ་དང་། འགྲོ་
[264b.3]བ་མ་ལུས་པའི་#རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བའི་ཕྲེང་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་ཡོད་དེ#། ཐམས་ཅད་འདིར་བརྗོད་ན་#ནི། གཞུང་{མངས་,མང་}པར་འགྱུར་རོ། །བློ་གྲོས་འཁྲུལ་པ་དེ་དག་བསལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་རེ་རེ་ནས་བཀག་པ་བྱས་ན་ནི་གཞུང་{མངས་,མང་}པར་འགྱུར་བས་སྤྱིར་
[264b.4]བཀག་པ་ནི། བདག་ལས་མི་སྐྱེ་གཞན་ལས་མིན། །གཉིས་ལས་མི་སྐྱེ་རྒྱུ་མེད་མིན། །རྒྱུ་ངན་པ་ལས་མི་སྐྱེ་ཞིང་། །ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དུའང་སྐྱེ་བ་མིན། །དོན་དམ་པར་ནི་གཅིག་ལས་དུ་མས་#དངོས་མི་སྐྱེ། །དུ་མས་གཅིག་གི་དངོས་མི་སྐྱེད#། །གཅིག་ལས་གཅིག་ཀྱང་མི་སྐྱེ་ཞིང་། །དུ་མ་ལས་ཀྱང་དུ་མ་
[264b.5]མིན། །ཡོད་པ་ནམ་ཡང་མི་སྐྱེ་སྟེ། །མེད་པའང་སྐྱེ་བར་རིགས་མ་ཡིན། །ཡོད་དང་མེད་པའང་གཉི་ག་མིན། །གཉི་ག་མིན་པའང་མི་སྐྱེའོ། །དངོས་པོ་གཅིག་ཏུ་མི་རིགས་ཏེ། །དུ་མ་དག་ཏུའང་རིགས་པ་མིན། །གཅིག་དང་དུ་མ་མ་གཏོགས་པའི། །དངོས་གང་རྙེད་པར་ག་ལ་འགྱུར། །དབུ་མའི་
[264b.6]རྩ་བ་རྩོད་པ་ཟློག །སྟོང་ཉིད་བདུན་ཅུ་རིགས་དྲུག་ཅུ། །རྣམ་པར་འཐག་པ་ལ་སོགས་པས། །དངོས་རྣམས་སྐྱེ་མེད་ཤེས་པར་བྱ། །ཀུན་རྫོབ་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། །།གསུང་གི་ཉི་མ་ཤར་མོད་ཀྱི། །འོན་ཀྱང་དམན་པའི་རིགས་ཅན་ཡིན། །བྱིས་པ་བློ་གྲོས་ངན་པ་

[264b.7]དག །འཁོར་བའི་གནས་ནས་དྲང་བར་མཛད། །དངོས་པོའི་གདོན་གྱིས་བརླམས་པ་ཡི། །ཟབ་མོའི་ཚུལ་གྱིས་སྐྲག་པ་རྣམས། །རིམ་གྱིས་བྲིད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །ཕུང་པོ་ལ་སོགས་ཆོས་རྣམས་གསུངས། །བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་དངོས་པོར་ཞེན་པ་ཤས་ཆེ་བ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཐོས་པ་ན་རྣ་བ་འགེབས་པར་#བྱེད་
[265a]
[265a.1]པ་དག་དྲང་བའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དོན་དམ་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །འདི་ལྟར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་འདུས་པའི་ངོ་བོ་ལས། གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་པ་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་སྟེ་རྫས་བརྒྱད་འདུས་པ་ལ་
[265a.2]གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་།# དོན་དམ་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་དམིགས་པ་ཅན་ཡུལ་ཅན་གྱི་བློ་གྲོས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་གྲུབ་པས་ལམ་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་། འབྲས་བུའི་ཆོས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་དོན་དམ་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་
[265a.3]དག་གི་འདོད་པ་ཕྲ་མོ་དག་ནི་དེ་དག་ཉིད་གཞུང་ཆོས་མངོན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཚུལ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐབས་མཁས་པ་རྨད་དུ་བྱུང་བས་བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་དེ་དག་བྲིད་པའི་ཕྱིར་དྲང་བའི་དོན་དུ་གསུངས་པའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་#ན། དོན་དམ་པར་དེ་དག་རྫས་སུ་
[265a.4]མེད་ཅིང་དངོས་པོར་གྲུབ་པ་ནི་སྐྲའི་རྩེ་མོ་འབུམ་དུ་བགོས་པའི་ཡང་ཆ་ཙམ་མེད་དེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དང་པོར་རྩོམ་པར་བྱེད་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མི་འགྲུབ་སྟེ། དྲུག་གིས་ཅིག་ཅར་སྦྱར་བ་ན། །ཕྲ་རབ་རྡུལ་ཆ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར། །དྲུག་པོ་དག་ནི་གོ་གཅིག་ན། །གོང་བུ་རྡུལ་ཕྲན་ཙམ་དུ་
[265a.5]འགྱུར། །ཞེས་པའི་རིགས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མ་གྲུབ་ན་དེ་བསགས་པའི་རྫས་བརྒྱད་འགྲུབ་པར་ག་ལ་འགྱུར། རྫས་བརྒྱད་གྲུབ་པ་མེད་པར་གྱུར་ན་དེ་དག་གིས་བསྒྲུབས་པའི་#གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མ་གྲུབ་པོ། །དེ་བས་ན་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་མཐོང་བའི་དམག་དང་ནགས་ཚལ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་
[265a.6]ནོ། །དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་#གྱི་བློ་གྲོས་ཀྱང་རྫས་སུ་མ་གྲུབ་སྟེ། མཚུངས་པ་ལྔས་མཚུངས་པའི་སེམས་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་མང་པོ་ཚོགས་པས་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྫས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། འདིར་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་གཏིང་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་མུ་
[265a.7]མེད་པའི་ཆུ་ལ་སའི་སྟེང་བཞིན་དུ་རྒྱུ་བ་དང་། ནགས་མེས་མཆེད་པ་ཡང་། བ་མོ་དང་། འཁྱག་རོམ་ལྟར་བསིལ་བར་བྱེད་པ་དང་། བྲག་གི་རྩེ་མོ་རྣམ་པར་འཇོམས་#པའི་འཐོར་རླུང་#ཡང་སོར་མོའི་རྩེ་མོས་གཡོ་བ་མེད་པར་བྱེད་པ་དང་། རྩིག་པ་དང་རི་ལ་མི་ཐོགས་པར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ཇི་ལྟར་རུང་སྟེ།
[265b]
[265b.1]དེའི་ཕྱིར་གང་ལ་ཡང་རྫས་སུ་མ་གྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྣལ་འབྱོར་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་དེ་ལྟར་འགྱུར་བར་ཟད་ཀྱི། དངོས་པོ་ནི་འགྱུར་བ་དང་། རྫས་སུ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་རྣམས་འབྱུང་བ་དང་། རྫས་སུ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་གྱུར་ན། རྣལ་
[265b.2]འབྱོར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་པ་ན་ཡང་། དེ་བཞིན་དུ་སྣང་བར་འགྱུར་བ་དང་གཞན་སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་རང་གི་གནས་ལས་མ་བསྐྱོད་ཅིང་མ་གཡོས་པས་དེའི་ཕྱིར་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཟད་པར་གྱི་བསམ་གཏན་དེ་དག་རྣལ་འབྱོར་པ་འབའ་ཞིག་ལ་
[265b.3]དེ་ལྟར་སྣང་བར་ཟད་ཀྱི། གཞན་སུ་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་དང་། དངོས་པོ་གཞན་དག་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣལ་འབྱོར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུས་དེ་དག་ཏུ་སྣང་བར་བྱེད་པ་ནི་མོས་པ་ཁོ་ན་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། །སྨྲས་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟ་#མ་ཡིན་
[265b.4]ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་རྩིག་པ་དང་། རི་དང་། ར་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཐལ་བྱུང་དུ་མི་ཐོགས་པར་འགྲོ་བ་དང་། ཆུ་#ཡང་སྲ་བར་བྱེད་ཅིང་ས་ལ་བྱ་བ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། མེ་ཡང་བསིལ་བར་བྱེད་ཅིང་སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་མེ་ཡང་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། རླུང་
[265b.5]ཡང་ཐོགས་པར་བྱེད་དེ་རྣམ་པར་འཐོར་རླུང་ཆེན་པོ་ཡང་སོར་མོའི་རྩེ་མོས་གནོན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཆེ་བ་དག་ཆུང་བར་བྱེད། ཆུང་བ་དག་ཆེ་བར་བྱེད། མང་བ་ཉུང་བར་བྱེད། ཉུང་བ་མང་བར་བྱེད་དོ། །བ་སྤུའི་ནང་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཤོང་བར་བྱེད། གཅིག་ཆུང་བར་མི་འགྱུར།
[265b.6]གཅིག་ཆེ་བར་མི་འགྱུར་བར་བྱེད་དོ། །ཁ་ཅིག་ཏུ་གཞན་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་དངོས་པོ་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་དང་། སྐབས་ཁ་ཅིག་ཏུ་བདག་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་སྟོན་ཏེ། ལྷུང་བཟེད་དང་། ཆོས་གོས་དང་། འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་འགྲོའོ། །སྐབས་
[265b.7]ཁ་ཅིག་ཏུ་ནི་#གཞན་དག་ཁོ་ན་ལ་སྟོན་ཏེ། {ཡི་དགས་,ཡི་དྭགས་}དག་#ཆུ་ལ་སོགས་པ་བྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐབས་ཁ་ཅིག་ཏུ་ནི་རང་གཞན་གཉི་ག་ལ་སྟོན་ཏེ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་མེ་འབར་བ་ཞི་བར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གལ་ཏེ་མོས་པ་ཙམ་ཁོ་ནར་ཟད་ན་ནི། དངོས་པོ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་
[266a]
[266a.1]བས་མེའི་གདུང་བ་ཡང་ཞི་བར་མི་འགྱུར་ལ། སྐོམ་ཡང་ངོམས་པར་མི་འགྱུར་བར་རིགས་ན་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །ཟད་པར་ལ་སོགས་པ་དོན་དམ་པར་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ཡང་ས་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ས་ལ་སོགས་པ་ནི་འདུས་པ་ཡིན་
[266a.2]མོད་ཀྱི། རྫས་སུ་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བཤིག་ཀྱང་དེའི་བློ་ཡོད་པ་ཡིན་པས་དེ་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་ལན་བཏབ་པས#། ས་ལ་སོགས་པ་རྫས་ཡོད་མིན། །ཚོགས་ཤིང་འདུས་པ་ཉིད་ཡིན་ཕྱིར། །དཔེར་ན་དམག་དང་ནགས་ཚལ་བཞིན། །བློ་ཡང་
[266a.3]ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །ས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་བློ། །དེ་ཡང་རྫས་སུ་མི་འདོད་དེ། །རྒྱུ་དང་བཅས་ཕྱིར་འཇིག་པའི་ཕྱིར། །དམག་དང་ནགས་ཚལ་བློ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཆོས་མངོན་པ་བས་ཕྱིར་ཟློག་#པར་བྱེད་དེ། གཟུགས་ནི་#དོན་དམ་པར་ཡོད་དེ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་རྒྱུར་བྱས་ནས་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་
[266a.4]ཀྱི་བདག་ཉིད་གཟུགས་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་#འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ#། འདི་ན་གང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ནི་དེ་རྒྱུར་བྱས་ནས་ཅི་ཡང་མི་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན་རི་བོང་གི་རྭ་བཞིན་ནོ། །འབྱུང་བ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ་ལས་ནི་ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་
[266a.5]ཟེར་རོ། །བཤད་པ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པས་#བསླང་བ་དེ་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཡང་བྱིས་པ་དག་#ནི་སྒྱུ་མ་དང་། སྨིག་རྒྱུ་དང་། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་རྣམ་པར་རྨོངས་པ་ཡིན་ལ། འཕགས་པ་
[266a.6]ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཟིགས་པ་དག་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཇི་ལྟར་གཟིགས་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་#གཟིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས། ཁྱོད་མཐོང་ན་ཡང་བཅིངས་པར་#འགྱུར། །མ་མཐོང་ན་ཡང་བཅིངས་པར་#འགྱུར། །ཁྱོད་མཐོང་ན་ཡང་གྲོལ་
[266a.7]བར་འགྱུར། །མ་མཐོང་ན་ཡང་གྲོལ་བར་འགྱུར#། །གང་གིས་ཁྱོད་ཉིད་ཡང་དག་ཏུ། །མཐོང་བ་མེད་ཀྱང་སྒྲུབ་པར་བྱེད། །བསྒྲུབས་#པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར། །དེ་ལྟ་བུ་འདི་#ངོ་མཚར་ཆེ། ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་བས་ན་གཟུགས་དོན་དམ་པར་འདོད་པ་དེ་ལ་སྨྲས་པ། གང་ཕྱིར་གཟུགས་
[266b]
[266b.1]ནི་དོན་དམ་དུ། །ཡོད་པ་མིན་པར་ཤེས་པར་བྱ། །འདུས་ཕྱིར་བསགས་ཕྱིར་སྒྲ་བཞིན་དང་། །འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་དེ་ཉིད་བཞིན། །དེ་ལ་བདག་ཅག་དབུ་མ་པའི་བློའི་མདུན་དུ་གཟུགས་མ་གྲུབ་པ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་གཞན་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་རྣམས་ཀྱང་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་
[266b.2]རྫོབ་ཏུ་བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་ཙམ་དུ་ནི་ཡོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། སྲིད་གསུམ་བརྟགས་པ་ཙམ་ཉིད་དེ། །དངོས་པོའི་ངོ་བོར་ཡོད་པ་མིན། །བརྟགས་ལ་དངོས་པོའི་དངོས་ཉིད་དུ། །ངན་རྟོག་#རྣམས་ནི་རྟོག་པར་བྱེད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་
[266b.3]དུ། གཟུགས་ནི་དབུ་བ་རྡོས་པ་འདྲ། །ཚོར་བ་ཆུ་ཡི་ཆུ་བུར་འདྲ། །འདུ་ཤེས་སྨིག་རྒྱུ་འདྲ་བ་སྟེ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཆུ་ཤིང་བཞིན། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྒྱུ་མ་ལྟར། །ཉི་མའི་གཉེན་གྱིས་གསུངས་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིའི་དོན་རྒྱས་པར་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞལ་སྔ་
[266b.4]ནས་(མཛེད་,མཛད་)པའི་དབུ་མ་ཕུང་པོ་ལྔ་པ་དང་། བདག་གིས་བཀོད་པ་རྟོག་གེ་འབར་བ་ལ་སོགས་པར་བལྟ་#བར་བྱའོ། །དབུགས་དང་མི་གཙང་ཀེང་རུས་དང་། །ཟད་པར་དྲན་པ་ཉེར་གཞག་སོགས། །བདེན་བཞི་ལ་སོགས་ལམ་གྱི་ཆོས། །ཐམས་ཅད་དྲང་བའི་དོན་དུ་གསུངས། །འདིར་ཉན་ཐོས་དག་ཕྱིར་
[266b.5]ཟློག་#པར་བྱེད་དེ། བདག་ཅག་གི་གཞུང་འདི་ནི་དྲང་བའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ཞིང་། ངེས་པའི་དོན་དུ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟ་#ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྒྲོལ་#བར་བྱེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བའི་ཐབས་ཀྱི་དམ་པ་ཡིན་པ་དང་། བསྒྲུབ་
[266b.6]བྱ་དང་#འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་དེ་བདག་ཅག་གི་ལམ་འདིས་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྒྲོལ་བར་བྱེད་པ་ཡང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ། བརྩམ་པར་བྱ་ཞིང་འབྱུང་བར་བྱ། །སངས་རྒྱས་བསྟན་ལ་སྦྱོར་བར་བྱ། །འདམ་བུའི་ཁྱིམ་#ན་གླང་ཆེན་བཞིན། །འཆི་
[266b.7]བདག་སྡེ་ནི་གཞོམ་པར་བྱ། །གང་ཞིག་ཆོས་འདུལ་འདི་ཉིད་ལ། །བག་ཡོད་གནས་པར་བྱེད་པ་ནི། །སྐྱེ་བའི་འཁོར་བ་རབ་སྤངས་ནས། །སྡུག་བསྔལ་ཟད་པར་བྱེད་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོ་ཡང་ལུགས་འདི་ཡིན་ཏེ། བདེན་པ་བཞིའི་ཡེ་ཤེས་བཅུ་
[267a]
[267a.1]དྲུག་གི་ཁམས་གསུམ་གྱི། ཉོན་མོངས་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ལུས་པར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་བག་ཆགས་ཕྲ་མོ་ནི་སྤོང་བར་མི་ནུས་ཏེ། ཉོན་མོངས་བག་ཆགས་བཅས་པ་ནི། །སྐྱོབ་པ་གཅིག་པུ་ལ་མི་མངའ། །ཞེས་
[267a.2]གསུངས་སོ། །ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ལྟ་བའི་ཕྲེང་བ་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་དང་། འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ལྟ་བའི་རི་བོ་ཉི་ཤུ་ལ་སོགས་པའི་འཁྲུལ་འཁོར་ཆེན་པོ་དག་དོན་དམ་པའི་#ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྡོ་རྗེས་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་དང་། འཕགས་པ་རང་སངས་
[267a.3]རྒྱས་ཀྱིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དོན་ཇི་ལྟ་བར་རྟོགས་པས་ཤེས་རབ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཡང་བདག་ཅག་ལ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །བསྒྲུབ་བྱ་འབྲས་བུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་། ལམ་འདིས་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ#། འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་ཤེས་
[267a.4]པར་བྱ་བ་དང་། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པར་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་མཐར་ཕྱིན་པ་བརྙེས་པ་བློ་གང་གིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤངས་པ་#དང་། མངོན་སུམ་དུ་
[267a.5]མཛད་པ་དང་། བསྒོམས་པས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་དེས། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞལ་ནས་འདི་སྐད་དུ། ཡོངས་སུ་ཤེས་བྱ་ཡོངས་ཤེས་ཤིང་། །སྤང་བྱ་སྤངས་ཤིང་མངོན་སུམ་བྱས། །བསྒོམ་བྱ་དག་ནི་བསྒོམས་པས་ནི། །
[267a.6]དེ་ཕྱིར་བཟོད་ལྡན་སངས་རྒྱས་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པས་སོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ཁྱེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ་དེ་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་བདེན་པ་ཉིད་དེ་འདི་ལྟར་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དང་། གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པ་རྟོགས་པའོ། །འདི་
[267a.7]ལྟར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ནི་སྤོང་བར་མི་ནུས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་དྲང་བའི་དོན་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་#ཞལ་ནས། ཐབས་དང་མི་ལྡན་ཡེ་ཤེས་དང་། །བསླབ་པ་དག་ཀྱང་བསྟན་པ་ནི། །དཔའ་བོ་ཆེན་པོས་ཉན་ཐོས་རྣམས། །
[267b]
[267b.1]དེ་ལ་གཟུད་པའི་ཕྱིར་བཤད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁྱེད་ཀྱིས་བསྒྲུབ་བྱ་འབྲས་བུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ལམ་འདིས་འཐོབ་པར་བྱེད་དེ་ཞེས་པ་ཡང་བདེན་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། མཐར་ཐུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རེ་ཞིག་བསྟི་
[267b.2]གནས་ཙམ་ལམ་#དྲང་བའི་དོན་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཆེན་པོ་ལས། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་ཞིང་། སྡུག་བསྔལ་ལས་ཀྱང་མི་འདའོ། །ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་ཞིང་། ཀུན་
[267b.3]འབྱུང་ལས་ཀྱང་མི་འདའོ། །འགོག་པ་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་ཞིང་འགོག་པ་ལས་ཀྱང་མི་འདའོ། །ལམ་ཤེས་པས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་ཞིང་། ལམ་གྱིས་ཀྱང་མི་འདའ་སྟེ། འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་གི་མཉམ་པ་ཉིད་གང་
[267b.4]ཡིན་པ་དེ་ནི་ངས་རྣམ་པར་བྱང་བར་བསྟན་ཏེ། གང་མཉམ་པ་ཉིད་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་ལས་ཀྱང་། འཇམ་དཔལ་ཆོས་གང་ཡང་ཀུན་ཤེས་པ་འམ། སྤང་བའམ། བསྒོམ་པ་འམ། མངོན་སུམ་དུ་
[267b.5]བྱ་བར་#འགྱུར་བ་དེ་#གང་ན་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་ཁྱེད་ཀྱིས་#མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ཡང་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་ཏེ། འདི་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ནི་#འདི་སྐད་དུ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོར་ཡོད་པ་དང་། རྟག་པ་དང་རྫས་སུ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མདོ་སྡེ་པ་དང་། གོས་
[267b.6]དམར་ཅན་གྱི་སྡེ་པ་དག་ནི་འདི་སྐད་དུ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་#ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཡང་མ་#ཡིན་ཏེ། མར་མེ་ཤི་བར་གྱུར་པ་བཞིན། །དེ་ཡི་སེམས་ནི་རྣམ་པར་ཐར། །ཞེས་ཟེར་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མེ་ཤི་བ་ལྟར་འདོད་དོ། །གནས་མ་བུའི་སྡེ་པ་དག་#ནི་འདི་སྐད་དུ། མྱ་ངན་ལས་
[267b.7]འདས་པའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ལུས་དང་དབང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེད་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། གཏན་དུ་བའི་བདེ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ#། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྲང་བའི་དོན་གྱི་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་རྟོག་པར་བྱེད་དེ། བྱིས་པ་དག་
[268a]
[268a.1]བྲིད་པའི་ཐབས་ཡིན་ནོ། །དོན་འདི་ལ་དགོངས་ནས་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་#ནས། བདག་སོགས་བྲལ་བའི་འཇིག་རྟེན་འདི། །ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ཏེ། །ཉན་ཐོས་དག་ལ་ཕན་བཞེད་པས། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པ་ཡིན། །ཡང་། བདག་
[268a.2]ཏུ་འཛིན་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། །ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་བསྟན། །སེམས་ཙམ་ཉིད་དུ་རྣམ་#གནས་ནས། །བསྐལ་#ཆེན་རྣམས་ཀྱིས་དེ་#ཡང་གཞོམ། །ཞེས་པའི་རིགས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་དང་དངོས་པོ་སོགས། །ཅུང་ཟད་ཡོད་ཅེས་བསྟན་པ་ནི། །དངོས་འཛིན་གདོན་གྱིས་ཟིན་པ་
[268a.3]ཡི། །ཟབ་མོའི་ཚུལ་གྱིས་སྐྲག་པ་ལའོ། །ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་པས་དྲང་བའི་དོན་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་སྒྲ་དང་། གཏན་ཚིགས་དང་། གསོ་བ་དང་། བཟོ་རིག་པ་སྟེ་བཞི་དང་། བདག་དང་གཞན་གྱི་གྲུབ་པའི་མཐའ་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུའི་ཐོས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་
[268a.4]ཀྱི་ཞལ་སྔའི་དབུ་མ་ཆེན་པོའི་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ཡོད་པས་སྔར་ཇི་སྐད་བཀོད་པའི་གཞུང་དེ་དང་དེ་དག་དང་། གཞན་ཡང་ཐམས་ཅད་དུ་དཔྱད་ཅིང་གཏན་ལ་དབབ་པར་བྱའོ། །དྲང་བའི་དོན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། །།ཐེག་ཆེན་རིགས་ཅན་ཡིན་མོད་ཀྱི། །

Source Colophon

Esukhia Digital Degé Tengyur (CC0 Universal Public Domain). D3854, Madhyamakaratnapradīpa, folios 259b.3–289a.7 (complete text spans 477 lines). Original translation from Sanskrit by Paṇḍita Jñānagarbha and Lotsāwa Chokro Lü’i Gyaltsen. Re-translated at Somapuri by Rgya Brtson-’grus seng-ge and Nag-tsho Tshul-khrims rgyal-ba from the transmission of Atīśa Dīpaṃkara Śrījñāna.

🌲