Sugatamatavibhaṅgakārikā — by Jetāri
The Sugatamatavibhaṅgakārikā — "Verses Distinguishing the Systems of the Sugata" — is a masterpiece of philosophical compression preserved in the Degé Tengyur (Tohoku 3899). In eight stanzas, Jetāri maps the entire landscape of Buddhist philosophy: four schools in ascending order, each one dismantling the foundations of the one before it.
The Vaibhāṣika posits permanent unconditioned dharmas and direct perception of external objects. The Sautrāntika strips these away — space is like a barren woman's son, atoms are inferred not seen. The Yogācāra goes further: even atoms are unreal, appearances are like dreams, only consciousness exists as ultimate reality. And then the Madhyamaka: even consciousness is not ultimate. All things are free from unity and multiplicity, without entity — like a lotus in the sky. Not existent, not non-existent, not both, not neither. Free from all four extremes.
Jetāri (also known as Jitāri) was a Bengali Buddhist philosopher-logician of the late 10th to early 11th century, a follower of Dharmakīrti's epistemological tradition and a proponent of the Madhyamaka. The Sanskrit original is lost; the Tibetan survives as the sole witness. No previous English translation is known to exist. This is the first.
Homage to Mañjuśrī, the ever-youthful!
I. The Vaibhāṣika
The three unconditioned are permanent:
space and the two cessations.
All conditioned things are momentary.
There is no self — no agent exists.
Through the sense-born consciousness,
one directly perceives the subtle and the gross.
This is the system of the Great Particularists —
so the wise assert.
II. The Sautrāntika
One knows through one's own consciousness;
through the faculties, things appear as sense-domains.
Space is like a barren woman's son;
the two cessations are also like space.
Mind-dissociated formations do not exist.
There is no persistence across the three times.
Imperceptible form does not exist.
This is the Sautrāntika, the wise say.
III. The Yogācāra
Because so-called "parts" do not exist,
even atoms do not exist.
Appearances have no objective reality —
like what is experienced in a dream.
Consciousness, free from apprehended and apprehender,
exists as ultimate reality.
Those who have crossed the ocean
of the Yogācāra system speak thus.
IV. The Madhyamaka
That consciousness is ultimate —
even this the wise do not assert.
Free from the natures of unity and multiplicity,
without entity — like a lotus in the sky:
not existent, not non-existent, not both,
not of the nature of either.
Definitively freed from the four extremes —
this very Middle Way is what the wise accept.
Colophon
Verses Distinguishing the Systems of the Sugata (Sugatamatavibhaṅgakārikā), composed by the great scholar Jetāri, born in Bengal. Translated into Tibetan by Paṇḍita Śāntibhadra and the monk Śākyaprabha.
Good Works Translation from Classical Tibetan. Translated by Lotsawa (Tibetan Translator tulku, life 33) of the New Tianmu Anglican Church, 2026. The English is independently derived from the Tibetan source text (Esukhia Degé Tengyur, CC0). No prior English translation was consulted — none is known to exist freely. Technical terminology verified against standard Abhidharma and Madhyamaka usage.
This is the first known English translation of Tohoku 3899.
Translation notes:
- Mind-dissociated formations (སེམས་དང་མི་ལྡན་འདུ་བྱེད, sems dang mi ldan 'du byed): A technical Abhidharma category (Skt. cittaviprayuktasaṃskāra) — factors like "possession" (prāpti), "life-force" (jīvita), and "homogeneity" (nikāyasabhāga) that the Vaibhāṣika accepts as real but the Sautrāntika rejects.
- Imperceptible form (ཐོགས་བཅས་གཟུགས་མིན, thogs bcas gzugs min): Literally "obstructive non-form" — a Vaibhāṣika category (avijñaptirūpa) for ethically charged but invisible form, rejected by the Sautrāntika as non-existent.
- Barren woman's son (མོ་གཤམ་བུ, mo gsham bu): A standard Buddhist example of a non-existent entity, used here to deny the real existence of space as an unconditioned dharma.
- Lotus in the sky (ནམ་མཁའི་པདྨ, nam mkha'i padma): Another classical image of non-existence — a flower that blooms in empty space, impossible yet beautiful. Here it characterizes the Madhyamaka view of all entities.
Compiled and formatted for the Good Work Library by the New Tianmu Anglican Church, 2026.
🌲
Source Text: བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གཞུང་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ
Classical Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur (github.com/Esukhia/derge-tengyur, CC0 license), Volume 109 (དབུ་མ།_ཨ), Tohoku 3899. Presented here for reference, study, and verification alongside the English translation above.
རྒྱ་གར་སྐད་དུ། སུ་ག་ཏ་མ་ཏོ་བི་བྷཾ་ག་ཀཱ་རི་ཀཱ། བོད་སྐད་དུ། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གཞུང་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ།
འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།
འདུས་མ་བྱས་གསུམ་རྟག་པ་སྟེ། །ནམ་མཁའ་དང་ནི་འགོག་པ་གཉིས། །
འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་མ། །བདག་མེད་བྱེད་པ་པོ་ཡོད་མིན། །
རྣམ་པར་ཤེས་པ་དབང་སྐྱེས་བློས། །མངོན་སུམ་དུ་ནི་ཕྲ་བསགས་རིག །
ཁ་ཆེ་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་ཡི། །གཞུང་འདི་ཡིན་པར་མཁས་རྣམས་བཞེད། །
རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རིག །དབང་གིས་ཡུལ་དུ་སྣང་བ་ཡིན། །
ནམ་མཁའ་མོ་གཤམ་བུ་དང་མཚུངས། །འགོག་པ་གཉིས་ཀྱང་ནམ་མཁའ་བཞིན། །
སེམས་དང་མི་ལྡན་འདུ་བྱེད་མེད། །དུས་གསུམ་དུ་ནི་རྗེས་འཇུག་མེད། །
ཐོགས་བཅས་གཟུགས་མིན་ཡོད་མ་ཡིན། །མདོ་སྡེ་པ་ཡིན་མཁས་ཞེས་བྱ། །
ཆ་ཤས་ཞེས་བྱར་ཡོད་མིན་ཕྱིར། །ཕྲ་རབ་རྡུལ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །
སྣང་བ་དམིགས་སུ་ཡོད་མིན་ཏེ། །རྨི་ལམ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་བཞིན། །
གཟུང་དང་འཛིན་པ་ལས་གྲོལ་བའི། །ཤེས་པ་དམ་པའི་དོན་དུ་ཡོད། །
རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་གཞུང་རྒྱ་མཚོ་ཡི། །ཕ་རོལ་ཕྱིན་རྣམས་དེ་སྐད་སྨྲ། །
རྣམ་ཤེས་དོན་དམ་ཡིན་པ་རུ། །དེ་ཡང་མཁས་རྣམས་མི་བཞེད་དེ། །
གཅིག་དང་དུ་མའི་རང་བཞིན་བྲལ། །དངོས་མེད་ནམ་མཁའི་པདྨ་བཞིན། །
ཡོད་མིན་མེད་མིན་ཡོད་མེད་མིན། །གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་ཡང་མེད། །
མཐའ་བཞི་དག་ལས་ངེས་གྲོལ་བ། །དབུ་མ་དེ་ཉིད་མཁས་པ་འདོད། །
བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གཞུང་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། བྷང་ག་ལར་འཁྲུངས་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཛེ་ཏཱ་རིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།པཎྜི་ཏ་ཤཱན་ཏི་བྷ་དྲ་དང་། དགེ་སློང་ཤཱཀྱ་འོད་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ།།
Source Colophon
Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition (github.com/Esukhia/derge-tengyur), file 109_དབུ་མ།_ཨ.txt, lines 99–106 (Tohoku catalogue number 3899). The Esukhia project provides Unicode Tibetan etexts of the Degé xylograph edition under a CC0 (public domain) license.
The text is preserved in the Madhyamaka (དབུ་མ, dBu ma) section of the Tengyur, Volume 109 (ཨ), folios 7b.5–8a.4. The Tibetan translation was made by Paṇḍita Śāntibhadra and the Tibetan monk Śākyaprabha (ཤཱཀྱ་འོད). The colophon identifies the author as "the great scholar Jetāri, born in Bengal" (བྷང་ག་ལར་འཁྲུངས་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཛེ་ཏཱ་རི).
Other works by Jetāri in the Good Work Library: Commentary on the One Hundred Letters — Jetāri's verse commentary on Nāgārjuna's Akṣaraśataka.
🌲