Abudhabodhakanāmaprakaraṇa — attributed to Nāgārjuna
The Abudhabodhakanāmaprakaraṇa — "Awakening the Unawakened" — is a short Madhyamaka philosophical treatise preserved in the Degé Tengyur (Tohoku 3838). In a compact dialogue between a Madhyamaka master and various opponents, it builds a complete argument for twofold selflessness: first the selflessness of persons, demonstrated through the famous rope-snake analogy, and then the selflessness of phenomena, demonstrated through the analysis of atoms into directional parts.
The text is traditionally attributed to Ārya Nāgārjuna, though modern scholarship (Lindtner, Nagarjuniana) has questioned this attribution. Whoever composed it produced a remarkably efficient treatise — a complete Madhyamaka argument that refutes the self, refutes its constituent atoms, refutes consciousness, and arrives at liberation in under three folios. The nine similes at the climax (firebrand circle, emanation, dream, illusion, moon in water, vapor, echo, mirage, clouds) recall the classical Buddhist catalogue of illusory appearances.
The Sanskrit original is lost. The text was translated into Tibetan by Paṇḍita Ananta and the Tibetan translator Drakjor Sherab. It has never been translated into English — this is the first.
Homage to Mañjuśrī, Ever-Youthful!
I bow to the Glorious Gentle One,
ocean of flawless qualities.
To make the uncomprehended comprehensible —
this I shall write out of compassion.
The Self Examined
This treatise concerns four things: the objections of others, the refutations, the comprehension thereof, and the true nature of phenomena.
What are the objections of others? They say: "The self exists. Moreover, it is permanent, all-pervading, singular, an agent, and an experiencer."
Here is the refutation. What is this self?
The aggregates are not the self, because they are subject to arising and ceasing. Nor is the self something other than the aggregates, because no separate existence is perceived — unlike cloth being distinct from a vase. Nor are the self and the aggregates in a relationship of support and supported — unlike water in a vase or cloth in water. Nor is the self the abiding nature of the aggregates — like a fruit and its peel. Nor is the self the collection of the aggregates, because the aggregates are many. Nor is the self the possessor of the aggregates — as Devadatta possesses an ox.
The Rope and the Snake
Then the opponent says: "If there is no self, then the connection between actions such as generosity and their results would be meaningless — just as when an ox dies, its horns, tail, hooves, and the like still remain."
Reply: Listen to this analogy.
In moonlight, one sees a rope and, taking it to be a snake, becomes frightened. When a lamp is brought to look, one sees: "This is a rope — not a snake." The superimposition alone is dispelled.
This is the summary of the selflessness of persons.
The Strands and the Atoms
Again they say: "But at least the rope exists."
Reply: This is not a rope — it is two strands. The strands too do not truly exist, because they are merely collections of atoms. And even atoms do not exist — because of directional parts:
When analyzed by spatial divisions,
even in atoms, division is found.
In what is analyzed into parts —
how could those atoms exist?
"Then let there be nothing at all." —
Things do not truly exist.
Of what could non-existence be the absence?
Who could know existence and non-existence?
This is the selflessness of phenomena.
Arising, Abiding, and Ceasing
"How should arising, abiding, and ceasing be understood?"
Reply: Which of these could possibly exist?
They say: "Arising."
If arising is asserted without abiding and ceasing, then what would prevent even the arising of rabbit's horns and the like?
They say: "Let there be abiding too."
Without arising and ceasing, how could there be abiding?
They say: "Let there be ceasing as well."
That is unreasonable — how could there be ceasing in what lacks arising and abiding?
"Perhaps they all arise simultaneously?"
No, because they are mutually contradictory — like light and darkness.
Consciousness
Again, the proponent of consciousness says: "Consciousness exists."
Reply: If consciousness exists, then show its own nature. Is it of one nature or of many?
"It is of many natures, because it is differentiated by its many objects."
But without a single nature, there is no plurality of natures. And that single nature too is not perceived. No reality whatsoever can be established, because arising from self, from other, from both, or from no cause is unreasonable.
The Nine Similes
Again they ask: "If all of these do not exist, then what does exist?"
Like a firebrand's circle, an emanation,
a dream, an illusion, the moon in water,
a vapor, a cave's echo,
a mirage, and clouds — so things are.
Here there is nothing to clarify,
nothing whatsoever to establish.
Look at reality just as it is —
seeing reality, one is liberated.
Here nothing at all is apprehended.
Without apprehension, luminous clarity.
When the mind is freed from apprehension,
non-apprehension itself arises.
The treatise called "Awakening the Unawakened," which clearly illuminates twofold selflessness, attributed to the master Ārya Nāgārjuna, is complete.
Translated into Tibetan by Paṇḍita Ananta and Lotsawa Drakjor Sherab.
Colophon
Good Works Translation from Classical Tibetan. Translated from the Degé Tengyur, Toh 3838, དབུ་མ (Madhyamaka / Middle Way) section, Volume 96 (ཙ), folios 149a.2–150a.3. Sanskrit title: Abudhabodhakanāmaprakaraṇa (ཨ་བུ་དྷ་བོ་དྷ་ཀ་ནཱ་མ་པྲ་ཀ་ར་ཎ). Tibetan title: མ་རྟོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ། (ma rtogs pa rtogs par byed pa zhes bya ba'i rab tu byed pa). 84000.co renders the title as "An Exposition called 'Conceiving of the Inconceivable.'"
Traditionally attributed to Ārya Nāgārjuna (འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ, ʼPhags pa klu sgrub), 2nd–3rd century CE — the founder of the Madhyamaka school and one of the most important philosophers in the history of Buddhism. Christian Lindtner (Nagarjuniana, 1982) classified this text among those wrongly attributed to Nāgārjuna, though it remains under his name in the Tibetan canonical tradition. The text's philosophical content — the fivefold analysis of the self, the atom analysis, the fourfold negation of arising (from self, other, both, or causeless) — is fully consistent with the Madhyamaka method. The colophon describes it as "clearly illuminating twofold selflessness" (གཉི་ག་བདག་མེད་པར་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པ): the selflessness of persons through the rope-snake analogy, and the selflessness of phenomena through the analysis of atoms.
Translated into Tibetan by Paṇḍita Ananta (པཎྜི་ཏ་ཨ་ནནྟ) and Lotsawa Drakjor Sherab (ལོཙྪ་བ་གྲགས་འབྱོར་ཤེས་རབ). Unlike many Madhyamaka texts in this section of the Tengyur, this was not translated by the famous Rinchen Zangpo but by a less well-documented translation team.
First English translation. No prior English translation — academic or popular — has been identified. 84000.co lists this text's status as "Not Begun."
The rope-snake analogy in this text is the same image used in Āryadeva's Treatise on Parts (Toh 3844), which is also preserved in this archive. Both texts use the rope to demonstrate selflessness, but they take the analogy in different directions: Āryadeva moves from rope to parts to atoms; this text moves from rope (persons) to strands to atoms (phenomena), with each level of analysis dissolving the one before it. The two texts are philosophical companions.
Translated by Drakpa (གྲགས་པ), Tibetan Translator, New Tianmu Anglican Church, March 2026. Source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition (CC0 public domain dedication, github.com/Esukhia/derge-tengyur).
Compiled and formatted for the Good Work Library by the New Tianmu Anglican Church, 2026.
🌲
Source Text: མ་རྟོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ། (Abudhabodhakanāmaprakaraṇa)
Classical Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition (CC0). Toh 3838, Volume 96 (དབུ་མ, ཙ), folios 149a.2–150a.3. Presented here for reference, study, and verification alongside the English translation above.
༄༅༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨ་བུ་དྷ་བོ་དྷ་ཀ་ནཱ་མ་པྲ་ཀ་ར་ཎ། བོད་སྐད་དུ། མ་རྟོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ།
འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །སྐྱོན་མེད་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་ཡི། །འཇམ་པའི་དཔལ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། །དེ་ཉིད་མ་རྟོགས་རྟོགས་བྱེད་པ། །བདག་གིས་བརྩེ་བས་བྲི་བར་བྱ། །
དེ་ནས་གཞན་གྱིས་བརྒལ་བ་དང་། དགག་པ་དང་། དེའི་རྟོགས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། །གཞན་གྱིས་བརྒལ་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བདག་ཡོད་དོ། །དེ་ཡང་རྟག་པ་དང་། ཁྱབ་པ་དང་། གཅིག་པུ་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་། ཟ་བ་པོ་ཡིན་ནོ། །
འདིར་ཡང་དགག་པ་ནི་བདག་འདི་གང་ཡིན། རེ་ཞིག་ཕུང་པོ་ནི་བདག་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕུང་པོ་བདག་ལས་གཞན་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་བུམ་པ་ལས་སྣམ་བུ་བཞིན་དུ་ཐ་དད་པ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བུམ་པ་ལ་ཆུ་འམ་ཆུ་ལ་སྣམ་བུ་བཞིན་དུ་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འབྲས་བུ་དང་ཤུན་པ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོའི་གནས་ལུགས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །ཕུང་པོ་ལ་འདུ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་མང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ལྷ་སྦྱིན་བ་ལང་དང་ལྡན་པ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །
དེ་ནས་ཕ་རོལ་རྒོལ་བས། འདི་སྐད་སྨྲས་ཏེ། བདག་མེད་ན་དེའི་ཚེ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་དང་འབྲས་བུ་འབྲེལ་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་བ་ལང་ཤི་ན་རྭ་དང་མཇུག་མ་དང་། རྨིག་པ་ལ་སོགས་པ་འགྲུབ་བར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན། བརྗོད་པ་དཔེའི་ཁྱད་པར་ཉོན་ཅིག །
དཔེར་ན་ཟླ་བའི་འོད་ལ་ཐག་པ་ལ་སྦྲུལ་དུ་ཤེས་ནས་སྐྲག་པ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་གང་གི་ཚེ་མར་མེ་ཐོགས་ནས་བལྟ་བ་དེའི་ཚེ་འདི་ནི་ཐག་པ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་སྦྲུལ་མ་ཡིན་གྱི་འོན་ཀྱང་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཉིད་བསལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་བསྡུས་པའོ། །
ཡང་སྨྲས་པ། རེ་ཞིག་ཐག་པ་ནི་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ནི་ཐག་པ་མ་ཡིན་གྱི་རྐྱང་པ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །རྐྱང་པ་ཡང་མེད་དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕྱོགས་ཆའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཏེ། ཕྱོགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བ་ན། རྡུལ་ཕྲན་ལ་ཡང་དབྱེ་བ་མཐོང་། གང་ལ་ཆ་ཤས་ཀྱིས་བརྟགས་ནས། དེ་ཡི་རྡུལ་ཕྲན་ཇི་ལྟར་ཡོད།
འོ་ན་མེད་པ་ཡིན་ལ་རག་མོད་ཅེ་ན། དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དངོས་མེད་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར། གང་གིས་དངོས་དང་དངོས་མེད་ཤེས། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའོ། །
འདིར་སྨྲས་པ། སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འཇིག་པ་ཇི་ལྟར་བལྟ་བར་བྱ་ཞེ་ན། བརྗོད་པ། ཅི་ཞིག་ཡོད་པར་སྲིད་པར་སྨྲས་པ། སྐྱེ་བའོ། །གནས་པ་དང་འཇིག་པ་མེད་པར་སྐྱེ་བ་འདོད་ན་དེའི་ཚེ་རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་སྐྱེ་བ་གང་གིས་ཟློག་པར་བྱེད། སྨྲས་པ། ཡོད་དུ་ཆུག་མོད་ཅེ་ན། སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་མེད་ན་འོ་ན་གང་གིས་གནས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཇིག་པ་ཡང་ཡིན་མོད་ཅེ་ན། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཇི་ལྟར་གང་ལ་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་མེད་པ་དེ་ལ་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འོན་ཏེ་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་སྣང་བ་དང་མུན་པ་བཞིན་ནོ། །
ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨྲ་བས་འདི་སྐད་དུ་སྨྲས་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་དོ། །བརྗོད་པ། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན་དེའི་ཚེ་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་སྟོན་ཅིག །ཅི་ངོ་བོ་གཅིག་པ་ཞིག་གམ་ཡང་ན་ངོ་བོ་དུ་མ་ཞིག་ཡིན། རེ་ཞིག་ངོ་བོ་དུ་མ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་ཡུལ་དུ་མའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་གི་ངོ་བོ་མེད་པ་ན་དུ་མའི་ངོ་བོ་མེད་དོ། །དེ་གཅིག་གི་ངོ་བོར་ཡང་མ་དམིགས་ལ། དོན་འགའ་ཞིག་ཀྱང་མི་རུང་སྟེ། རང་ངམ་གཞན་ནམ་གཉི་གའམ་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་སྐྱེ་བ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
ཡང་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་མེད་ན་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།
མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་སྤྲུལ་པ་དང་། །རྨི་ལམ་སྒྱུ་མ་ཆུ་ཟླ་དང་། །རླངས་པ་ཕུག་གི་བྲག་ཅ་དང་། །སྨིག་རྒྱུ་སྤྲིན་དང་མཚུངས་པ་ཡིན། །
འདི་ལ་གསལ་ཆ་ཅི་ཡང་མེད། །བསྣན་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་མེད། །ཡང་དག་ཉིད་ལ་ཡང་དག་བལྟ། །ཡང་དག་མཐོང་ན་རྣམ་པར་གྲོལ། །
འདི་ལ་ཐམས་ཅད་དམིགས་མེད་དེ། །དམིགས་པ་མེད་པར་རབ་ཏུ་གསལ། །བློ་ནི་དམིགས་པ་མེད་བྱས་ནས། །དམིགས་པ་མེད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །
མ་རྟོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་གཉི་ག་བདག་མེད་པར་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།པཎྜི་ཏ་ཨ་ནནྟ་དང་། ལོཙྪ་བ་གྲགས་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའོ།།
Source Colophon
Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition, hosted on GitHub (github.com/Esukhia/derge-tengyur). File: 096_དབུ་མ།_ཙ.txt. Licensed under CC0 (public domain dedication).
The Esukhia project provides Unicode Tibetan etexts of the Degé (སྡེ་དགེ) woodblock prints of the Kangyur and Tengyur, the standard scholarly editions of the Tibetan Buddhist canon. Folio markers, Tohoku catalogue markers ({D3838}), and line-break markers (#) from the Esukhia encoding have been removed from the source text above for readability. Tsheg (intersyllabic dots) and shad (sentence-ending marks) are preserved as in the original.
See also in the Good Work Library: The Treatise on Parts — Aryadeva — Āryadeva's companion treatise using the same rope-snake analogy. · One Hundred Letters — Nāgārjuna's short epistemological primer. · Precious Treasury of the Unborn — Nāgārjunagarbha's meditation on emptiness and impermanence.
🌲