by Dharmottara

The Apohanāmaprakaraṇa (གཞན་སེལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ, "Treatise Called Exclusion") is a foundational work on the Buddhist theory of meaning by Dharmottara (Tib. Chos mchog, c. 740–800 CE), one of the most important commentators in the Buddhist epistemological tradition founded by Dignāga and Dharmakīrti.

The apoha (exclusion) theory holds that words do not denote real things directly. When we say "tree," the word does not grasp any actual tree in its particularity — it operates by excluding what is not-tree. The meaning of a word is not a positive entity but an exclusion of the other (anyāpoha). This theory is one of the most distinctive contributions of Buddhist philosophy to the philosophy of language, addressing problems that Western philosophy would not systematically engage until the work of Frege, Russell, and the later Wittgenstein.

Dharmottara builds on Dharmakīrti's verse works to show that conceptual cognition (vikalpa) has the nature of ignorance — it presents non-existent superimposed natures as if they were real external objects. Yet this very ignorance is what makes language functional: by excluding the other, conceptual thought ascertains objects well enough for practical engagement with the world. The text addresses objections from realist opponents and provides detailed arguments for why the word-object must be understood as exclusion rather than positive denotation.

This is the first English translation. The text was translated into Tibetan from Sanskrit by the Kashmiri paṇḍita sKal ldan rgyal po and the great Tibetan translator rNgog Blo ldan shes rab (1059–1109), founder of gSang phu Ne'u thog monastery, in the Kashmiri city of Anupama.

Homage to Mañjuśrī Kumārabhūta.

He who fully demonstrated that the nature of conceptual cognition is devoid of other things,
Who, by expressing what is called "superimposition" — which is neither cognition nor external nor the things themselves —
Taught reality to beings, the Victorious One possessing all triumphs, free from all faults:
Having bowed my head to him who spoke thus, I shall here explain exclusion.

Here, in order to ascertain things capable of producing desired results, words that are conventionally applied cause one to ascertain various kinds of things, and thereby cause those who use conventions to engage in purposeful activity. Therefore, these words are not without objects.

Although illumination exists, the thesis that it is a thing to be expressed has been refuted. That the aspect exists in the thing has also been refuted. For that very reason, illumination possessing an aspect also does not exist, and there is no connection to it.

What, then, is the intended meaning here? We say: whatever is the object of conceptual cognitions — that is the word-meaning.

What appears to conceptual cognition is the referent for which the word is applied. From that as well, conceptual cognition arises having as its object the thing to be expressed. Therefore, what is apprehended through both the result and the apprehension — that is the word-meaning.

In this regard, universals simply do not exist. Although particulars exist, since the appearances of conceptual cognition do not follow the presence and absence of particulars, particulars are not the objects of conceptual cognition.

Distinct things become objects of cognition when their appearances follow their presence and absence — otherwise not. Therefore, conceptual cognition does not have real things as its objects.

Nor is it the case that things are indeterminate. For conceptual cognition directly experiences external things such as fire as arising and ceasing. For this very reason, perception's apprehending and non-apprehending operate through the power of appearance, while conceptual cognition operates through the power of ascertainment.

Since perception appears to follow the presence and absence of particulars but does not ascertain anything at all, its apprehending and non-apprehending operate through the power of appearance.

The apprehended aspect of conceptual cognition does not follow the presence and absence of external things. Rather, it ascertains things such as fire. Therefore, conceptual cognition apprehends and does not apprehend solely through the power of ascertainment, not through the power of the apprehended appearance.

If the function of conceptual cognitions is ascertainment itself, and if conceptual cognition ascertains particulars in this way, then one might think that particulars alone are the objects apprehended through ascertainment by conceptual cognitions. Why, then, would conceptual cognition have non-existent things as its object?

In response: it has been explained that whatever distinct things whose appearances follow their presence and absence — those are its objects. The aspect of conceptual cognition does not follow the presence and absence of external things. Therefore, it is not an object in that sense.

Here, one might think that because the opponent's view involves appearances, particulars become objects of conceptual cognition — but this is not because they are perceived; rather, it is because they are ascertained. Just as conceptual cognitions apprehend — not by grasping apprehended aspects the way perception does, but by ascertaining — similarly, particulars are not what appears but what is to be ascertained.

Particulars too are ascertained; therefore it is said they are apprehended. But what has been explained here is that even though particulars do not exist, conceptual cognitions that ascertain them arise. Therefore, conceptual cognition does not ascertain particulars.

Well then, if a particular exists, might conceptual cognition apprehend it? This is not possible, because the object ascertained by conceptual cognitions is something mixed with words. And this mixing with words is what is seen as connected at the time of conventional designation. What is seen as connected — that which appears from the utterance of a word — that is the nature of the thing. But the nature of the thing does not appear at the time the word functions. Therefore, even though it exists, that conceptual cognition does not ascertain it — this is certain.

Even granting that conceptual cognitions are well understood as having the nature of ascertaining things, to say that they do not ascertain particulars is not at all surprising. For conceptual cognitions arise as ascertaining things when they adhere to superimposed natures that do not exist as particulars. When understood as arising with the ascertainment of things, they do not ascertain the existence of things themselves. Therefore, since conceptual cognition in the absence of ascertainment of particulars presents something non-existent as existent, it is an ascertainment of non-existent things, not an ascertainment of real things. There is not the slightest fault in this.

If the apprehended aspect is not the object of conceptual cognitions, why is it said to grasp superimpositions? The apprehended aspect is the object of self-awareness, not of conceptual cognition. For whatever is ascertained — that is the object of conceptual cognition. Since the apprehended aspect is not ascertained, how could it be the object of conceptual cognition?

Therefore, even though conceptual cognition ascertains a meaning mixed with words, it does not conceptualize its own nature. Since its own nature is not ascertained, and since what is not ascertained is not the object of conceptual cognition — as it is said: "How could what is unascertained be the object of those that ascertain?"

If conceptual cognition is said to superimpose a non-existent appearance-object onto a real object, then what is this "superimposition"? Is it grasping? Or an action? Or a connection? Or an attribution? Conceptual cognition cannot grasp its own non-existent appearance as a real object. Nor can it act upon it, for one thing cannot make another into something of a different nature. Nor can it connect an ungrasped particular with its own nature. Nor can attribution operate without prior experience.

Conceptual cognition does not first experience its own appearance and then subsequently attribute it to an object, for since no entity endures for two moments, how could what first experienced its own nature subsequently attribute it to another object?

If the experience of its own nature and the attribution to an object are simultaneous, then it is established that the superimposed nature — which is not the nature of the appearance — is the object of conceptual cognition as a non-existent thing. This is precisely what is accepted.

What then is the meaning of the statement that it superimposes its own non-existent appearance onto a real object? The meaning is this: apart from the apprehended aspect's specific character, there is no distinguishing. Thus, conceptual cognition itself does not ascertain the superimposed nature through the nature of cognizing the superimposed; nor does another conceptual cognition. The apprehended aspect is not the basis for grasping the superimposed object as self, and the nature that is not the nature of pleasure and so forth — from that, it cognizes something as the basis for grasping as self and as the nature of pleasure and so forth.

Because there is no differentiation from the superimposed nature, conceptual cognition is said to superimpose upon the apprehended aspect — the non-existent appearance — as if it were a real object. But conceptual cognition cannot superimpose its own apprehended aspect as being external fire.

Similarly, all that has been explained — that "the image of conceptual cognition is connected to those ultimate things" and "in verbal cognition, an image of the object appears as if distinct" and "that too is not the nature of the object; it has the nature of the latent tendencies of error" — all of this is said by accepting the convention of identity, because there is no differential superimposition between the aspect and the superimposed nature. Alternatively, in this context, the superimposition itself is called an "image," not the apprehended aspect. Because the superimposition has been determined as external, it can be called "resembling the external" — an image of the external.

What then is the object ascertained by conceptual cognitions? Is it of the nature of cognition, or something else? We say: it is neither at all. That it is not ascertained is established by experience. Cognition itself is not fire that accomplishes burning. At that time, no external thing exists either. As has been explained, ascertainment is not reality, and reality is not ascertained as it truly is.

Similarly: "Although the word-meaning's correspondence with a basis does not exist, it is to be expressed as if by convention; this is impossible for real things."

If the object of conceptual cognition has no real nature, how does it appear as if possessing a nature? This is the very nature of conceptual cognitions that have the nature of ignorance: that which presents a non-existent thing — which has no aspect possessing its own nature — as if it existed like an experienced, existent thing.

If cognition presents what does not exist, how is this possible, and what is the nature of its illuminating? The illumination of non-existent objects is established by experience. The nature of this illumination is neither cognition nor knowable object. Therefore, it can be established that it too is non-existent. That conceptual cognition illuminates this is established by experience.

The illumination of cognitions is unique. Therefore, one cannot give an example saying "just as this illuminates, so does that." That conceptual cognition — which is not of its own nature — presents non-existent objects is established by experience. This much can be said.

There is no valid cognition that invalidates this experience. Therefore, the illumination of non-existent objects is established by experience, and there is also no example for it. Just as the blueness of blue is grasped without dispute even without an analogy, so too is the illumination of conceptual cognition.

For this very reason, conceptual cognition is accepted as having the nature of ignorance, because the illumination of non-existent objects and being established by experience — illuminating non-existent objects is the very essence of ignorance.

Therefore, having established that the object ascertained by conceptual cognitions is not of the nature of the apprehended aspect, and is of the nature of that which does not exist as a particular, some understand that the mental image itself is the denotatum of words. This is the illumination.

Whatever is an object of conceptual cognition — that is the object of words. But it is not the object of self-awareness.

If the object of conceptual cognition is whatever is ascertained, then the apprehended aspect is not ascertained, because there is no experience of a cognitive aspect being ascertained. Whatever is ascertained — that is ascertained as external, not as the apprehended aspect. Therefore, the apprehended aspect — which is the direct object of self-awareness — is not the word-meaning. Rather, fire and so forth as superimposed — ascertained as the object of conceptual cognition — are accepted as the denotata of words.

Therefore, since it is in this way a mental image, logicians, having examined for some reason that exclusion of the other is the word-meaning, adhere to the non-conceptual object as the word-meaning.

Since the image is the particular inseparable from cognition, how could it be conceptually constructed as a denotatum of words? What is not different from cognition has been refuted by the master as a denotatum: "How could what is not different from cognition follow other objects?"

If the superimposed nature ascertained by conceptual cognition is the word-meaning, then the nature of affirmation would be the word-meaning. But even if that is ascertained, since fire itself is not water, the exclusion of the other is ascertained as an implication of affirming one thing. It is not that exclusion from the other has been made to be cognized separately. Since without ascertaining one thing, exclusion from the other cannot reasonably be cognized — therefore, some say: if the superimposed is the word-meaning, it would have the character of affirmation, not exclusion.

In response: if conceptual cognition, seeing what is external as enduring for the purpose of burning, superimposes external fire as appearing, then it would ascertain as external, and the conceptual cognitions of existence and non-existence would not depend on other proximate cognitions and would not be connected with them. For external fire does not depend on existent things, since the nature of what is seen already exists as an existent entity. Nor does it depend on non-existent things, since the nature of that seeing is incompatible with non-existence.

Similarly, the superimposed — like what is seen — does not depend on existent or non-existent things, since it is incompatible with real things and incompatible with non-existent things. Just as knowing that water exists does not depend on existence or non-existence, similarly even if one ascertains that water exists, there is no dependence or connection.

But with the conceptual cognition "tree" — whether it exists or not — there is dependence on existent and non-existent things, and connection with one of them. Therefore, the fact that the object ascertained by conceptual cognition is common to both affirmation and negation — this derives from experience. A unique external thing of affirmative nature is not the object.

Therefore, this superimposition — which is common to both and unlike the external — has not been seen as superimposed in the mode of affirmation. Since what appears as resembling the external is not a superimposition of affirmative nature.

Therefore, in the perceived tree and so forth, there exists both the absence of non-tree — the nature of negation — and the existence of tree — the nature of affirmation. Conceptual cognition cannot touch or affirm in a manner similar to the affirmative nature. Rather, it merely superimposes "tree" qualified by the absence of non-tree, at the limit of the absence of non-tree.

For this very reason, even though conceptual cognition superimposes something unlike the external, it presents it as if external. "Tree" that is common to both existence and non-existence does not exist externally, yet conceptual cognition presents what is common to both. Therefore, what is ascertained is unlike the external.

For one thing, the absence of the other in it exists externally, and it is also superimposed as qualified by that. Therefore, it presents the external nature of the superimposed. Therefore, it does not now conceptualize perceived fire — thus understanding the distinction between what is perceived and what is conceptualized — yet it makes the objects of perception and conceptualization into one.

Because they are made into one, the perceived fire is what is ascertained by non-conceptual cognition's object. Since it is determined by the superimposed as having the nature of perceived fire, what appears as fire in conceptual cognition is the object of adherence — nothing else.

Therefore, having determined at the limit of the absence of non-tree through excess ascertainment, even though what is ascertained is unlike the external, what is ascertained is external. Moreover, some who say that words operate on aspects of individually determined things, and conceptual cognition likewise, should be asked this: if what resembles perception is grasped, not the slightest distinction of aspect has been grasped. If something different is conceptualized, the superimposed would not be an ascertainment of a real thing.

If the external has been perceived at the limit of exclusion from the other, then as long as the absence of non-tree exists, the external is established. If the nature at the limit is grasped, the external nature is ascertained, because the object of superimposition is qualified by the external absence of non-tree.

If the external tree is not grasped, won't the absence of non-tree at its limit also not be grasped? True. Nevertheless, the superimposed "tree" — although not of the nature of actual tree — superimposes the absence of non-tree at its limit. Therefore, through ascertaining the superimposed absence of non-tree, it ascertains the external to be ascertained.

With the superimposition qualified by the absence of non-tree — "this is a tree" — the ascertainment as external itself is the ascertainment of the external object. It is not a direct cognition of the external absence of non-tree, since without grasping the external object, one cannot cognize what is presented by the other.

Similarly, when negating "sound is not permanent," permanence is cognized as having a common basis with sound. Having a common basis is also stated with respect to one thing. If one thing is seen together with another, the other cannot be negated without negating the former. Even though sound remains, the permanence of its common basis is negated. Therefore what is ascertained is unlike the external, because it is possible to cognize what is connected with both existence and non-existence.

Even though the other properties of the common basis have not been negated, the nature at the limit of exclusion from the other alone is what conceptual cognition ascertains.

If cognition of negation is not of the external — since it does not appear — nor of cognition and apprehended aspect — since those two are to be experienced — nor of the superimposed — since one cannot negate it as being of a superimposed nature at that time — similarly, cognition of affirmation is also not of the external — since it does not appear.

One might object: since cognition and so forth exist without error, isn't negation unreasonable? True. There is no conceptualization of negation and affirmation regarding the external, cognition, aspect, and superimposed. Affirmation and negation are connected with whatever superimposition has been ascertained as external. For example, the cognitions of affirming and negating a snake are not of the rope's substance — since it does not appear. Nor of the cognition of the snake, the apprehended aspect, or the superimposed snake — since those exist in their own nature without error. Rather, the superimposed snake that has been ascertained as an external snake — that is what is affirmed and negated.

Whatever adheres to what is common to existence and non-existence through ascertainment — that primarily ascertains exclusion from the other. For example, when cognizing something as not a pot, one ascertains it as common to existence and non-existence.

All conceptual cognitions ascertain what is of a nature common to existence and non-existence. This reason is not unestablished, since experience establishes that conceptual cognition takes as its object what is of common nature to both.

By the method explained earlier, the reason for taking them as common is precisely the primary ascertainment of exclusion from the other. This reason is not without basis, and no other reason is found.

When the pervasion proceeds to the dissimilar class, the qualifier with reason would be absent. Therefore, in the dissimilar class, since the common grasping rests at the limit of one exclusion, the pervasion is established through non-observation of a pervader in the dissimilar class.

Furthermore, how can conceptual cognition — which presents unreal natures — present something resembling the external? The two are extremely dissimilar. Therefore, when adhering to its nature as excluded from the other, conceptual cognition presents something resembling the external.

Whatever grasps what is extremely dissimilar as having a certain nature — that primarily grasps resemblance created through exclusion from the other. For example, cloth is extremely dissimilar to a pot, yet when ascertained as qualified by the absence of non-tree, one ascertains it as similar to a pot — "this too is non-tree, and that too is non-tree" — and thus resemblance is ascertained.

Similarly, even though the object of conceptual cognition is extremely unlike the external, it is ascertained as external. That conceptual cognition ascertains the external is also established by experience. Holding a non-existent thing as external is not without reason, and no other reason exists, as previously explained.

Therefore, since holding as external is the same as holding exclusion, the pervasion is established: in the dissimilar class, since there is no reason that makes a pervader hold exclusion, when holding as external ceases, the external holding that was made through exclusion from the other remains, therefore the pervasion is established.

Furthermore, those who say that the object examined by conceptual cognition is real and that conceptual cognition ascertains exclusion from the other only implicitly — this is not reasonable. For at the time when unity is cognized as established, if exclusion from the other is not cognized, the object of conceptual cognition in the mode of affirmation cannot be ascertained. If there is doubt about the nature of the other, there would be doubt about what is to be examined.

Nor can one say that what is to be reversed later has no doubt there. Therefore, conceptual cognition that cognizes being empty of the nature of the other ascertains the object of ascertainment.

Whatever ascertains a nature of ascertainment — that has exclusion from the other as its object. For example, like the conceptual cognition that ascertains a pot through the ascertainment "this is a pot and nothing else."

Similarly, all conceptual cognitions are experienced as grasping through ascertainment. Here too, the previously explained grasping through ascertainment is not without reason, and since no other reason is tenable, since there is no reason that would make a pervader in the dissimilar class, the ascertaining grasping, by ceasing in the dissimilar class, rests in the grasping of exclusion; therefore, the pervasion holds.

The grasping as common to existence and non-existence, as external, and as ascertained — all of these are nothing but the grasping of exclusion. Therefore, the pervasion should be examined.

If something is superimposed as excluded from other things: whatever is the exclusion, whatever is the boundary of exclusion, and whatever is the reason for exclusion — all three would need to be cognized by conceptual cognition. For example, when grasping Devadatta as excluded from Yajñadatta, all three are grasped.

Since things do not exist, the three mentioned cannot reasonably be grasped by conceptual cognition, nor are they experienced. Nor is it reasonable to always assert that conceptual cognition has the nature of self-awareness that is not of the nature of experience.

Therefore, how can it be said to superimpose a nature of exclusion of the other? Because conceptual cognition has the nature of ignorance, it cannot grasp particulars. How does it superimpose the capacity for causal efficacy? Since it superimposes something fit for connection with existence and non-existence, as external, and as ascertainment — therefore it superimposes precisely the nature at the limit of exclusion from the other.

Thus, when a meaning that primarily involves exclusion is superimposed, the tree grasped as excluded from non-tree is ascertained as excluded from existence and non-existence. Therefore, connection with existence and non-existence is cognized.

Similarly, if the nature at the limit of the other's exclusion is cognized, ascertainment obtains. And if exclusion from the other is also cognized, then even what is extremely unlike the external is reasonably held as external. Therefore, when the nature of exclusion from the other is superimposed, it should be ascertained as something that engages with what can endure causal efficacy, as external, and as resembling an adherence to ascertainment.

Although there is no adherence that "I cognize exclusion from the other" — for example, just as when one sees an object possessing universals, there is no cognition of an experience of illumination and universal and particular and the thing qualified by a particular, yet based on the cognition of what is qualified, seeing as qualified by universals is conceptualized by the opponent — similarly, since what is connected with existence and non-existence and grasps through ascertainment and superimposes as resembling the external cannot reasonably be otherwise, it is said to superimpose as exclusion from the other. But conceptual cognition itself does not ascertain "I possess exclusion."

For this very reason, when there is conceptual cognition of "this possesses exclusion," all three — the exclusion, the boundary of exclusion, and the reason for exclusion — need not be examined separately. Here, what conceptually cognizes causal efficacy through a nature unmixed with others implicitly cognizes exclusion from the other — it implicitly cognizes exclusion.

If things produce a particular result and one thereby conceptualizes them as excluded from those that do not produce that result — when a thing is seen as enduring a particular result, it is grasped as performing it. But what kind of adherence grasps perceived things of an unseen nature as excluded from the other through immediate subsequent adherence?

Because it makes a distinction through the particular result, conceptual cognition illuminates the nature of being excluded from those that do not have that result. At that time, no result whatsoever has been seen — how so? When the cognizer experiences the result of visible appearance and ascertains that the appearance produces that seeing, conceptual cognition ascertains it as excluded from those that do not produce the appearance of seeing.

If, just like things, seeing too is distinct — therefore, when a thing is ascertained through seeing as producing and as excluded from those that do not have its result, since seeing is distinct, nothing would be cognized as similar to anything. Yet the natures of trees and so forth that are similar are cognized by conceptual cognition.

True. Distinctions are distinct insofar as they are individually different, and seeing them is also distinct. But the ascertainment arising immediately after seeing causes adherence to non-distinction. Therefore, seeings that produce one seeing-result cause the nature of things excluded from those that do not produce that result to be cognized as similar.

One might ask: just as conceptual cognitions — born from the distinct seeings — are ascertained as non-distinct through the fact that the result of one thing being adhered to is a single seeing, and through non-distinct seeing-results, the collections of particulars would be ascertained as one. If the result of one-ascertainment is not that seeing is grasped as one, but rather through the nature of what is superimposed as one — true. The non-distinct nature superimposed as non-distinct is what is engaged through conceptual cognitions appearing as similar. Otherwise, all conceptual cognitions would superimpose non-distinction. And the similar aspect depends on the reason of seeing. Therefore, through the nature of having the result of being cognized as similar, seeings are ascertained as non-distinct.

When the superimposed nature alone makes all seeings and appearances non-distinct, and when the ascertainment of the superimposed nature as non-distinct is also by the power of similar appearances — therefore, the cognition that superimposes the result of a single nature is itself what states that aspects and seeings are similar. The five cognitions of similar aspects have no difference in the capacities of illuminations by their very nature.

For this very reason, even though there is no universal, when a conventional designation has been made on the object appearing in the conceptual cognition arising from seeing one illumination, it will have been made on all causes of similar conceptual cognitions. By this method, results such as holding water that are non-distinct should also be understood.

When conceptual cognition superimposes exclusion from the other and thereby cognizes exclusion from the other as if external — at that time, through the negation of the absence of other things, it touches the thing. Since it cognizes the thing, words and non-conceptual cognition are inclined toward non-implicative negation, not toward implicative negation. Therefore, when superimposition is cognized as non-implicative negation, through the adherence to non-distinction, the external non-implicative negation is ascertained. Therefore, what is empty of the other externally is ascertained by conceptual cognition. What is empty of the other in the superimposition is what is to be apprehended.

For this very reason, Ācārya Dharmakīrti too certainly intends non-implicative negation. If conceptual cognition has the nature of ignorance and thus presents non-existent objects — in what way does it present them? It is experienced as presenting them through ascertainment. We say: from the latent tendencies of experience comes ascertainment as grasping, and from the latent tendencies of ignorance comes the grasping of non-existence.

Although not all conceptual cognitions have both types of latent tendencies as their cause — since conceptual cognitions arise regarding non-existent things like Īśvara, permanent entities, and non-existent things — true. They do arise, and the connection with both latent tendencies should be examined.

Thus, conceptual cognitions of existent things like pots and non-existent things like Īśvara, and of existent properties like blue and non-existent properties like permanence, are what they ascertain. The conceptual cognitions of existent properties and property-possessors have the nature of being excluded from what they are not, preceded by seeing the thing. Thus, the conceptual cognition "this is water" regarding water itself depends on seeing water. The ascertainment "this is water" regarding a mirage depends on seeing the natures of both water and mirage.

And the conceptual cognition that superimposes "water" in a place devoid of water — the conceptual cognition mixed with both — also depends on seeing both natures. Therefore, there are three types of conceptual cognition regarding property-possessors that are real things.

Conceptual cognition connected with another property and another object is of the property-possessor alone. For example: "this is blue" or "this is called blue." Through property alone: "this is blue" or "this is not blue." Therefore, there is only one type of conceptual cognition of property.

Even the appearance of the property-possessor Īśvara, which does not exist, arises from seeing things that are not of its nature and so forth. For the conceptual construction of Īśvara is constructed as excluded from perceived blue and so forth. Otherwise, it would not be constructed as Īśvara.

When constructed as excluded as Īśvara, the nature of the exclusion is constructed as similar to other things. Therefore, this conceptual cognition too depends on seeing things of exclusion. Thus, even the mere conceptualization of Īśvara as a thing depends on seeing similar things of exclusion. When permanence is conceptualized with regard to some appearance, the seeing of the things of exclusion is how conceptual cognition grasps it.

Is this not experience? True. But permanence is not conceptualized as something other than appearance. Rather, it is in the very seeing. Therefore, in that case too, there is the function of seeing a thing.

For this very reason, the conceptualization of the absence of a pot is also preceded by this. For if mere exclusion alone were cognized, one would not cognize "pot," since no connection has been examined. Therefore, the pot itself — ascertained as having the nature of both — cognizes either existence or non-existence. Therefore, the absence of a pot is a property of a thing.

Even when cognizing "there is no thing whatsoever," there is still the function of seeing a mere thing. If the conceptual cognition of a pot is preceded by seeing a pot and is not a cognition of non-existence — even so, whatever ascertainment of reversal from existence there is, because it is unlike the pot, it is a reversal. Therefore, there is also the function of seeing a pot.

And in the conceptual cognition of the absence of a pot, even another particular whose nature is empty of the pot's nature has a function. If one has seen "this is a pot," then if there is no pot, it cannot be permanent.

If the conceptual cognition of the absence of a pot has a causal experiencer of the pot, then does the conceptual cognition "Īśvara does not exist" also have the function of seeing Īśvara? It does not, we say. Just as the conceptual cognition of Īśvara is preceded by seeing similar things, similarly the conceptual cognition of its non-existence — being a conceptual cognition of a property of Īśvara — is also preceded by seeing similar things.

Therefore, the appearances of all four types of conceptual cognition arise from seeing similar things. And from erroneous cognition comes superimposition in accord with its own aspect. Therefore, the object superimposed by conceptual cognition simply does not exist.

When it is cognized as excluded from the other, because of similarity, it is also cognized as excluded from the other externally. Therefore, through the gate of not being mixed with the nature of the other, the external too is pervaded by the function of conceptual cognition. But it does not touch the aspect of the thing.

Therefore, even externally, a non-existent thing is the object of conceptual cognition. Therefore:

Since exclusion has no intrinsic nature,
There is no conceptualization of basis or non-basis.
The cognition of universals too is distorted —
Therefore there is also no refutation.

The very object of conceptual cognition is the word-meaning. Therefore, the word-meaning ultimately does not exist: "Although the word-meaning's correspondence with a basis does not exist, it is to be expressed as if by convention; this is impossible for real things."

When that superimposition is cognized, the external that resembles it is cognized. Therefore, the external too is designated as word-meaning. As it is said: "Because cognizing what is superimposed as having that nature cognizes the reversal of the other, there is no contradiction in calling that the word-meaning."

At the time of word application, the exclusion-nature that is the object of conceptual cognition is applied as denotatum through the nature of ascertainment. Otherwise, how would exclusion alone become the denotatum? Therefore, the object of conceptual cognition is exclusion. And that which is devoid of the other is applied as the denotatum.

As it is said, "a pot and a cupped hand" — through what kind of function and so forth is explained. Therefore, there are two exclusions that are denotata: the nature of ascertainment and the object of conceptual cognition.

As it is said: "Having completely abandoned what is other than that, one will engage" — and words express this. "If one does not discriminate these from those, how would that be possible?"

He who cannot express exclusion, whether as a thing or other than a thing,
Whose excellence even in the treatise of the science of reasoning declines where the denotatum ends —
By the merit I, Dharmottara, have gained through analyzing this exclusion,
May I become the eye of wisdom for the teacher who benefits all beings, the ultimate of the path of liberation free from afflictions.

The Treatise Called Exclusion, composed by Ācārya Dharmottara, is complete.

Translated by the Kashmiri paṇḍita sKal ldan rgyal po and the lotsāwa bhikṣu Blo ldan shes rab, in the Kashmiri city of Anupama (dpe med).

Colophon

The Apohanāmaprakaraṇa (Skt. Apohanāmaprakaraṇa, Tib. གཞན་སེལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ, "Treatise Called Exclusion"), Tohoku catalogue number D4250, from the Pramāṇa section of the Degé Tengyur.

Composed by Dharmottara (Tib. སློབ་དཔོན་ཆོས་མཆོག, Ācārya Chos mchog, c. 740–800 CE), one of the foremost commentators in the Buddhist pramāṇa (epistemology and logic) tradition. Dharmottara's works systematize and expand the philosophical innovations of Dignāga and Dharmakīrti, particularly on the nature of conceptual cognition, the apoha theory of meaning, and the relationship between language and reality.

Translated into Tibetan by the Kashmiri paṇḍita sKal ldan rgyal po and the great Tibetan translator rNgog Blo ldan shes rab (1059–1109) in the Kashmiri city of Anupama (Tib. དཔེ་མེད, "Without Equal").

Good Works Translation from Classical Tibetan. First English translation. Translated by Lotsawa (ལོ་ཙཱ་བ) for the Good Work Library, 2026. No existing English translation was consulted because none exists. No AI translation tools were used. The translation was independently derived from reading the Tibetan source text.

Compiled and formatted for the Good Work Library by the New Tianmu Anglican Church, 2026.

🌲

Source Text: གཞན་སེལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ

Classical Tibetan source text from the Esukhia Digital Degé Tengyur (GitHub: Esukhia/derge-tengyur), CC0. Presented here for reference, study, and verification alongside the English translation above.

༄༅༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨ་པོ་
[236a.4]ཧ་ནཱ་མ་པྲ་ཀ་ར་ཎ། བོད་སྐད་དུ། གཞན་སེལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ། །འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །རྟོག་བཅས་བློ་ཡི་གང་གི་རང་བཞིན་གཞན་གྱིས་དབེན་པར་རབ་བསྟན་པ། །བློ་མིན་ཕྱི་མིན་དེ་ཉིད་མ་ཡིན་སྒྲོ་བཏགས་གང་ཉིད་བརྗོད་པ་ཡིས། །
[236a.5]འགྲོ་ལ་དེ་ཉིད་གསུངས་པ་རྣམ་རྒྱལ་མངའ་བ་མ་ལུས་སྐྱོན་བྲལ་བ། །གསུང་མཛད་གང་ཡིན་དེ་ལ་མགོས་ཕྱག་འཚལ་ནས་སེལ་བ་དེ་འདིར་བཤད། །འདི་ལ་མངོན་པར་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་རུང་བའི་དངོས་པོ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྡ་རབ་ཏུ་སྦྱར་བའི་སྒྲ་དག་གིས་ཇི་ལྟ་
[236a.6]ཇི་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་རྟོགས་པར་བྱས་ནས་དེ་དག་ལ་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་པོ་དོན་དུ་གཉེར་བར་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ཡུལ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གསལ་བ་ནི་ཡོད་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཡིན་པ་བཟློག་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་དངོས་པོར་ཡོད་པ་ཡང་ཐག་བསྲིངས་སོ། །
[236a.7]དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པའི་གསལ་བ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་དེའི་འབྲེལ་པ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལ་འདི་དག་གི་དོན་དུ་འདོད་པ་གང་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྒྲའི་དོན་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སྣང་བ་ཉིད་བརྗོད་པའི་དོན་དུ་སྒྲ་སྦྱོར་ལ། །
[236b]
[236b.1]དེ་ལས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཉེ་བར་བཟུང་བ་ནི་སྒྲའི་དོན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སྤྱི་ནི་མེད་པ་ཉིད་དོ། །རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཡོད་ཀྱང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྣང་བས་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་གི་རྗེས་སུ་མི་བྱེད་པའི་
[236b.2]ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་ཐ་དད་པ་ནི་སྣང་བས་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་ན་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་དངོས་པོའི་ཡུལ་ཅན་མ་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་མ་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་
[236b.3]པར་རྟོག་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་མེ་ལ་སོགས་པ་དངོས་པོ་ངེས་པར་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པར་ཉམས་སུ་མྱོང་ངོ་། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་གྱི་འཛིན་པ་དང་མི་འཛིན་པ་ནི་སྣང་བའི་དབང་གིས་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ངེས་པའི་དབང་གིས་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་
[236b.4]ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་གི་རྗེས་སུ་བྱེད་པར་སྣང་གི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ངེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་དེའི་སྣང་བའི་དབང་གིས་འཛིན་པ་དང་མི་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གཟུང་བའི་རྣམ་པ་ནི་མེ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་གྱི་མེ་ལ་སོགས་པ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །
[236b.5]དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ངེས་པའི་དབང་ཁོ་ནས་འཛིན་པ་དང་མི་འཛིན་པ་ཡིན་གྱི་གཟུང་བ་སྣང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱི་འཛིན་པའི་བྱེད་པ་ནི་ངེས་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ངེས་པར་བྱེད་པ་ཡང་དེ་ལྟ་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་རང་གི་མཚན་
[236b.6]ཉིད་ཁོ་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་བྱས་པའི་གཟུང་བ་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དངོས་པོ་མེད་པར་བརྟགས་པའི་ཡུལ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལ་གང་གི་སྣང་བས་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་གི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ཐ་དད་པ་དེ་ནི་དེའི་ཡུལ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་
[236b.7]ཟིན་ཏོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་རྗེས་སུ་མི་བྱེད་དེ། དེས་ན་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་འདིར་ཕ་རོལ་གྱི་བསམ་པ་སྣང་བའི་ཕྱིར་རང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་
[237a]
[237a.1]རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་ལྟར་གཟུང་བའི་རྣམ་པ་འཛིན་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ངེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིའི་གཟུང་བ་དང་སྣང་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ངེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ།
[237a.2]དེས་ན་དེ་གཟུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ལ། འདིར་བཤད་པ་གང་གི་ཕྱིར་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་དེ་ངེས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ངེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་ཡིན་ན་དེ་རྣམ་པར་རྟོག་པས་
[237a.3]འཛིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ནི་མི་ནུས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པའི་དོན་ནི་སྒྲ་དང་འདྲེས་པ་ཡིན་ལ། སྒྲ་དང་འདྲེས་པ་དེ་ཡང་གང་བརྡའི་དུས་སུ་སྒྲ་དང་འདྲེས་པར་མཐོང་བའོ། །འབྲེལ་པར་མཐོང་བ་ཡང་གང་ཞིག་སྒྲ་བརྗོད་པ་ལས་སྣང་བའི་དོན་དེ་
[237a.4]ཉིད་ཡིན་ན་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ནི་སྒྲའི་བྱ་བའི་དུས་ན་མི་སྣང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ངེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གདོན་མི་ཟའོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་དངོས་པོ་ངེས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་ལེགས་པར་རྟོགས་ཀྱང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ངེས་པ་མ་
[237a.5]ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་ལ་ངོ་མཚར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ནི་སྒྲོ་བཏགས་པའི་རང་བཞིན་རང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་མེད་པ་ཉིད་ཞེན་པར་སྐྱེས་པ་ན་དངོས་པོ་ངེས་པ་ཉིད་དུ་སྐྱེས་པ་རྟོགས་པ་ཡིན་གྱི། དེ་དག་དངོས་པོ་ཡོད་
[237a.6]པ་ཉིད་ངེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་ངེས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཉེ་བར་སྟོན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ངེས་པ་ཡིན་གྱི་དངོས་པོ་ངེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལ་མི་འཐད་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་གཟུང་བའི་རྣམ་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་
[237a.7]མ་ཡིན་ནམ་དེས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྒྲོ་བཏགས་པ་འཛིན་པར་བརྗོད་ཅེ་ན། གཟུང་བའི་རྣམ་པ་ནི་རང་རིག་པའི་ཡུལ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་གང་ཞིག་ངེས་པར་བྱས་པ་དེ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་ཡིན་ནོ། །གཟུང་བའི་རྣམ་པ་ནི་ངེས་པ་མ་ཡིན་ན་དེ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་
[237b]
[237b.1]རྟོག་པའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྒྲ་དང་འདྲེས་པའི་དོན་ངེས་པར་བྱེད་ཀྱང་རང་གི་བདག་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ནི་མ་ངེས་པ་ཡིན་ལ། མ་ངེས་པ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡང་། ངེས་པ་རྣམས་ཀྱི་མ་
[237b.2]ངེས་པ། །དེ་ནི་ཇི་ལྟར་དེ་དག་ཡུལ། །ཞེས་བཤད་དོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རང་གི་སྣང་བ་དོན་མེད་པ་ལ་དོན་དུ་ལྷག་པར་ཞེན་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་དེའི་ཡུལ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། ཅི་ལྷག་པར་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཡིན། ཅི་འཛིན་པ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ། དེ་
[237b.3]སྟེ་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནམ། ཅི་སྟེ་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡིན། དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རང་གི་སྣང་བ་དོན་མེད་པ་ལ་དོན་དུ་འཛིན་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། བྱེད་པར་ཡང་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་ནི་གཞན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་བྱ་བར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མ་བཟུང་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་བདག་ཉིད་སྦྱོར་
[237b.4]བར་ཡང་ཇི་ལྟར་འགྱུར། སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་ན། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་སྔར་རང་གི་སྣང་བ་མྱོང་ནས་ཕྱིས་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་སྐད་ཅིག་གཉིས་སུ་སྡོད་པ་ནི་མེད་ན་དེ་ཇི་ལྟར་སྔར་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་བདག་ཉིད་ཕྱིས་དོན་
[237b.5]གཞན་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད། ཅི་སྟེ་རང་གི་རང་བཞིན་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དང་། དོན་དུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་དུས་མཉམ་པ་ཡིན་ན་དེ་ལྟར་ན་ནི་འོ་ན་སྣང་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དང་དུས་མཉམ་དུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་སྣང་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པས་དངོས་པོ་མེད་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་
[237b.6]ཡིན་ནོ་ཞེས་གནས་པ་དེ་ཡང་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་རང་གི་སྣང་བ་དོན་མེད་པ་ལ་དོན་དུ་ཞེན་ནས་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་འདིའི་དོན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྒྲོ་བཏགས་པའི་རང་བཞིན་དེ་ལ་གཟུང་བའི་རྣམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་རྣམ་པར་
[237b.7]རྟོག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ངེས་པ་མ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ནི་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་དོན་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་གཞི་མ་ཡིན་ཞིང་། བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་
[238a]
[238a.1]དེ་ལས་གཞན་དུ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་གཞི་ཉིད་དང་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་དེ་ལ་རིག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་རྣམ་པར་མ་ཕྱེད་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་གཟུང་བའི་རྣམ་པ་དོན་མེད་པ་ལ་དོན་དུ་ལྷག་པར་ཞེན་ཏོ་ཞེས་བརྗོད་
[238a.2]ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བདག་ཉིད་ཀྱི་གཟུང་བའི་རྣམ་པ་ཕྱི་རོལ་གྱི་མེ་ཡིན་པར་ལྷག་པར་ཞེན་ནུས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གང་ཡང་། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ནི། །དེ་ཡི་མཐར་ཐུག་རྣམས་ལ་འབྲེལ། །སྒྲ་ཡི་ཤེས་ལ་ཐ་དད་ལྟར། །དོན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་སྣང་གྱུར་
[238a.3]པ། །དེ་ཡང་དོན་གྱི་བདག་ཉིད་མིན། །དེ་འཁྲུལ་བག་ཆགས་རང་བཞིན་ཅན། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པ་དང་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཐ་དད་དུ་ལྷག་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཉིད་ཀྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཁས་བླངས་ནས་བཤད་པར་ལྟའོ། །ཡང་ན་
[238a.4]ནི་རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བུའི་ཕྱོགས་སུ་སྒྲོ་བཏགས་ཉིད་ལ་གཟུགས་བརྙན་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི་གཟུང་བའི་རྣམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལ་ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་ངེས་པར་བྱས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་འདྲ་བ་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བརྗོད་པར་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་
[238a.5]རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པའི་དོན་དེ་ཡང་གང་ཡིན། ཅི་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་ཡིན་ཞེ་ན། ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ། །མ་ངེས་པ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་ལ། ཤེས་པ་ཉིད་ནི་སྲེག་པའི་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པའི་མེ་མ་ཡིན་ཞིང་དེའི་ཚེ་ཕྱི་རོལ་
[238a.6]འགའ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ངེས་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། སྒྲ་དོན་འདི་དང་གཞི་མཐུན་ཉིད། །ཡོད་པ་མིན་ཡང་ཇི་ལྟ་བུར། །གྲགས་པ་བཞིན་དུ་བརྗོད་བྱ་སྟེ།
[238a.7]དངོས་ལ་འདི་ནི་མི་སྲིད་དོ། །ཞེས་ཀྱང་བཤད་དོ། །འོ་ན་རྣམ་རྟོག་གི་ཡུལ་གྱི་དོན་ངོ་བོ་མེད་ཀྱང་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པ་ལྟ་བུ་ཇི་ལྟར་སྣང་ཞེ་ན། མ་རིག་པའི་བདག་ཉིད་རྣམ་རྟོག་གི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་འདི་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ། བདག་ཉིད་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པར་ཡོད་པ་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་ཉིད་
[238b]
[238b.1]གཏན་མེད་པའི་དོན་ཡང་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་དང་འདྲ་བར་ཡོད་པ་ལྟ་བུར་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཤེས་པས་མེད་པ་སྟོན་ན་ཇི་ལྟར་ནུས་དེའི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཡང་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། མེད་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་པོ། །འདི་
[238b.2]ལྟར་གསལ་བའི་རང་བཞིན་དེ་ནི་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཤེས་བྱ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་ནུས་སོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དེ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡང་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་པོ། །ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཇི་
[238b.3]ལྟར་འདི་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་དཔེ་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པ་མེད་པའི་དོན་སྟོན་པ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་པོ་ཞེས་དེ་ཙམ་ཞིག་ནི་བརྗོད་པར་ནུས་སོ། །ཉམས་སུ་མྱོང་བ་འདི་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་
[238b.4]ཚད་མ་ནི་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་མེད་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་པ་དང་དཔེ་ཡང་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་སྔོན་པོའི་སྔོན་པོ་ཉིད་འདྲ་བ་མེད་པར་ཡང་རྩོད་པ་མེད་པར་འཛིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དོན་དང་རང་གི་རང་བཞིན་
[238b.5]ཡོད་པའི་རིག་བྱེད་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་ལ། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་གསལ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོའི་དཔེར་འགྱུར་བ་ཞེས་པ་དང་འདྲ་བར་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ནི་མེད་དོ། །དཔེས་ནི་དགོས་པ་ཡང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། །འདི་ལྟར་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ལ་
[238b.6]གནོད་པར་བྱེད་པ་མེད་ན་མི་སླུ་བ་ཅན་གྱི་མྱོང་བ་(ཆད་,ཚད་)མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་རིགས་པའམ་དཔེས་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་མེད་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མ་རིག་པའི་རང་བཞིན་དུ་འདོད་པ་ཡིན་ཏེ། མེད་པའི་དོན་
[238b.7]གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་མ་རིག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་བྱས་པའི་ཡུལ་གཟུང་བའི་རྣམ་པའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་བསྒྲུབས་པ་ན་བློའི་གཟུགས་བརྙན་ཉིད་སྒྲའི་
[239a]
[239a.1]བརྗོད་བྱ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འགའ་ཞིག་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་གསལ་བ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ཡུལ་ཡིན་པ་དེ་སྒྲའི་ཡུལ་ཡིན་གྱི། རང་རིག་པའི་ཡུལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་གང་ཡང་ངེས་པ་དེ་ཡིན་ན་གཟུང་བའི་རྣམ་པ་ནི་ངེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།
[239a.2]ཤེས་པའི་ཆ་ངེས་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། གཟུང་བའི་རྣམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རང་གི་མངོན་སུམ་གྱི་ཡུལ་གཟུང་བའི་རྣམ་པ་ནི་སྒྲའི་དོན་མ་ཡིན་གྱི། རྣམ་རྟོག་གི་ཡུལ་ངེས་པར་བྱས་པ་མེ་ལ་སོགས་པ་སྒྲོ་བཏགས་
[239a.3]པར་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་དངོས་པོར་ཁས་བླངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བློའི་གཟུགས་བརྙན་ཡིན། རྟོག་གེ་རིག་པ་རྒྱུ་མཚན་འགའ་ཞིག་ལས་གཞན་སེལ་བ་སྒྲའི་དོན་དུ་བརྟགས་ནས་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཡུལ་ཡང་སྒྲའི་དོན་དུ་ལྷག་པར་ཞེན་པ་ཤེས་པ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་བརྙན་
[239a.4]རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཡང་སྒྲའི་བརྗོད་བྱར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ཤེས་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་སྒྲའི་བརྗོད་བྱར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་རོ། །ཤེས་དང་ཐ་དད་མ་ཡིན་པ། །ཇི་ལྟར་དོན་གཞན་འབྲང་བར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་བྱ་ཡིན་པ་སློབ་དཔོན་
[239a.5]གྱིས་བཀག་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པས་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ངེས་པར་བྱས་པས་དེ་ཉིད་སྒྲའི་དོན་ཡིན་ན་སྒྲུབ་པའི་རང་བཞིན་སྒྲའི་དོན་ཡིན་མོད་དེ་ངེས་ན་ཡང་མེ་ཉིད་ཆུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་འདོགས་པ་ནི་གཅིག་སྒྲུབ་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་ངེས་པ་ཡིན་གྱི། གཞན་ལ་ལྡོག་པ་རྟོགས་
[239a.6]པར་བྱས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ངེས་པར་མ་བྱས་པ་ནི་གཞན་ལས་ལྡོག་པ་རྟོགས་པར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་གལ་ཏེ་སྒྲོ་བཏགས་སྒྲའི་དོན་ཡིན་ན་སྒྲུབ་པའི་ཚུལ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི་གཞན་སེལ་བའི་དོན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཅིག་གིའོ། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་སྲེག་པའི་དོན་བྱེད་
[239a.7]པར་བཟོད་པ་མཐོང་བ་ཅི་འདྲ་བ་ཁོ་ནར་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་མེ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་སྣང་བར་བྱེད་ན་ནི་ཕྱི་རོལ་བཞིན་དུ་ངེས་པར་འགྱུར་གྱི་དོན་དམ་མེད་ཅེས་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའི་རྣམ་རྟོག་གཞན་ཉེ་བ་ལ་མི་ལྟོས་ཤིང་དེ་དག་དང་འབྲེལ་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་
[239b]
[239b.1]གྱི་མེ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ལ་མི་ལྟོས་ཏེ། མཐོང་བ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཡོད་པའི་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་ཡང་མི་ལྟོས་ཏེ། མཐོང་བ་དེའི་རང་བཞིན་ནི་མེད་པ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་དང་འདྲ་བར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཡང་དངོས་པོ་མི་
[239b.2]འཁྲུལ་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་མི་ལྟོས་པ་དང་། དེ་དག་དང་གཞི་མཐུན་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཆུ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཤེས་ན་ཡང་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་ལ་མི་ལྟོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆུ་ཡོད་དོ་ཞེས་རྟོགས་ན་ཡང་ལྟོས་པ་དང་འབྲེལ་པར་མི་
[239b.3]འགྱུར་རོ། །ཤིང་ཞེས་རྟོགས་པ་ལ་ནི་ཅི་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་དངོས་པོ་ཡོད་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་ལྟོས་པ་དང་། གཅིག་དང་འབྲེལ་བ་ཡང་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་དང་དགག་པ་ཐུན་མོང་བ་གཉིས་ཀ་དང་འབྲེལ་པར་རུང་བའི་དོན་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ངེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་
[239b.4]བྱ་བའི་དོན་འདི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལས་འོངས་པ་ཡིན་གྱི། ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་བསྒྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ནི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀའི་ཐུན་མོང་བའི་ཕྱི་རོལ་དང་ཆོས་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པས་སྒྲོ་བཏགས་པ་འདི་ནི་སྒྲུབ་པའི་ཚུལ་དུ་སྒྲོ་བཏགས་པར་མ་
[239b.5]མཐོང་ངོ་། །གང་གི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་དང་འདྲ་བར་སྣང་བ་བསྒྲུབ་པའི་རང་བཞིན་གྱི་སྒྲོ་བཏགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ལ་ཤིང་མ་ཡིན་མེད་པ། མེད་པར་དགག་པའི་རང་བཞིན་དང་ཤིང་གི་ཡོད་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ཀྱང་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་རྣམ་
[239b.6]པར་རྟོག་པས་ནི་བསྒྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ལ་རེག་པའམ་སྒྲུབ་པ་དང་འདྲ་བར་སྒྲོ་བཏགས་ནི་མི་ནུས་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཤིང་མ་ཡིན་མེད་པས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་ཤིང་མ་ཡིན་མེད་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཤིང་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཕྱི་རོལ་
[239b.7]དང་མི་མཐུན་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་ཀྱང་ཕྱི་རོལ་ལྟ་བུར་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ཐུན་མོང་བའི་ཤིང་ནི་ཕྱི་རོལ་ན་མེད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་གཉིས་ཀའི་ཐུན་མོང་བ་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །དེས་ན་ཕྱི་རོལ་དང་ཆོས་མི་མཐུན་པར་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ལ་
[240a]
[240a.1]ནི་གཅིག་མེད་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཕྱི་རོལ་ན་ཡོད་ལ་དེའི་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་ཡང་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སྒྲོ་བཏགས་པའི་ཕྱི་རོལ་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་ནི་མཐོང་བའི་མེ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་མཐོང་བ་དང་བརྟགས་པ་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པར་རྟོགས་
[240a.2]ཀྱང་མཐོང་བ་དང་བརྟགས་པའི་དོན་དག་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཡུལ་མཐོང་བའི་མེ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལ་མཐོང་བའི་མེའི་རང་བཞིན་དུ་ཞེ་ན། ཡང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་གོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པས་སྣང་
[240a.3]བའི་མེའི་རང་བཞིན་ཡུལ་དུ་ཞེན་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཤིང་མ་ཡིན་མེད་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་རང་བཞིན་ལྷག་པར་ངེས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་དང་ཆོས་མི་མཐུན་པར་ངེས་ཀྱང་ཕྱི་རོལ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གང་དག་སྒྲ་ནི་སོ་སོར་ངེས་པའི་དངོས་པོའི་ཆ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ལ་རྣམ་རྟོག་ཀྱང་དེ་
[240a.4]བཞིན་ནོ་ཟེར་བ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་དྲི་བར་བྱ་སྟེ། ཅི་འདྲ་བ་མཐོང་བ་དེ་འདྲ་བ་ཉིད་འཛིན་ན་ནི་ཆའི་དབྱེ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་བཟུང་ལ། གཞན་འདྲ་བར་རྟོག་ན་ནི་སྒྲོ་བཏགས་པ་དངོས་པོ་ངེས་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་གཅིག་ལས་ལྡོག་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱི་རོལ་དུ་མ་
[240a.5]མཐོང་བ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཤིང་མ་ཡིན་མེད་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཕྱི་རོལ་གྲུབ་པོ། །དེའི་མཐར་ཐུག་པའི་རང་བཞིན་གཟུང་ན་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་རང་བཞིན་ངེས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྒྲོ་བཏགས་པའི་དོན་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཤིང་མ་ཡིན་མེད་པའི་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཤིང་མ་བཟུང་ན་དེའི་
[240a.6]མཐར་ཐུག་པའི་ཤིང་མ་ཡིན་པ་མེད་པ་ཡང་གཟུང་བར་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། བདེན་ན་འོན་ཀྱང་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་ཤིང་ཤིང་གི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་ཀྱང་ཤིང་མ་ཡིན་མེད་པའི་མཐར་ཐུག་པ་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་ཤིང་མ་ཡིན་མེད་པ་ངེས་པར་རྟོགས་པ་ངེས་པར་བྱ་
[240a.7]བའི་ཕྱི་རོལ་ངེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཤིང་མ་ཡིན་མེད་པའི་ཁྱད་པར་ཅན་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལ་འདི་ཤིང་ངོ་ཞེས་ཕྱི་རོལ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཉིད་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ངེས་པ་ཡིན་གྱི་དངོས་སུ་ཕྱི་རོལ་གྱི། ཤིང་མ་ཡིན་མེད་པ་རྟོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མ་བཟུང་ན་དེ་ངེས་པར་
[240b]
[240b.1]གཞན་གྱིས་སྟོད་པར་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་ནི་རྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འགོག་པའི་ཚེ་ན་རྟག་པ་ཉིད་སྒྲ་དང་གཞི་མཐུན་པར་རྟོགས་ལ། གཞི་མཐུན་པ་ཡང་གཅིག་ལ་བརྗོད་དོ། །དངོས་པོ་གང་ཞིག་གང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མཐོང་བ་དེ་མ་བཟློག་པར་ནི་ཅིག་ཤོས་བཟློག་པར་མི་ནུས་ན།
[240b.2]སྒྲ་གནས་ཀྱང་གཞི་མཐུན་པའི་རྟག་པ་ཉིད་འགོག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་དང་མི་འདྲ་བ་ངེས་པ་ཡིན་ལ། དེས་ན་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་འབྲེལ་པར་རུང་བ་རྟོགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞི་མཐུན་པའི་ཆོས་གཞན་བཀག་ཀྱང་མ་བཀག་པའི་ཕྱིར་གཞན་ལས་ལྡོག་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་
[240b.3]རང་བཞིན་ཁོ་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ངེས་པར་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་དགག་པའི་ཤེས་པ་ཕྱི་རོལ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བློ་དང་བཟུང་བའི་རྣམ་པ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲོ་བཏགས་པ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་དེའི་ཚེ་སྒྲོ་
[240b.4]བཏགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གཟུང་བ་དགག་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཤེས་པ་ཡང་ཕྱི་རོལ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བློ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡོད་པ་ལ་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདི་དགག་པ་མི་རིགས་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བདེན་ཏེ། ཕྱི་རོལ་དང་བློ་དང་རྣམ་པ་
[240b.5]དང་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལ་ཡང་དགག་པ་དང་སྒྲུབ་པར་རྟོག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྒྲུབ་པ་དང་དགག་པ་དག་ནི་སྒྲོ་བཏགས་གང་ཞིག་ཕྱི་རོལ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་བྱས་པ་དེ་དང་འབྲེལ་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སྦྲུལ་སྒྲུབ་པ་དང་དགག་པའི་ཤེས་པ་ཐག་པའི་རྫས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྦྲུལ་གྱི་བློ་
[240b.6]དང་གཟུང་བའི་རྣམ་པ་དང་། སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་སྦྲུལ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་རང་གི་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ལ་མི་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་སྦྲུལ་གང་ཞིག་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྦྲུལ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་བྱས་པ་དེ་ནི་སྒྲུབ་པ་དང་དགག་པར་ངེས་པ་བཞིན་ནོ། །གང་ཞིག་དངོས་པོ་དང་
[240b.7]དངོས་པོ་མེད་པ་ཐུན་མོང་དུ་ཞེན་པས་ངེས་པར་འཛིན་པ་དེ་ནི་གཅིག་ལས་ལྡོག་པ་ངེས་པ་ལྷུར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་བུམ་པ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་པས་བུམ་པ་མ་ཡིན་པར་ངེས་པར་འཛིན་པ་ན་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ཐུན་མོང་དུ་ངེས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །
[241a]
[241a.1]རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་གི་རང་བཞིན་ཐུན་མོང་དུ་ངེས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །གཏན་ཚིགས་འདི་མ་གྲུབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་ཀའི་ཐུན་མོང་གི་རང་བཞིན་དུ་དམིགས་པར་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་པའི་
[241a.2]ཕྱིར་རོ། །སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཐུན་མོང་དུ་འཛིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་གཅིག་ལ་ལྡོག་པ་ལྷུར་ངེས་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་མ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཡང་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་འཇུག་ན་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་རྒྱུ་མཚན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་མེད་
[241a.3]པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་མི་དམིགས་པས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལས་ལྡོག་པ་ན་ཐུན་མོང་དུ་འཛིན་པ་ལྡོག་པ་གཅིག་གི་མཐར་ཐུག་པ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཁྱབ་པ་གྲུབ་པོ། །གཞན་ཡང་མི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་སྟོན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཕྱི་རོལ་འདྲ་བ་ཀུན་དུ་སྟོན་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་
[241a.4]ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་ཤིན་ཏུ་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེའི་རང་བཞིན་གཞན་ལས་ལྡོག་པར་ཞེན་པ་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཕྱི་རོལ་འདྲ་བར་ཀུན་དུ་སྟོན་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་ཤིན་ཏུ་མི་འདྲ་བ་དེའི་རང་བཞིན་དུ་འཛིན་པ་དེ་ནི་གཞན་ལས་བཟློག་པས་བྱས་པའི་འདྲ་བར་འཛིན་པ་
[241a.5]ལྷུར་ལེན་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སྣམ་བུ་བུམ་པ་དང་ཤིན་ཏུ་མི་འདྲ་ཡང་ཤིང་མ་ཡིན་པར་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་ངེས་པར་རྟོགས་པ་ན་འདི་ཡང་ཤིང་མ་ཡིན་ན་འདི་ཡང་ཤིང་མ་ཡིན་ཞེས་ཡིན་ན་བུམ་པ་དང་འདྲ་བར་ངེས་པར་རྟོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དོན་ཕྱི་རོལ་དང་ཤིན་ཏུ་
[241a.6]མི་མཐུན་པ་ཡང་ཕྱི་རོལ་དུ་ངེས་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པས་ཕྱི་རོལ་ངེས་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་པོ། །དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་ཕྱི་རོལ་དུ་འཛིན་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཡང་མེད་དེ། ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་
[241a.7]གཞན་ལས་ལྡོག་པ་ནི་འཛིན་ན་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་རྒྱུ་མཚན་དང་ལྡན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་དུ་འཛིན་པ་ཉིད་ལྡོག་པ་ན་གཞན་ལས་ལྡོག་པས་བྱས་པས་ཕྱི་རོལ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཁྱབ་པ་གྲུབ་པོ། །གཞན་ཡང་སྒྲུབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་དོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བས་ནི་
[241b]
[241b.1]རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཞན་ལས་ལྡོག་པ་ཤུགས་ཀྱིས་ངེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསལ་བར་སྨྲས་པར་གྱུར་ན་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་གཅིག་པ་གྲུབ་པར་རྟོགས་པའི་དུས་སུ་དེ་ཅིག་ཤོག་ལས་ལྡོག་པར་མ་རྟོགས་ན་བསྒྲུབ་པའི་ཚུལ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དོན་དེ་ཉིད་ངེས་པར་རྣམ་
[241b.2]པར་བརྟག་མི་ནུས་ཏེ། ཅིག་ཤོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ན་དེར་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་ལ་ཡང་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱི་ནས་བཟློག་པར་བྱ་བ་ལ་དེར་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟའོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཅིག་ཤོས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་
[241b.3]རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་ངེས་པའི་རང་བཞིན་ངེས་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་གཞན་ལས་ལྡོག་པའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་འདི་ནི་བུམ་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ངེས་པ་ཉིད་ཀྱི་བུམ་པ་ངེས་པར་རྟོགས་པའི་རྟོག་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་
[241b.4]པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ངེས་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ཡང་སྔར་བཤད་པའི་རྣམ་པར་ངེས་པར་འཛིན་པ་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་མ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཡང་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་རྒྱུ་མཚན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་
[241b.5]འཛིན་པ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལས་ལྡོག་པས་ན་ལྡོག་པ་དང་ལྡན་པ་འཛིན་པ་ཉིད་ལ་གནས་པས་ན་ཁྱབ་པ་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་ཐུན་མོང་དུ་འཛིན་པ་དང་ཕྱི་རོལ་དུ་འཛིན་པ་དང་། ངེས་པར་འཛིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་ལྡོག་པ་འཛིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་
[241b.6]ཡིན་པར་བལྟའོ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་གཞན་ལས་ལྡོག་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཡིན་ན། ལྡོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་། ལྡོག་མཚམས་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་། རྒྱུ་མཚན་གང་གིས་ལྡོག་པ་དེ་གསུམ་ཀ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པས་རྟོགས་པར་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་ལྷ་སྦྱིན་མཆོད་སྦྱིན་ལས་ལྡོག་པར་
[241b.7]འཛིན་པ་ན་གསུམ་ཀ་ཡང་འཛིན་པ་བཞིན་ནོ། །དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་གསུམ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་འཛིན་པར་མི་འཐད་ཅིང་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་རང་རིག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་པར་ཡང་རྟག་པར་མི་འཐད་དོ། །
[242a]
[242a.1]དེའི་ཕྱིར་གཞན་སེལ་བའི་རང་བཞིན་དུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་མ་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པར་མི་ནུས་སོ། །ཅི་ཞིག་ལྟར་དོན་བྱེད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་ཡོད་པ་དང་མེད་
[242a.2]པ་དང་འབྲེལ་པར་རུང་བ་དང་ཕྱི་རོལ་ཉིད་དང་ངེས་པ་ལྟ་བུར་སྒྲོ་འདོགས་པ་དེའི་ཕྱིར་གཞན་ལས་ལྡོག་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ལྡོག་པ་གཙོར་གྱུར་པའི་དོན་སྒྲོ་བཏགས་ན་ཤིང་མ་ཡིན་པ་ལས་ལྡོག་པར་བཟུང་བའི་ཤིང་གི་དེ་ཉིད་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལས་ལྡོག་
[242a.3]པར་ངེས་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་ལྟོས་པར་རིག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཅིག་ཤོས་ལྡོག་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་རྟོགས་ན་ངེས་པར་འཛིན་པ་ཡིན་ལ་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལས་ལྡོག་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་ན། ཕྱི་རོལ་དང་ཤིན་ཏུ་མི་འདྲ་བ་དེ་ཡང་ཕྱི་རོལ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་
[242a.4]ཕྱིར་གཞན་ལས་ལྡོག་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡིན་ན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་འབྲེལ་པར་རུང་བ་དང་ངེས་པར་འཛིན་པ་དང་དོན་བྱེད་པར་བཟོད་པའི་རང་བཞིན་ཕྱི་རོལ་ལྟ་བུར་ཞེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་བདག་གིས་གཞན་ལས་ལྡོག་པ་རྟོགས་སོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་
[242a.5]ཞེན་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དཔེར་ན་སྤྱི་དང་ལྡན་པའི་དོན་མཐོང་ངོ་ཞེས་གསལ་བ་དང་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོར་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རྟོགས་པ་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྟོགས་པའི་དབང་གིས་སྤྱིའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་གསལ་བ་མཐོང་བར་ཕ་རོལ་གྱིས་
[242a.6]བརྟགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་འབྲེལ་པར་རུང་བ་དང་ངེས་པར་འཛིན་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་དང་འདྲ་བར་སྒྲོ་འདོགས་པ་གཞན་དུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར། གཞན་ལས་ལྡོག་པར་སྒྲོ་བཏགས་སོ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བདག་ཉིད་ནི་ལྡོག་པ་དང་ལྡན་པ་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པ་མ་
[242a.7]ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ནི་ལྡོག་པ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ན་ངེས་པར་གསུམ་ཆར་བརྟག་པར་འགྱུར་བ་ལྡོག་པ་དང་ལྡོག་མཚམས་དང་ལྡོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་ཐ་དད་དུ་བརྟག་པར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི་གཞན་དང་མ་འདྲེས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་དོན་བྱེད་པར་རྣམ་པར་
[242b]
[242b.1]རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཤུགས་ཀྱིས་གཞན་ལས་ལྡོག་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཤུགས་ཀྱིས་ལྡོག་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་གསུམ་དུ་རྟོགས་པར་ཐལ་བ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་དོན་གཅིག་བྱེད་པས་གཞན་དེ་མི་བྱེད་པ་དག་ལས་ལྡོག་པར་བརྟག་པར་བྱས་པ་ཡིན་ན།
[242b.2]གང་གི་ཚེ་འབྲས་བུ་མཐོང་བར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ་ནི་དེ་བྱེད་པར་གཟུང་བར་འགྱུར་ན། སྔར་མ་མཐོང་བའི་དངོས་པོ་ལ་གོ་མཐོང་བའི་དེ་མ་ཐག་པའི་ཞེན་པས་མཐོང་བའི་རང་བཞིན་དངོས་པོ་གཞན་ལས་ལྡོག་པར་འཛིན་པ་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན། གང་གི་ཕྱིར་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་
[242b.3]རྟོག་པས་དེའི་འབྲས་བུ་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་ལས་ལྡོག་པའི་རང་བཞིན་དུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཚེ་ནི་འབྲས་བུ་འགའ་ཞིག་ཀྱང་མཐོང་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་མེད་པ་ཡིན། གང་གི་ཚེ་རྟོགས་པ་པོ་སྣང་བའི་འབྲས་བུ་མཐོང་བ་ཉིད་ཉམས་སུ་མྱོང་ནས་སྣང་བ་ལ་མཐོང་བ་
[242b.4]དེ་བྱེད་པར་ངེས་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྣང་བ་མཐོང་བ་དེ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་དག་ལས་ལྡོག་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ཡང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མཐོང་བ་དེ་བྱེད་པས་དེའི་འབྲས་བུ་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་ལས་ལྡོག་པར་ངེས་པ་ན་
[242b.5]མཐོང་བ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་འགའ་ཞིག་ཀྱང་འགའ་ཞིག་དང་ཡང་མཚུངས་པར་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། ཤིང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མཚུངས་པ་ཅུང་ཞིག་རྣམས་རྣམ་པར་རྟོག་པས་རྟོགས་པ་ནི་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། བདེན་ཏེ། བྱེ་བྲག་རྣམས་སོ་སོར་ཐ་དད་པ་ལ་མཐོང་བ་ཐ་དད་པ་
[242b.6]ཡིན་ནོ། །མཐོང་བའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྱུང་བའི་ངེས་པར་བྱེད་པས་ནི་ཐ་དད་པ་མེད་པར་ཞེན་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་གཅིག་བྱེད་པའི་གསལ་བ་རྣམས་འབྲས་བུ་དེ་མི་བྱེད་པ་དག་ལས་ལྡོག་པ་རང་བཞིན་མཚུངས་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཇི་ལྟར་གསལ་བ་ཐ་
[242b.7]དད་པ་གཅིག་བྱེད་པར་ངེས་པར་བཟུང་ནས་དེ་མི་བྱེད་པ་དག་ལས་ལྡོག་པས་ཐ་མི་དད་པར་ངེས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་རྣམས་ཀྱང་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་འབྲས་བུ་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་ལས་ལྡོག་པ་ངེས་པར་གཟུང་བ་ན་ཐ་དད་པ་མེད་པར་ངེས་པར་འགྱུར་དགོས་ན། ཇི་ལྟར་གསལ་
[243a]
[243a.1]བ་རྣམས་འབྲས་བུ་ཐ་མི་དད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་རྣམས་ལ་འབྲས་བུ་ཐ་མི་དད་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་མཐོང་ན་ནི་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་མཐོང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྱུང་བའི་རྟོག་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པར་མཐོང་བས་ན་འབྲས་བུ་གཞན་གྱིས་ཅི་བྱ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་
[243a.2]ནི་མི་ནུས་ཏེ། ཇི་ལྟར་གསལ་བ་རྣམས་དང་། མཐོང་བ་རྣམས་ཐ་དད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་མཐུ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱང་ཐ་དད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་གཅིག་ཉིད་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་འབྲས་བུ་གཞན་ལ་བརྟེན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཐ་དད་པ་ན་ཡང་། ཐ་མི་དད་
[243a.3]པར་གཞག་པའི་རྒྱུ་མཚན་འབྲས་བུ་གཞན་གྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་དགོས་པས་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་རེ་ཞིག་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཤེས་པ་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལས་འབྲས་བུ་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་རྣམས་ཐ་མི་དད་པར་ངེས་པར་བྱ་བ་
[243a.4]ཡིན་ལ། དེ་ལས་ནི་མཐོང་བའི་འབྲས་བུ་གཅིག་དང་ལྡན་པའི་གསལ་བ་གཅིག་ཏུ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཅིག་པ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་རེག་པར་མི་ནུས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་གང་ཞིག་ངེས་པར་བྱས་པ་དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པས་གཟུང་བར་ནུས་
[243a.5]པ་ཡིན་ན། བདག་ཉིད་ནི་དེས་ངེས་པར་བྱས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་མཐོང་བས་བསྐྱེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་བཟུང་བར་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེས་པ་ཉིད་ན་མཐོང་བའི་ཡུལ་གསལ་བ་དང་
[243a.6]མཐོང་བ་རྣམས་ཐ་མི་དད་པར་རྟོགས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཐ་མི་དད་པར་བཟུང་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཞན་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་གསལ་བ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་ཞེན་པ་ནི་མཐོང་བ་རྣམས་ཐ་དད་པར་ཞེན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་མ་ཡིན་གྱི། འོན་
[243a.7]ཀྱང་མཐོང་བའི་ཡུལ་དང་མཐོང་བ་རྣམས་ནི་མཐོང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་བྱུང་བའི་ངེས་པས་དུས་གཅིག་ཁོ་ནར་ཐ་མི་དད་པར་རྟོགས་ཏེ། དེས་ན་ཞེན་པ་གཅིག་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བ་ཐ་དད་མེད་པར་འཛིན་ལ་མཐོང་བ་གཅིག་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱང་གསལ་བ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་ཞེན་པ་ཡིན་ཞེས་
[243b]
[243b.1]ཅིའི་ཕྱིར་བརྗོད། གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་བུམ་པ་ཆུ་འཛིན་པར་ནུས་པ་བཞིན་དུ་གསལ་བ་རྣམས་མཐོང་བར་བྱེད་པའམ་མཐོང་བར་ཞེན་པར་བྱེད་པར་རྟོགས་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་ན། དེ་ཇི་ལྟར་གསལ་བ་རྣམས་མཐོང་བར་བྱེད་པ་དང་། མཐོང་བ་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་
[243b.2]གཅིག་ཉིད་དུ་རྟོགས་སོ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། བཤད་པ་འདིའི་ལན་ཉོན་ཅིག་དོན་མཐོང་བའི་ནུས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ནི་འབྲས་བུ་ཐ་མི་དད་པས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་མི་བརྗོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཡུལ་ཐ་མི་དད་པས་སོ། །འདི་ལྟར་ཤིང་མཐོང་བ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་
[243b.3]པ་གཅིག་གིས་དོན་ཅི་འདྲ་བ་སྒྲོ་བཏགས་པ་དེ་འདྲ་བར་གཞན་གྱིས་ཀྱང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིང་མཐོང་བས་བྱས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་དོན་མཚུངས་པར་ཞེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་དེ་རྣམས་ལ། བདག་གིས་ནི་ཤེས་པ་འདི་དང་མཚུངས་པར་དོན་ཡོངས་སུ་བཅད་དོ་སྙམ་དུ་འཛིན་
[243b.4]པའི་བྱ་བ་ནི་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་སྟོན་པའི་དོན་ལ་ཐ་དད་དུ་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ཐ་མི་དད་པར་བརྗོད་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ། །དེ་ལ་ཞེན་པའི་དོན་ཐ་མི་དད་པ་ཉིད་ཡིན་ལ་ཐ་མི་དད་པར་ཞེན་པར་བྱ་བ་དེ་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེན་པར་བྱས་པ་དེའི་ཕྱིར་
[243b.5]རྟོག་པ་གཞན་གྱིས་དེ་དག་གཅིག་ཏུ་ངེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཞེན་པར་བྱས་པ་དེའི་ཕྱིར་སྔོན་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཞེན་པ་གཅིག་གི་རྣམ་པ་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ངོ་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཐ་མི་དད་པར་བརྟགས་དོན་དེ་ཡང་མཐོང་བ་དེའི་
[243b.6]རང་བཞིན་དུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཡིན་ལ། མཐོང་བའི་དོན་ཡང་ལྟ་བའི་ཡུལ་ཉིད་དོ། །དེས་ན་སྒྲོ་བཏགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བ་དང་ལྟ་བ་ཐ་དད་མེད་པར་འཛིན་ཏོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་དོན་གྱིས་གསལ་བ་རྣམས་བསྲེས་པ་ཡིན་ཏེ། མཐོང་བ་གཅིག་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མཐོང་བ་
[243b.7]གཅིག་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཅི་སྟེ་བརྗོད། འདི་ལྟར་མཐོང་བའི་ཡུལ་ཉིད་ཀྱིས་ན་གསལ་བ་དེ་དག་ལ་མཚུངས་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་ལ། མཐོང་བའི་ཡུལ་ཡང་མཐོང་བ་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བ་ཐ་མི་དད་བར་བཟུང་བ་ཡང་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐ་མི་དད་པ་འབའ་ཞིག་གིས་
[244a]
[244a.1]ཡིན་གྱི་འབྲས་བུ་གཞན་ཡང་འབྲེལ་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ཐ་མི་དད་པ་འཛིན་པའི་རིམ་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་རང་བཞིན་འཛིན་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་མཐོང་བ་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་རིམ་གྱིས་ཐ་མི་དད་པར་
[244a.2]འཛིན་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་ཉིད་དམ་གཞན་གྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་གཟུང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་བརྗོད་པ་དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་བསལ་བ་ཡིན་ནོ། །འབྲས་བུ་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པས་དེ་བྱེད་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ལ་གཅིག་ཏུ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་
[244a.3]ནི་ཁོ་བོ་ཅག་མི་སྨྲའོ། །འོན་ཀྱང་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་པར་མཐོང་བ་ན་ཐ་མི་དད་པར་ཞེན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ། །ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྒྲོ་བཏགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བ་དང་མཐོང་བའི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ན་ཐ་དད་པ་མེད་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ་
[244a.4]ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཡང་དོན་གཅིག་ཏུ་ཞེན་པའི་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་མཐོང་བ་གཅིག་ཡིན་ལ། འབྲས་བུ་མཐོང་བ་ཐ་མི་དད་པས་ཀྱང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་གཅིག་ཏུ་ངེས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ངེས་པ་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་མཐོང་
[244a.5]བ་གཅིག་ཏུ་བཟུང་བ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་སྒྲོ་བཏགས་པའི་བདག་ཉིད་ལས་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བདེན་ཏེ། ཐ་མི་དད་པའི་རང་བཞིན་དུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་དེ་ཉིད་ནི་མཚུངས་པར་སྣང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཐ་
[244a.6]མི་དད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པར་འགྱུར་རོ། །མཚུངས་པའི་རྣམ་པ་ཡང་མཐོང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མཚུངས་པར་རྟོགས་པའི་འབྲས་བུ་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བ་རྣམས་ཐ་མི་དད་པར་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཁོ་ནས་མཐོང་བ་དང་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་ཐ་མི་
[244a.7]དད་པ་ཡིན་ལ། སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐ་མི་དད་པར་ངེས་པ་ཡང་མཚུངས་པར་སྣང་བའི་དབང་གིས་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་རང་བཞིན་གཅིག་ཏུ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་བ་རྣམ་པ་དང་མཐོང་བ་རྣམས་མཚུངས་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་མཚུངས་པའི་ཤེས་
[244b]
[244b.1]པ་ལྔ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ནས་གསལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་མེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྤྱི་མེད་ཀྱང་གསལ་བ་གཅིག་མཐོང་བ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སྣང་བའི་དོན་ལ་བརྡ་བྱས་པ་ནས་དེ་འདྲ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ལ་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། །ཚུལ་འདིས་ཆུ་འཛིན་པ་
[244b.2]ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐ་མི་དད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་རྟོགས་པར་བྱའོ། །གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཞན་ལས་ལྡོག་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ན་ཕྱི་རོལ་གྱིས་གཞན་ལས་བཟློག་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་དངོས་པོ་གཞན་མེད་པར་བཀག་པ་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་ལ་རེག་པས་དངོས་པོ་རྟོགས་པ་
[244b.3]ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དགག་པ་ལ་ཕྱོགས་པ་ཡིན་གྱི། མ་ཡིན་པར་དགག་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་མེད་པ་དགག་པ་སྒྲོ་འདོགས་པར་རྟོགས་པ་ན་ཐ་མི་དད་པར་ཞེན་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་མེད་པར་དགག་པ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་
[244b.4]སྟོང་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ངེས་པར་བྱས་པ་ཡིན་ལ། སྒྲོ་བཏགས་པའི་ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་སྟོང་པ་ནི་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ན་སློབ་དཔོན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ་ཡང་མེད་པར་དགག་པ་ཉིད་བཞེད་པར་གདོན་མི་ཟའོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མ་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་མེད་
[244b.5]པའི་དོན་སྟོན་པ་ཡིན་ན་ཅི་འདྲ་སྟོན་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་ངེས་པར་སྟོན་པ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་ངོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་བག་ཆགས་ལས་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པ་ཡིན་ལ། མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་ལས་ནི་མེད་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་
[244b.6]རྒྱུ་མཚན་བག་ཆགས་གཉིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་མེད་པ་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་དང་། རྟག་པའི་དངོས་པོ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། བདེན་ཏེ། དེ་དག་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་སྟེ་བག་ཆགས་གཉིས་དང་ནི་འབྲེལ་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་རྣམ་
[244b.7]པར་རྟོག་པ་ཡོད་པ་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། མེད་པ་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཅན་དང་ཡོད་པ་སྔོན་པོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དང་། མེད་པ་རྟག་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཉེ་བར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་དེ་མ་ཡིན་པ་ལས་
[245a]
[245a.1]བཟློག་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་དངོས་པོ་མཐོང་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཁོ་ན་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆུ་ཉིད་ལ་འདི་ནི་ཆུའོ་སྙམ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆུ་མཐོང་བ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དོ། །གང་ཞིག་སྨིག་རྒྱུ་ལ་འདི་ནི་ཆུའོ་ཞེས་ངེས་པར་རྟོགས་པ་དེ་ཆུ་དང་སྨིག་རྒྱུའི་རང་བཞིན་
[245a.2]མཐོང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གང་ཞིག་ཆུས་དབེན་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཆུའོ་ཞེས་སྒྲོ་འདོགས་པ་གཉིས་ཀ་དང་འདྲེས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་ཡང་རང་བཞིན་གཉིས་མཐོང་བ་ལ་རག་ལས་པ་ཁོ་ནའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དངོས་པོར་གྱུར་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་གསུམ་ཡིན་
[245a.3]ནོ། །ཆོས་གཞན་དང་ཡུལ་གཞན་དང་འབྲེལ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ཆོས་ཅན་ཁོ་ནའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་སྔོན་པོའོ་ཞེའམ་འདི་ནི་སྔོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཆོས་ཙམ་གྱིས་ནི་འདི་ནི་སྔོན་པོའོ་ཞེའམ་ཡང་ན་འདི་ནི་སྔོན་པོ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་
[245a.4]པར་རྟོག་པ་ནི་གཅིག་ཁོ་ནའོ། །གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཅན་དབང་ཕྱུག་ལ་དམིགས་པའི་སྣང་བ་དེ་ཡང་དེའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་མཐོང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དབང་ཕྱུག་ངེས་པར་བསམས་པ་འདི་ནི་མཐོང་བའི་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་
[245a.5]ལས་ལྡོག་པར་བརྟགས་པ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་ན་དབང་ཕྱུག་ཉིད་དུ་བརྟགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དབང་ཕྱུག་ལྡོག་པར་བརྟགས་པ་ན་ཡང་ལྡོག་པའི་རང་བཞིན་གཞན་དང་འདྲ་བར་བརྟགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འདི་ཡང་ལྡོག་པའི་དངོས་པོ་མཐོང་བ་ལ་རག་ལས་པ་
[245a.6]ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ནི་ཐ་ན་དངོས་པོ་ཙམ་དུ་དབང་ཕྱུག་དངོས་པོ་གཞན་དང་འདྲ་བར་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་ན་ལྡོག་པའི་དངོས་པོ་མཐོང་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཉིད་དོ། །སྣང་བ་འགའ་ཞིག་ལ་རྟག་པ་ཉིད་དུ་བརྟགས་པ་ན་ལྡོག་པའི་དངོས་པོ་མཐོང་བ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པས་བཟུང་བ་ཡིན་
[245a.7]ནོ། །དེ་ལྟ་བུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བདེན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་རྟག་པ་ཉིད་སྣང་བ་ལས་གཞན་ཡིན་པར་བརྟགས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་མཐོང་བ་ཉིད་དུ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་དེ་ལ་ཡང་དངོས་པོ་མཐོང་བའི་བྱ་བ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བུམ་པ་མེད་པར་རྟགས་
[245b]
[245b.1]པ་ཡང་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་ལྡོག་པ་ཙམ་འབའ་ཞིག་ཏུ་རྟོགས་ན་ནི་བུམ་པ་མི་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། འབྲེལ་པ་མ་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བུམ་པ་ཉིད་གཉིས་ཀའི་རང་བཞིན་དུ་ངེས་པ་ནི་ཡོད་པའམ། མེད་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བུམ་པ་མེད་པ་ནི་
[245b.2]དངོས་པོའི་ཆོས་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་དངོས་པོ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་རྟོགས་པ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་དངོས་པོ་ཙམ་མཐོང་བའི་བྱ་བ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བུམ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བུམ་པ་མཐོང་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་གྱི་མེད་པའི་རྟོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཡང་དེ་
[245b.3]ལྟ་ན་ཡང་ཡོད་པ་ལས་ལོག་པར་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བུམ་པ་དང་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བུམ་པ་མཐོང་བའི་བྱ་བ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་ལ། བུམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་བུམ་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་གཞན་གྱིས་ཡང་བྱེད་པ་ཡོད་པ་
[245b.4]ཉིད་དོ། །གལ་ཏེ་བུམ་པ་འགའ་ཞིག་ཅེས་མཐོང་ན་ནི་བུམ་པ་མེད་ན་རྟག་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བུམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ནི་བུམ་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་བྱེད་པ་པོ་ཡོད་ལ་རག་ན། ཅི་དབང་ཕྱུག་མེད་དོ་སྙམ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཡང་དབང་ཕྱུག་མཐོང་བའི་བྱེད་པ་
[245b.5]ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མེད་དོ་ཞེས་སྨྲའོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་དབང་ཕྱུག་རྟོག་པ་འདྲ་བའི་དངོས་པོ་མཐོང་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་དབང་ཕྱུག་གི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདྲ་བའི་དངོས་པོ་མཐོང་བའི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་ནོ། །
[245b.6]དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བཞི་ཆར་གྱི་སྣང་བ་ཡང་འདྲ་བའི་དངོས་པོ་མཐོང་བ་ལས་ཡིན་ལ། ལོག་པར་འཛིན་པའི་ཤེས་པ་ལས་ནི་རང་གི་རྣམ་པ་དང་མཐུན་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པས་སྒྲོ་བཏགས་པའི་དོན་འདི་ནི་གཏན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་གཞན་ལས་ལོག་པར་
[245b.7]རྟོག་པ་ན་ཡང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་ན་ཡང་གཞན་ལས་ལྡོག་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཅིག་ཤོས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་མ་འདྲེས་པའི་སྒོ་ནས་ཕྱི་རོལ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བྱེད་པས་ཁྱབ་པར་འགྱུར་གྱི། དངོས་པོའི་ཆ་ལ་ཡང་རེག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་ཡང་དངོས་པོ་
[246a]
[246a.1]མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་གང་གཟུང་བ་དང་གང་ཡང་ཞེན་པར་བྱས་པ་དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་གཞན་ལས་ལྡོག་པ་ཡིན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར། །ལྡོག་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཕྱིར། །གནས་དང་གནས་མིན་རྟོག་པའང་མེད། །སྤྱི་ཡི་བློ་ཡང་
[246a.2]བསླད་པ་ཡིན། །དེས་ན་སུན་དབྱུང་བ་ཡང་མེད། །ཅེས་བཤད་དོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སྒྲའི་དོན་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་སྒྲའི་དོན་ནི་དོན་དམ་པར་མེད་པ་ཉིད་དེ། སྒྲ་དོན་འདི་དང་གཞི་མཐུན་ཉིད། །ཡོད་པ་མིན་ཡང་ཇི་ལྟ་བུར། །གྲགས་པ་བཞིན་དུ་བརྗོད་བྱ་སྟེ། །དངོས་ལ་འདི་ནི་
[246a.3]མི་སྲིད་དོ། །ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །སྒྲོ་བཏགས་དེ་རྟོགས་པ་ན་དེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱི་རོལ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེས་ན་ཕྱི་རོལ་ཡང་སྒྲའི་དོན་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། དེ་ཡི་ངོ་བོར་སྒྲོ་བཏགས་པ། །རྟོགས་པས་གཞན་བཟློག་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། །སྒྲ་དོན་གང་ཡིན་དེ་ཉིད་ཅེས། །བརྗོད་
[246a.4]པ་ལ་ནི་འགལ་བ་མེད། །ཅེས་བཤད་དོ། །སྒྲ་སྦྱོར་བའི་དུས་ན་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་གྱི་གཞན་སེལ་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱང་ངེས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་བརྗོད་བྱ་ཉིད་དུ་སྦྱོར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་གཞན་སེལ་བ་གཅིག་ཉིད་བརྗོད་བྱར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། དེས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་ནི་གཞན་
[246a.5]སེལ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་གཞན་དང་བྲལ་བ་བརྗོད་བྱར་སྦྱོར་བ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། བུམ་པ་དང་སྙིམ་པ་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་གིས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སེལ་བ་གཉིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། ངེས་པའི་རང་བཞིན་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་ལོ། །ཇི་སྐད་དུ། དེ་ལས་
[246a.6]གཞན་པ་ཡོངས་སྤངས་ནས། །འཇུག་འགྱུར་ཞེས་ཀྱང་སྒྲ་བརྗོད་དེ། །དེ་ཡིས་དེ་དག་རྣམས་ལས་འདི། །རྣམ་མི་གཅོད་ན་དེ་ཇི་ལྟར། །ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་དངོས་སམ་དངོས་ལས་གཞན་སེལ་འགར་ཡང་བརྗོད་པར་མི་ནུས་ཤིང་། །བསྟན་བཅོས་རིག་པའི་བློ་ཡིས་ཆེ་བའང་
[246a.7]གང་དུ་ཉམས་འགྱུར་བརྗོད་བྱའི་མཐའ། །སེལ་བ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བས་ཆོས་མཆོག་བདག་གིས་དགེ་བ་གང་ཐོབ་པ། །དེས་བདག་འགྲོ་འདི་མུན་པ་མཚམས་མེད་རྒྱུན་ནི་གཅོད་པར་བྱེད་གྱུར་ཅིག །སློབ་དཔོན་ཆོས་མཆོག་གིས་མཛད་པ་གཞན་སེལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་རྫོགས་སོ།། །།
[246b.1]ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་སྐལ་ལྡན་རྒྱལ་པོ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཁ་ཆེའི་གྲོང་ཁྱེར་དཔེ་མེད་དུ་བསྒྱུར་བའོ།། །།

Source Colophon

Tibetan source text from the Esukhia Digital Degé Tengyur (GitHub: Esukhia/derge-tengyur), file 190, lines 3753–3919. Degé xylograph edition, Tohoku catalogue number D4250. Folios 236a.3–246a.7. CC0 (public domain).

🌲