Good Works Translation from Thai

This is the one-hundred-seventh สมุดไทย unit of the Rama I Ramakien as published by the Vajirayana Digital Library. It follows Mongkut being paraded and condemned to execution in Ayutthaya, the city people and city-guardian gods pitying him, Lop returning to Sita and Wachamruek Rishi with news of the capture, Sita giving Lop a liberating ring, Indra sending the goddess Rampha in disguise with a water pot, Mongkut escaping through the ring and divine concealment, the brothers reuniting outside the city, and Rama ordering the executioners imprisoned while the four royal armies muster for pursuit.

Translation

Lop Frees Mongkut and Rama Musters the Four Armies

[4 words; dialogue]

Then Phra Phrot of the solar line grew furious like the fire at the end of the age and gave command: "Hey, this tiny wretch. Though small, he is proud and bold. Quick, skilled soldiers, bind him and torment him until my heart is satisfied."

[2 words; choet]

When he had given the order, he dismissed the armies, the lesser and greater fourfold troops, and they hurried back along the road to Ayutthaya.

[2 words; semoe]

When they arrived, he stopped beside the golden landing platform, descended from the royal chariot, moved with graceful royal steps, and came into the throne hall.

[6 words]

He bowed his head and reported to the lord, crown of the world: "Those two brother-princes are fierce and brave. They came fighting with bows to kill us. Their shafts struck both of us at your lotus feet, and we fell to the earth almost dead. Only because your majesty sheltered our heads did we gain victory and not lose our lives. Now we have captured only the elder brother. The younger one fled into the forest."

[8 words]

Then Phra Kritsanurak, bearer of the bow, heard his mighty younger brother. The king grew angry like doomsday fire, sprang up from the throne, stamped his foot, and gave royal command: "Hey, skilled ministers. This base child is reckless in heart. His arrogance is bold and wild in power; he cannot be left alive. He will become a thorn in the land. Punish him until the heart is satisfied. Put him in the five kinds of bonds, parade him around the royal domain, set him up on the punishment-frame for three days, then cut off his head and end his life."

[2 words; semoe; dialogue]

Then the four great ministers received Phra Chakri's royal order and went out to give the command exactly as spoken.

[6 words; dialogue]

Then the left and right guards of the discus-bearing Narai each took the binding gear and bound the prince at once. They assigned strict watch over him, charging both officers and men. Then they led him on parade under Phra Chakri's sentence. The herald beat the gong of public shame throughout the royal streets, all around victorious Ayutthaya, and the sound swelled in uproar through the city.

[12 words]

Then the men and women of the city heard the gong as the parade came near, and everyone rushed after it in confusion. They saw the prince, beautiful in form, like the moon whose radiance has been dimmed, as if Rahu had seized and pressed it so it could not shine from the stain of cloud. His eyes were sharp and lovely like those of a deer. They grieved for his splendid body. His lips were soft as if about to smile and speak; he was too beautiful to suffer such torment. They wondered what royal city had produced such a prince, whose potent arrows and might had made him so bold, and why one so like the avatar should lose his life for nothing. Each thought with pity and kindness. They were afraid to give him any gift, so they only ran after him in crowds, not knowing what to do. Love and regret for the prince filled them; they could not hold back their tears. Some hid their faces and grief, and sobbing spread through the whole city.

[4 words; dialogue]

Then the four executioners, after parading him all around the city, came to the execution ground. They set him up on the punishment-frame for public shame in the four-way crossing. Officers and men, all holding red swords, guarded him in their turns through every day and night.

[Oh]

[18 words; lament]

Then Phra Mongkut of the solar line, exposed there in bitter suffering, grieved and lamented in his heart: "Alas for me. All my knowledge of bowcraft that shook the earth has been wasted. How could I go into battle without victory and come to endure such pain? By now my grandfather and my birth-mother must be waiting and searching for me. If they know their son has been captured, they will fall into grief beyond their senses. Alas, if I die this time, how will they ever see even my ghost? Who will serve my mother in the lonely forest? She raised her son until he grew, hoping he would become her support. Her kindness is deep beyond measure, greater than the circle of earth and sky. I have not stayed to serve at her feet, but must come to the end of life. If I died after bowing farewell, I would not regret my life. When I came away, my mother warned me, yet I did not stop and listen; therefore I came into danger and into the hands of cruel men. Alas, Lop, beautiful in form, beloved younger brother whom I pity most: did you escape, or have you died? I do not know the truth. By the power of merit, may you have survived and remain as companion to our mother in the forest." Speaking so, he pressed down his face, sobbing in sorrow and longing.

[6 words; khom wian]

Then the many gods, the city-guardian spirits and the powerful keepers of the realm, who guarded the city, saw the glorious lord of Hari's line. They did not know he was the beloved son, and saw him brought to be beaten and killed in the middle of the city. Each god was startled and afraid. They told one another in confusion, left their jeweled mansions, and came together to the prince.

[6 words; dialogue]

When they arrived, the City-Guardian, powerful and brave in wisdom, brought a golden divine parasol to shield him from the fierce sunlight. The Realm-Guardian loosened his bonds and brought divine water to bathe him. Some anointed his body with fragrant water. Some fanned and cooled him. Some offered celestial food and sang sweetly to comfort him. Through the gods' power, mighty Phra Mongkut's heart grew easier.

[6 words]

Then Phra Lop, the younger brother, had been hiding beside the road, frightened in spirit beyond thought. He had seen the army enter and seize his elder brother, and his heart burned as if struck by a magic arrow. When he thought of rescuing him from the enemies, his strength was not enough to enter the fight. He watched until they vanished from sight, filled with grief and pain. When the sun declined toward evening, he hurried out.

[2 words]

When he came to the battleground, he saw his elder brother's bow fallen on the earth. He lifted it to his head and wept.

[Oh]

[4 words; lament]

"Alas, my elder brother. What is happening to you now? I do not know what they will do, and I cannot learn the truth. If I follow them now, I have no strength to break through. My birth as a brave male has been wasted; I am like a common weakling with no power. How could we fight in battle and lose the body of my elder brother? This shame reaches all three worlds. Alas, what can I think of doing? Perhaps in a former life I separated living beings, and karma has now cut me away from my brother. We always played in happiness, never apart for even a moment. How could there be enemies, cruel and deluded, who released a horse into the forest and contrived to destroy the lives of us two? The time is sinking into evening. My mother will be waiting in grief. My heart is pitiful; she will live on tears always. My thoughts are exhausted this time; I will not keep my life." Speaking so, he grieved and wept with love and attachment.

[Rai]

[2 words; choet]

When his senses steadied a little, he thought, "I should tell Mother first." Having decided, he took the mighty bow and hurried back to the hut.

[2 words; lament]

When he arrived, he bowed in homage at the feet of the great rishi and the queen his mother, then stood grieving and could not speak.

[4 words]

Then Wachamruek Rishi, powerful in meditation, and lovely Sita saw Lop grieving and were alarmed. They received him, called back his spirit, and asked at once, "What has happened that makes you weep? Where is your elder brother? Why has he not returned with you?"

[10 words]

Then Phra Lop of the solar line sobbed and reported: "Today your son went into the forest. We found a horse standing in the woods, and my elder brother and I caught it and rode it. We saw a letter on the horse's neck saying it was the mount of the four-armed lord. Just then a white monkey rushed out and seized me, but we struck him with our bows. Then he changed into a forest monkey and fussed around with tricks and deceit. We struck him again, bound him, tattooed his face, and released him. He brought back an army with two kings as commanders. In battle they captured my elder brother. Whether he is alive or dead I do not know. This bow had fallen in the forest; in helplessness I have come to tell my mother."

[16 words; lament]

Then lovely Sita heard him and seemed almost to lose consciousness. The queen beat her breast and cried: "Alas, beloved son of your mother. What karma has struck you like this? It turned your mind to go play in the forest though I warned you again and again and you did not listen. All this happened because you tested the bow, and its fame resounded through the three worlds. Perhaps the serpent-line lord thought war was arising, and sent Phra Phrot, Phra Satrut, and the son of the Wind, the splendid monkey, to subdue the earth and leave no cruel enemy standing. You are still young and light in understanding. You followed your own proud heart, thinking yourselves mighty and victorious. You went out to fight, and so you were overcome by greater power. O hard-won child of your mother, beloved beyond all. I carried you in my womb as I wandered, and your grandfather lovingly raised you. When you were born male, my suffering eased. Morning and evening I delighted in you as a bird shelters eggs in the nest. Alas, mother and child were together only a little while, and now you are torn from my breast before I could give a final charge." Speaking so, her voice and strength failed, and she lay still as if life had ended.

[4 words; dialogue]

Then Wachamruek Rishi saw the woman overcome by grief and fallen unconscious. He was startled, rose in haste, and fussed in distress. He could not massage or press her body; instead he murmured spells over water and sprinkled the lovely woman.

[6 words]

Then lovely Sita, when she had been revived and returned to her senses, bowed at the sage's feet and said: "Grandfather, please show mercy to me. If my son loses his life, who will serve at my lotus feet? I will run into the fire and destroy this life and body. You who possess ascetic meditation, please help your grandson return alive."

[8 words]

Then the powerful teacher heard the woman weeping and speaking, and pity for her multiplied beyond measure. He fixed himself in meditation, collected his mind according to the rishi's discipline, and knew everything clearly by the method of insight, complete in every detail. He said, "Phra Mongkut has not reached the end of life, but through bad fate he must endure torment. Before long he will return. Grandson, extinguish separation from your heart. Do not grieve so deeply; listen to your grandfather. In the future joy and gladness will be yours, greater than that of all kings."

[8 words; dialogue]

Then lovely heavenly Sita heard the great holy sage, yet still wept and lamented: "O eye of your mother, what suffering and hardship are you enduring? Grandfather says you will not perish, but my heart is heavy beyond measure. To endure grief and pain is as if my body were being cut apart by the edge of a discus. Yet perhaps I will see the face of the beloved son who shares my life. If they kill you and you die, I will follow you to heaven." Speaking so, the lovely woman grieved until she nearly lost consciousness again.

[6 words]

Then Phra Lop of the shining solar line saw his mother sunk in doubled grief. He raised his joined hands and said, "If you only weep, you will not learn whether the matter is evil or good. I am born a noble male. I ask leave to follow my elder brother. Let me offer my life in return for the kindness with which you raised and protected me. When I find him, I will bring him back. Mother, please remain well."

[10 words; lament]

Then lovely Sita heard her son's words and hugged him tightly in love. Tears flowed and flooded her eyes; grief made her heart feel broken. She called back his spirit, stroked his back and face, and said, "What you say, going after your brother, is very right. But you are still young, and you will go alone and lonely. Seeing only your face eases the darkness of my grief. Will you now leave my breast again? Who will be my companion in the wilderness? If they capture you too, my life will end." Speaking so, the young woman struck her breast and wept as if life were ending.

[8 words]

Then Phra Lop, the younger prince of the solar line, heard her, embraced his mother's feet, and appealed through grief: "Your mercy and kindness are beyond compare. Whoever is born in all three worlds must die alike. If Brahma's decree has not arrived, life will not end. Even if a hundred thousand enemies try to cut me down, do not fear they can do it. Your son too is of warrior stock. I will fight to the death and follow my elder brother. If I do not find him, I will not return; I will search until life is gone."

[12 words]

Then lovely Sita heard her beloved son speak. The queen called back his spirit and said, "Since you will go after your elder brother, guard yourself from danger." Having said this, she removed a shining ring, handed it to him, and explained: "This ring has power to subdue every direction. Even if one is fastened in a hundred layers of bonds and chains, even if one is imprisoned in a fortress surrounded by iron walls, nothing can hold against it; every bond will slip and fall away. If you find your brother, give it to him, and he will escape alive." When she had spoken, young Sita and his grandfather both blessed Phra Lop: "Go and find your elder brother. May every cruel enemy be defeated by your power through all the earth."

[4 words; choet]

Then Phra Lop, radiant and blessed, received the ring and the blessing with joy. He bowed and took the victorious bow, along with the bow of his elder brother. He looked back at his mother with tears flowing, sobbed, and went along the forest road.

[Thayoi]

[14 words; lament]

He walked grieving and weakened in body, thinking of his solar-line elder brother. They had once come out together into the forest, gathering trees and flowers, watching four-footed and two-footed creatures spread along the bright mountain slopes. From childhood until now that had been happiness for them. As he wept, he heard birds calling and thought, "Ah, is my brother calling me?" He stood bewildered and looked. When he knew it was not his brother's voice, he walked on. He saw golden deer slipping past the edge of the woods, and for a moment thought his elder brother was drawing near. He hurried close, but saw they were only deer. His heart sank still more, almost falling where he stood. His senses faltered and he wandered in grief: "Alas, by now my elder brother may have lost his life, or perhaps he is still alive. I drink tears in longing." Weeping, he cut through forest and wildwood, along ravines, streams, waters, and mountains, crossing hollows and river fords, hurrying on along the road.

[2 words; lament]

When he came to the battlefield where they had captured his elder brother, grief overcame him. He sank down, crying and weeping.

[2 words; choet]

Then he followed the army's tracks, walking out from the beautiful forest. He pressed quickly through the way and went toward Ayutthaya.

[14 words]

When he arrived, he saw crowds of people moving thickly everywhere. He thought, "If I go inside the victorious city, the city people may learn the reason and capture me. They will all lose their lives too, and who would call that good? I will bring only disgrace and shame before the men and women of this city, and my mother will grieve until life ends. No. I will hide and listen for news of my elder brother, to hear what the people passing on the road are saying." Having decided, he stopped and rested under the shade of a great banyan near the city gate. He bowed to the gods and prayed: "May the Four World-Kings, radiant Maghavan, the guardians who protect this city, and all beings of power and splendor show mercy. Help me find my elder brother. Let me remain here without anyone seeing my body."

[6 words; dialogue]

Then the city people, walking in and out along the road by the city gate, all had seen Phra Mongkut and were filled with wonder. Rich and poor alike went about speaking in uproar: "Alas, he is pitiful, that prince who caught and rode the horse. Tomorrow morning they will destroy his life. He is too beautiful to die."

[6 words; lament]

Then Phra Lop, the younger brother, heard the townspeople walking and speaking. He was shocked. Suffering beyond suffering and beyond thought burned his heart like fire. "O heart, what shall I do? How can I save my brother this time? Alone, can I enter and fight in the middle of the city? My strength is not enough to attack them." Speaking so, he wandered in grief.

[Yani]

[8 words]

Now the story will speak of the lord of the Thirty-Three. He sat above the splendid divine seat in the great Vejayanta palace, and his whole body suddenly burned as if fierce fire-poison had come to scorch him. He looked across the surface of the earth, wishing to know what had happened. He saw noble Phra Lop following his elder brother Phra Mongkut, not knowing how to enter the city and grieving outside the capital. "This time Phra Harirak will meet his battle-brave sons. I must help the mighty prince escape the punishment that binds him."

[Rai]

[6 words]

Having thought this, he gave a divine command to the heavenly woman Rampha: "Now the Garuda-mounted lord does not know his own sons. He has captured one, bound him, exposed him in shame, and tormented him terribly. The younger brother of glorious Phra Mongkut has followed on foot to the victorious city. He is overwhelmed with grief and cannot go in to find him. You, wise and swift, go down and help them now."

[2 words; song]

Then the beautiful goddess Rampha received the divine command with joy and left the heavenly mansion.

[2 words; tra]

She drifted down through the middle of the air, aiming for royal Ayutthaya. When she reached the earth, the lovely woman changed her body.

[2 words; chup]

She became like a young human woman, gentle, graceful, and bright. Carrying a water pot on her hip, she turned her face along the road.

[4 words]

When she came near the city gate, she glanced left and right and saw Prince Lop grieving under the banyan shade. She asked, "Young prince, what has happened to you? Why are you here in grief and longing? I am deeply puzzled."

[6 words]

Then blessed Phra Lop heard her and answered, "I live outside the city. I heard loud news that a battle-brave prince had ridden the king's horse, and that they would kill him. People came to look, and I came to look too, to see what sort of form made him so brave. They went into the city, but I did not come in time, and so I grieve."

[8 words]

Then the beautiful goddess answered, "The prince under sentence is exposed in the middle of the city, and tomorrow they will kill him. His noble features and lovely face look just like yours. Why go look? It is no useful thing. If that prince escapes, they may seize you and kill you instead. It would be a needless death. Better go back. Out of kindness I tell you this. I have come to draw water, intending to give it to the prince."

[8 words]

Then brave and wise Phra Lop heard the young woman's words as if he had gained a sixteen-tiered heaven. The suffering in his body eased and vanished. He spoke sweetly and answered her: "You have warned me with kindness, and that kindness has no equal. I will take leave and return, but let my coming not be wasted. I ask to draw water for you, elder sister. It may become a little merit for the future. Since you have shown kindness, let your faith not be lost. Give me the water pot now."

[4 words]

Then the beautiful goddess Rampha smiled and answered, "What you say is good, and I thank you. To give alms to one who suffers under sentence is hard for anyone to do." Saying this, she handed him the water pot. "Hurry and draw the water."

[2 words; choet]

Then Phra Lop, younger brother of the solar line, received the water jar from the lovely woman's hand and hurried to the river landing.

[4 words]

When he arrived, he drew water from the strong-flowing current. Then he removed the bright jewel-ring, blazing with power like doomsday fire, and dropped it into the water pot, whose water was cool and clear like celestial nectar. He bowed to the company of gods and spoke a truth-vow.

[4 words; diao]

"By the power of my faithful loyalty to my shining elder brother, may this radiant ring come onto the index finger of my brother's hand. May he escape the danger of imprisonment. Gods, lead him to meet me." When this was done, he lifted the pot of water and went back up to the city gate.

[2 words]

When he arrived, he handed over the water pot and spoke gently: "Elder sister, go give this alms-water to the prince under sentence now."

[2 words; song]

Then the beautiful heavenly woman received the water pot and went into the city.

[6 words]

When she arrived, she spoke pleasantly to the chief executioner who kept guard: "The prince under sentence is bound and suffering in the burning sunlight. I see him and feel great pity. He pants, faint and exhausted. Let me give water as alms in this hard hour, so merit may continue. Show mercy. I will share the merit with you." As she spoke she smiled, concealing her design, and used her glance as a sign.

[8 words]

Then the four executioners did not know she was a goddess. Each was delighted. Smiling, they flirted with her, speaking sweetly with desire: "Is this little boy under bonds a kinsman of yours, that you have drawn water and brought it? We are puzzled and wonder. We thank you for sharing the merit, but it is not the same as your own kindness." Speaking so, they joked and laughed in noise. "If you will make friendship, we can yield to each other."

[6 words]

Then the heavenly maiden turned her face, glancing at them with feigned playfulness, and answered through her trick: "Why speak like this? I am deeply ashamed. I am not his sister or relative. I came to make merit by giving alms." Speaking so, she smiled cleverly with soft words. "Do not jest like this for long, or you will delay my meritorious work."

[4 words]

Then the lesser and greater executioners smiled to themselves in pleasure and answered happily: "Your words and gestures are admirable. Our hope has not been granted. If you would make merit, do not let faith be lost, but do not forget what you have said."

[2 words; song]

Then the beautiful goddess Rampha heard them, pretended to be pleased, and hurried in.

[4 words]

When she reached him, she said, "How are you enduring this suffering and pain? I pity you deeply, so I drew water to give as alms. Here is the water pot; drink, and you will not lose your life. The bonds they have fastened on your body will be made to slip away."

[4 words]

Then blessed Phra Mongkut did not know she was a goddess. Gladly he received the water jar from her. He rubbed his face and drank. The burning heat inside him cleared. He poured the water over his whole body, and it was like nectar in the city of heaven.

[8 words]

The radiant ring came onto the index finger of his right hand. By the power of the jewel-ring of Phra Chakri, the bonds fell away. Through the power of the beautiful goddess, no one could see his body. Happiness and ease filled him, and in wisdom he understood: his revered mother, who gave him birth and renewed his life, had given the splendid ring to Prince Lop to follow him. Then he spoke sweetly: "Younger brother thanks you deeply, elder sister. Because you came to help, I have escaped with my life. Otherwise I would have died."

[4 words; semoe]

Then the kind heavenly woman heard him and answered, "We cannot stay long, beloved younger brother. I will lead you beyond the royal lord's sentence." Having said this, the lovely woman led the child of Phra Harirak away.

[2 words; choet]

As they walked she spoke gently: "Look, glorious Phra Mongkut. Go straight in the direction my hand points." Then the goddess flew up to the city of heaven.

[6 words; choet]

Then mighty Phra Mongkut, brave in heart, heard the woman speak, and in a moment she vanished. He gazed and searched for a while, then understood: surely a heavenly woman had come to save his life. Delight and joy filled him, as if he had received the treasure of Kosiya. He moved gracefully along the road.

[4 words]

As he walked, he looked for Phra Lop but did not find him, and sorrow returned. "Alas, younger brother, jewel of my eyes. You followed me here; where are you now? Why does your elder brother not see you? My heart burns as with fire. I do not know whom to ask." He kept looking until he passed outside the gate.

[4 words; lament]

Then Phra Lop, brave in heart, was hidden there by his wisdom, listening for news of his elder brother. He looked carefully in every direction. When he saw his young elder brother walking out from the city, he ran to embrace his feet and wept.

[Oh-rai]

[8 words; lament]

"Alas, elder brother, companion in hardship. What fate struck you? I thought you had lost your life by the hands of the enemies. I had only grief and longing, suffering up to my feet. I am like one of no worth; my birth as a male has been wasted. How could two brothers go into battle and I flee from my elder brother, as if I had no power? This fault is very great. Only by the merit of your mighty self did you not lose your life to enemies. Forgive your beloved younger brother." Speaking so, he pressed his face down and grieved.

[10 words]

Then radiant Phra Mongkut immediately embraced his younger brother. "My own brother, do not grieve. Suffering and happiness come to everyone. We two brothers are still very young. We are not practiced or skilled in war, in fighting and winning hard battles; therefore we were overcome, beloved brother, jewel of my eyes. I do not hold it against you. Though I was tormented almost to death, I did not regret my life. I only feared that you would perish and leave no one as companion to our mother. When Mother learned what had happened, how did she suffer? Who told you the forest road, so you could follow me to the city?"

[14 words]

Then Phra Lop, younger brother of the solar line, heard his elder brother and grew still more sorrowful. His tears fell onto the back of his elder brother's feet like rain from the sky falling on bright lotus petals. Deeply shaken, he pressed his face down, sighed, sobbed, and told the story: "When they captured you, elder brother, I went to tell our mother. She grieved almost to death. When she revived, I begged leave, and Mother gave me the ring. I hurried alone through the wild forest, desolate in the deep woods. When I reached the battlefield at the forest edge, I followed the army's tracks straight on. By your merit, I came to the city gate. I saw a woman carrying a water pot toward the river landing. I drew water for her, put the ring in it, and made a vow. I have told you everything." Then he gave the victorious bow to his elder brother.

[12 words; choet]

Then mighty Phra Mongkut, brave in heart, received the bow from his younger brother's hand and answered: "The beautiful woman who drew the water and brought it to me must have been a heavenly woman of mercy. Our birth-mother sent the ring for me, and you acted in faith and love. Your kindness is beyond describing. Because of you, your elder brother escaped with life. Yet my heart is wounded by the punishment they gave me. If we go to our mother now, they will surely raise an army and follow. We should wait in the middle of the forest and avenge one another. We will kill the whole victorious army by the power of these bows." Having said this, he invited his younger brother. They moved like royal swans, their graceful hands following each other, and went straight along the footpath.

[2 words]

When they reached Kalawat forest, the two battle-brave young princes stopped at the forest edge and waited to fight the enemy.

[4 words; choet]

Then the four executioners, the royal wardens and prison officers, no longer saw the prince. The woman who had brought water had vanished too. All were frightened and in uproar, and they scattered to search in confusion.

[4 words; choet]

Through every lane, alley, street, hall, shop, and house, great and small, through Brahman and ascetic precincts, inside and outside, and among thickets and bushes, they hunted him. They searched elephant stables, horse stables, and chariot houses, going everywhere. Some questioned the king's subjects, and tumult spread through the whole city.

[4 words; semoe]

They searched outside and inside the city to the end, but did not find the glorious prince. Some complained to one another, "We surely will not escape death. We must go report the matter to the left and right ministers." Having said this, they came together into the councillors' hall.

[2 words; dialogue]

When they arrived, they raised joined hands and bowed at the feet of the chief ministers. They reported the matter from beginning to end and asked the ministers for mercy.

[2 words; semoe]

Then the four great ministers heard and were shaken almost beyond their senses. They went to the throne hall.

[4 words]

When they arrived, they bowed their heads at the feet of the lord of the three worlds and reported: "The battle-brave prince under sentence and bonds had a woman bring water to him. He and she vanished before our eyes. We searched throughout the city and did not find them."

[8 words]

Then Phra Chakkrit, whose power outshone the sun, heard the skilled ministers. The sky-ruling lord grew angry like doomsday fire, stamped his foot, and shouted with a voice like thunder: "Hey, executioners and royal wardens. Their penalty reaches death. Fasten them in chains inside the great prison. Then quickly muster all the troops. I will follow and fight. I will seize the arrogant little boy, fierce in delusion, kill his life, and do the same to these men."

[2 words; semoe]

Then the four great ministers bowed their heads, received Phra Chakri's order, joined their hands, and went out.

[2 words; dialogue]

They commanded the left and right police chiefs, all the senior officers, to bind the executioners and imprison them according to the command of the righteous king.

[Yani]

[8 words; dialogue]

Then they mustered the fourfold army, choosing only strong and confident men. Elephant officers rode elephants in the shield line, holding hooks firmly in their hands. Horse officers bridled noble horses powerful as lions; their riders held javelins and drove them swiftly as gusting wind. Chariot officers harnessed golden chariots and stood holding bows; on both sides men carried spears fit for throwing, skillful and agile in the ways of war. Commanders arranged the troops by division, officers and soldiers packed thick as the sea, all holding every kind of weapon, crowding the whole earth.

[2 words; semoe]

Then the radiant lord who overwhelms the three worlds and his three younger brothers, companions of his life, went to the bathing place.

[Thon]

[10 words; semoe]

The four kings bathed and refreshed their bodies. Perfumed water was sprinkled over them like rain. They wore fragrant unguents, streams of lotus scent from Indra's city. Each put on tight jeweled trousers with floating patterns of golden vines, gold-ground cloth with rice-grain designs and separate naga-bordered hems, fluttering side panels and gold-threaded sashes. Directional pendants, breast ornaments, and necklaces were all splendid with worked gems. Armlets of gold shaped like twisting dragons, rubies, pearls, and shining jewels adorned them; diamond rings blazed, and jeweled crowns with ear ornaments shone. They hung garlands, wore flowers in their hair, belted on swords, and took up bows. Beautiful in body, bearing, and dress, they moved together to mount their chariots.

[Thon]

[10 words; choet]

O the four royal chariots: their hubs and wheels were set with emeralds, their yokes and curved shafts were carefully made, their lowered panels painted with images around the floating thrones. Four-faced golden posts rose like six dragons; gems flanked the carved work, and hanging floral patterns gleamed. Five jeweled peaks shimmered with alternating stones, bright and high into the sky. Four strong horses were harnessed to each, fierce-bred like lion kings. The charioteers urged them on with moving hands, and they leapt and bounded like storm-wind. The full royal insignia stood complete: jeweled fly-whisks, rows of golden parasols and blazing flags. Troops packed the ground; pipes and gongs sounded together. Processional instruments went before and behind, drums roared through the forest, dust rose thick as smoke, and the army drove onward in ordered ranks.

Colophon

This Good Works translation was made from the Thai source text of บทละครเรื่องรามเกียรติ์, สมุดไทยเล่มที่ ๑๐๗, in the Vajirayana Digital Library edition. The translation keeps Thai royal and mythic names in a light English transliteration while preserving familiar Sanskritic identities in the source colophon and cross-traditional names where applicable: Phra Rama / Phra Chakri / Phra Kritsanurak / Phra Harirak / Phra Narai / Phra Chakkrit as Vishnu or Rama, Bharata / Phra Phrot, Shatrughna / Phra Satrut, Hanuman / son of the Wind, Phra Mongkut, Phra Lop / Lava, Sita, Wachamruek Rishi, Indra / Maghavan / Kosiya, the Four World-Kings, the City-Guardian and Realm-Guardian deities, Rampha, Ayutthaya, Kalawat forest, Vejayanta, and the heaven of the Thirty-Three.

The English is a complete prose rendering of this source unit. The stage/meter cues are preserved as bracketed cues rather than treated as narrative speech.

Source Text

Stanza 1

๏ เมื่อนั้น / พระพรตสุริย์วงศ์รังสรรค์
พิโรธโกรธกริ้วดั่งเพลิงกัลป์ / ทรงธรรม์มีพระบัญชาการ
เหม่เหม่ไอ้ลูกกระจ้อยร่อย / น้อยหรืออาจองทะนงหาญ
เร่งเร็วเสนีปรีชาชาญ / ผูกมัดทรมานให้สาใจ ฯ

Meter 2

[ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 3

๏ สั่งแล้วให้เลิกรี้พล / พวกพหลจัตุรงค์น้อยใหญ่
รีบมาโดยมรคาลัย / คืนไปยังกรุงอยุธยา ฯ

Meter 4

[ฯ ๒ คำ ฯ เชิด]

Stanza 5

๏ ครั้นถึงจึ่งประทับกับเกยมาศ / เสด็จลงจากราชรัถา
ยุรยาตรนาดกรลีลา / มายังที่ท้องพระโรงคัล ฯ

Meter 6

[ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ]

Stanza 7

๏ จึ่งน้อมเศียรเกล้าบังคมทูล / นเรนทร์สูรปิ่นภพรังสรรค์
อันกุมารพี่น้องทั้งสองนั้น / ตัวมันแกล้วกล้าราวี
รณรงค์ทรงศรมาสังหาร / ต้องข้าบทมาลย์ทั้งสองศรี
ล้มลงกับพื้นปถพี / ปิ้มว่าชีวีจะมรณา
หากด้วยพระเดชปกเกศไป / จึ่งมีชัยไม่ม้วยสังขาร์
บัดนี้จับได้แต่พี่มา / น้องหนีเข้าป่าพนาดร ฯ

Meter 8

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Stanza 9

๏ เมื่อนั้น / พระกฤษณุรักษ์ทรงศร
ฟังพระอนุชาฤทธิรอน / ภูธรกริ้วโกรธดั่งเพลิงกาล
ผุดลุกขึ้นจากบัลลังก์อาสน์ / กระทืบบาทมีราชบรรหาร
เหวยเหวยเสนาปรีชาชาญ / ไอ้เด็กสาธารณ์นี้อาจใจ
อหังการ์กล้าหาญคะนองฤทธิ์ / จะไว้ชีวิตนั้นไม่ได้
จะเป็นเสี้ยนแผ่นดินไป / จงทำให้สาใจมัน
จำเครื่องพันธนาห้าประการ / ประจานให้รอบเขตขัณฑ์
เอาขึ้นขาหยั่งไว้สามวัน / จงบั่นเศียรให้ม้วยชีวี ฯ

Meter 10

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Stanza 11

๏ บัดนั้น / จึ่งมหาเสนาทั้งสี่
รับราชโองการพระจักรี / ไปสั่งตามมีพระบัญชา ฯ

Meter 12

[ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ เจรจา]

Stanza 13

๏ บัดนั้น / องครักษ์จักรนารายณ์ซ้ายขวา
ต่างตนเอาเครื่องพันธนา / มาจำกุมาราทันใด
เกณฑ์ให้รักษากวดขัน / กำชับกวดกันทั้งนายไพร่
แล้วพาเอาตัวตระเวนไป / โดยในอาชญาพระจักรี
นายฉม่องตีฆ้องประจาน / ทั่วสถานแถวราชวิถี
รอบพิชัยอยุธยาธานี / เสียงมี่อื้ออึงเป็นโกลา ฯ

Meter 14

[ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 15

๏ บัดนั้น / หญิงชายชาวเมืองถ้วนหน้า
ได้ยินเสียงตีฆ้องตระเวนมา / ก็พากันตามดูวุ่นไป
เห็นกุมารทรงลักษณ์วิไลวรรณ / ดั่งพระจันทร์อับศรีหม่นไหม้
ราหูจู่จับคั้นไว้ / ไม่สว่างเมฆาด้วยราคี
ดูเนตรคมขำดั่งตาทราย / แสนเสียดายรูปทรงส่งศรี
โอษฐ์พริ้มดั่งจะยิ้มพาที / ไม่พอที่มาต้องทรมาน
จะเป็นหน่อกษัตริย์กรุงใด / ศรสิทธิ์ฤทธิไกรจึ่งห้าวหาญ
งามละม้ายคล้ายองค์พระอวตาร / จะวายปราณเสียเปล่าน่าเอ็นดู
ต่างคิดเมตตาปรานี / จะมีสิ่งของให้ก็กลัวอยู่
แต่วิ่งตามไปพรั่งพรู / ไม่รู้ที่จะทำประการใด
ความรักความเสียดายพระกุมาร / สงสารไม่กลั้นนํ้าตาได้
บ้างซบหน้าซ่อนโศกาลัย / สะอื้นไห้ทั่วทั้งธานี ฯ

Meter 16

[ฯ ๑๒ คำ ฯ]

Stanza 17

๏ บัดนั้น / ฝ่ายนายเพชฌฆาตทั้งสี่
ครั้นตระเวนไปรอบบุรี / มาถึงซึ่งที่ตะแลงแกง
จึ่งเอาขึ้นขาหยั่งประจานไว้ / ที่ในหนทางสี่แพร่ง
นายไพร่ล้วนถือดาบแดง / ตามตำแหน่งรักษาทุกคืนวัน ฯ

Meter 18

[ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา]

Cue 19

[โอ้]

Stanza 20

๏ เมื่อนั้น / พระมงกุฎสุริย์วงศ์รังสรรค์
ต้องประจานเวทนาสากรรจ์ / โศกาจาบัลย์สลดใจ
โอ้อนิจจาตัวกู / เสียแรงรู้ศรศิลป์แผ่นดินไหว
ควรหรือรณรงค์ไม่มีชัย / มาได้ทนทุกข์เวทนา
ป่านนี้พระอัยกาเจ้า / พระมารดาเกิดเกล้าจะคอยหา
แม้นรู้ว่าเขาจับเอาลูกมา / จะโศกาไม่เป็นสมประดี
โอ้ว่าครั้งนี้จะปลดปลง / ไหนเลยพระองค์จะเห็นผี
ใครจักปรนนิบัติพระชนนี / ที่ในอารัญกันดาร
เสียแรงเลี้ยงลูกจนจำเริญวัย / หวังใจจะให้เป็นแก่นสาร
พระคุณลึกล้นพ้นประมาณ / ใหญ่ยิ่งจักรวาลดินฟ้า
มิได้อยู่รองฉลองบาท / จะมาสิ้นชีวาตม์สังขาร์
ถึงตายแต่ได้บังคมลา / ลูกยาไม่เสียดายชีวาลัย
เมื่อมาพระแม่ก็ได้ห้าม / จะหยุดยั้งฟังความก็หาไม่
จึ่งได้มาต้องโพยภัย / อยู่ในเงื้อมมือพวกพาล
นิจจาเอยเจ้าลบผู้ทรงลักษณ์ / น้องรักพี่ยอดสงสาร
จะหนีได้หรือม้วยชนมาน / ไม่แจ้งเหตุการณ์ประจักษ์ตา
เดชะบุญให้รอดชีวี / อยู่เพื่อนชนนีที่ในป่า
รํ่าพลางทางซบพักตรา / โศกาสะอื้นอาลัย ฯ

Meter 21

[ฯ ๑๘ คำ ฯ โอด]

Stanza 22

๏ เมื่อนั้น / ฝ่ายฝูงเทเวศน้อยใหญ่
พระเสื้อเมืองทรงเมืองฤทธิไกร / บรรดาได้รักษาธานี
เห็นพระหริวงศ์ทรงยศ / ไม่รู้ว่าโอรสเฉลิมศรี
จับมาจะฆ่าร้าตี / ในที่ท่ามกลางนครา
ต่างองค์ต่างตระหนกตกใจ / บอกกันวุ่นไปทั่วหน้า
ออกจากวิมานรัตนา / พากันมายังพระกุมาร ฯ

Meter 23

[ฯ ๖ คำ ฯ โคมเวียน]

Stanza 24

๏ ครั้นถึงจึ่งองค์พระเสื้อเมือง / ผู้เรืองฤทธิ์ปรีชากล้าหาญ
เอาฉัตรทิพมาศสุรกานต์ / เข้ากั้นแสงฉานพระสุริยง
พระทรงเมืองคลายเครื่องพันธนา / แล้วเอาน้ำทิพย์มาโสรจสรง
บ้างชโลมสุคนธ์ธารทรง / โบกปัดพัดองค์ให้เย็นใจ
บ้างถวายเครื่องทิพย์กระยาหาร / ขับกล่อมเสียงหวานบำเรอให้
อันพระมงกุฎวุฒิไกร / ค่อยคลายใจด้วยเดชเทวา ฯ

Meter 25

[ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 26

๏ เมื่อนั้น / ฝ่ายองค์พระลบขนิษฐา
แอบอยู่ยังริมมรคา / ให้หวาดหวั่นวิญญาณ์เป็นพ้นคิด
เห็นกองทัพเข้าจับพระพี่ไป / ร้อนใจดั่งต้องศรสิทธิ์
ครั้นว่าจะชิงปัจจามิตร / สุดฤทธิ์ที่จะเข้าโรมรัน
แลจนลับคลองนัยน์เนตร / แสนทุกข์เทวษโศกศัลย์
พอบ่ายชายแสงสุริยัน / ก็รีบจรจรัลออกมา ฯ

Meter 27

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Stanza 28

๏ ครั้นถึงซึ่งที่รณรงค์ / จึ่งเห็นศรทรงพระเชษฐา
ตกอยู่กับพื้นพระสุธา / ก็หยิบมาทูนเศียรรํ่าไร ฯ

Meter 29

[ฯ ๒ คำ ฯ]

Cue 30

[โอ้]

Stanza 31

๏ โอ้อนิจจาพระพี่ / ป่านนี้พระองค์จะเป็นไฉน
ไม่รู้ว่าเขาจะทำประการใด / จนใจที่จะแจ้งเหตุการณ์
ครั้นจะตามไปบัดนี้เล่า / ก็สุดที่น้องจะเข้าหักหาญ
เสียแรงเกิดมาเป็นชายชาญ / ดั่งสาธารณ์ไม่มีฤทธา
ควรหรือทำการรณรงค์ / มาพ่ายแพ้เสียองค์พระเชษฐา
อัปยศทั้งสามโลกา / โอ้ว่าจะคิดไฉนดี
ชะรอยชาติก่อนได้พรากสัตว์ / เวรากำจัดให้พลัดพี่
เคยเล่นสุขเกษมเปรมปรีดิ์ / แต่นาทีหนึ่งไม่คลาดกัน
ควรหรือมีหมู่ปัจจามิตร / พาลผิดด้วยใจโมหันธ์
ปล่อยม้ามาในอารัญ / จะแกล้งล้างชีวันเราสองรา
เวลาก็เย็นลงรอนรอน / พระมารดรจะละห้อยคอยหา
อกเอ๋ยเป็นน่าเวทนา / จะกินแค่น้ำตาเป็นนิจไป
สุดสิ้นความคิดแล้วครั้งนี้ / น้องจะคงชีวีนั้นหาไม่
รํ่าพลางทางทรงโศกาลัย / ด้วยใจเสน่หาอาวรณ์ ฯ

Meter 32

[ฯ ๔ คำ ฯ โอด]

Cue 33

[ร่าย]

Stanza 34

๏ ค่อยได้สมประดีก็ตรึกตรา / จะไปทูลมารดาให้แจ้งก่อน
คิดแล้วจับศิลป์ฤทธิรอน / เร่งรีบบทจรมากุฎี ฯ

Meter 35

[ฯ ๒ คำ ฯ เชิด]

Stanza 36

๏ ครั้นถึงจึ่งถวายอภิวาทน์ / กราบบาทพระมหาฤๅษี
ทั้งองค์สมเด็จพระชนนี / แล้วโศกีมิได้จำนรรจา ฯ

Meter 37

[ฯ ๒ คำ ฯ โอด]

Stanza 38

๏ เมื่อนั้น / พระวัชมฤคฌานกล้า
ทั้งโฉมนวลนางสีดา / เห็นพระลบโศกาก็ตกใจ
รับขวัญแล้วถามไปทันที / มีเหตุสิ่งไรจึ่งร้องไห้
พี่เจ้านั้นไปแห่งใด / จึ่งมิได้กลับมาด้วยกัน ฯ

Meter 39

[ฯ ๔ คำ ฯ]

Stanza 40

๏ เมื่อนั้น / พระลบสุริย์วงศ์รังสรรค์
สะอื้นพลางทางทูลรำพัน / วันนี้ลูกไปพนาลี
พบม้าตัวหนึ่งอยู่กลางป่า / ข้ากับเชษฐาก็จับขี่
เห็นสารที่คอพาชี / ว่าเป็นที่นั่งพระสี่กร
บัดเดี๋ยวกระบี่เผือกผู้ / จู่จับลูกหวดด้วยคันศร
แล้วแปลงเป็นลิงพนาดร / สาระวอนทำกลมารยา
ซ้ำจับลูกตีด้วยคันศิลป์ / ล้มดิ้นเข้ามัดแล้วสักหน้า
ปล่อยไปมันนำทัพมา / มีสองกษัตราเป็นจอมพล
รณรงค์เข้าจับพระพี่ได้ / เป็นตายไม่แจ้งเหตุผล
ศรนี้ตกอยู่ในอารญ / จนใจจึ่งมาทูลพระชนนีฯ

Meter 41

[ฯ ๑๐ คำ ฯ]

Stanza 42

๏ เมื่อนั้น / นวลนางสีดามารศรี
ได้ฟังดั่งจะสิ้นสมประดี / เทวีค่อนทรวงเข้ารํ่าไร
โอ้ว่าลูกรักของแม่เอย / กรรมสิ่งใดเลยมาซัดให้
จึ่งบันดาลดลจิตไปเล่นไพร / แม่ห้ามเท่าไรไม่ฟังความ
เป็นเหตุทั้งนี้เพราะลองศร / ขจรทั่วแผ่นภพทั้งสาม
ชะรอยพระภุชพงศ์ทรงนาม / คิดว่าสงครามจะเกิดมี
จึ่งให้พระพรตพระสัตรุด / กับวายุบุตรกระบี่ศรี
เที่ยวปราบจะให้ราบทั้งธาตรี / มิให้มีศัตรูหมู่พาล
ตัวเจ้ายังเยาว์เบาความ / ทำตามน้ำใจทะนงหาญ
ว่าทรงฤทธิไกรชัยชาญ / ออกรอนราญจึ่งแพ้ศักดา
โอ้พ่อเพื่อนยากของแม่เอ๋ย / ทรามเชยยอดสุดเสน่หา
แม่ประคองอุ้มท้องสัญจรมา / พระอัยกาปรานีเลี้ยงไว้
ครั้นเจ้าคลอดมาเป็นชาย / ค่อยคลายทุกข์ทนหม่นไหม้
เช้าเย็นชมเชยสบายใจ / เหมือนนกปกไข่ที่ในรัง
นิจจาเอ๋ยแม่ลูกอยู่หลัดหลัด / เจ้ามาพลัดจากอกไม่ทันสั่ง
รํ่าพลางสิ้นเสียงสิ้นกำลัง / นิ่งไปดั่งจะม้วยชีวี ฯ

Meter 43

[ฯ ๑๖ คำ ฯ โอด]

Stanza 44

๏ เมื่อนั้น / พระวัชมฤคฤๅษี
เห็นนางแสนโศกโศกี / สลบลงกับที่ก็ตกใจ
ลุกขึ้นอุตลุดวุ่นวาย / จะนวดฟั้นคั้นกายก็ไม่ได้
เสกน้ำพึมพำพรํ่าไป / แล้วประพรมให้กัลยา ฯ

Meter 45

[ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 46

๏ เมื่อนั้น / นวลนางสีดาเสน่หา
ครั้นฟั้นคืนสมประดีมา / กราบกับบาทาพระมุนี
ขอองค์พระอัยกาเจ้า / จงได้โปรดเกล้าเกศี
แม้นลูกข้าสิ้นชีวี / ที่ไหนจะได้รองบทมาลย์
ตัวข้านี้จะวิ่งเข้ากองไฟ / ให้บรรลัยชีวังสังขาร
พระองค์ผู้ทรงตบะฌาน / จงช่วยหลานให้รอดคืนมา ฯ

Meter 47

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Stanza 48

๏ เมื่อนั้น / องค์พระอาจารย์ฌานกล้า
ฟังนางกันแสงเจรจา / อาลัยเป็นพ้นพันทวี
จึ่งตั้งสมาธิสำรวมจิต / ตามกิจลัทธิฤๅษี
รู้แจ้งโดยญาณวิธี / ล้วนถี่เสร็จสิ้นทุกประการ
จึ่งว่าอันองค์พระมงกุฎ / ไม่สิ้นสุดชีวังสังขาร
แต่เคราะห์ร้ายจำต้องทรมาน / ไม่นานก็จะได้คืนมา
หลานเอ๋ยจงดับความวิโยค / อย่าแสนโศกเลยฟังตาว่า
ภายหลังจะเกษมเปรมปรา / ยิ่งกว่ากษัตริย์ทั้งนั้น ฯ

Meter 49

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Stanza 50

๏ เมื่อนั้น / นวลนางสีดาสาวสวรรค์
ได้ฟังพระมหานักธรรม์ / กัลยาครวญครํ่ารํ่าไร
โอ้เจ้าดวงเนตรของมารดร / จะทุกข์ร้อนลำบากเป็นไฉน
พระอัยกาว่าไม่บรรลัย / แม่นี้หนักใจเป็นพ้นนัก
อันความทนเทวษเพทนา / ดั่งกายาจะขาดด้วยคมจักร
ถึงกระไรพอได้เห็นพักตร์ / ลูกรักผู้ร่วมชีวัน
แม้นว่าเขาฆ่าเจ้าบรรลัย / แม่จะตายตามไปสู่สวรรค์
รํ่าพลางโศกาจาบัลย์ / กัลยาไม่เป็นสมประดี ฯ

Meter 51

[ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 52

๏ เมื่อนั้น / พระลบสุริย์วงศ์เรืองศรี
เห็นมารดาทรงโศกแสนทวี / ยอกรชุลีแล้วทูลไป
ซึ่งพระองค์จะทรงแต่กันแสง / จะแจ้งเหตุร้ายดีก็หาไม่
ตัวลูกชาติชายอาชาไนย / จะลาไปตามองค์พระพี่ยา
ขอเอาชีวิตสนองคุณ / ซึ่งการุญได้เลี้ยงรักษา
พบแล้วจะพากันมา / พระมารดาค่อยอยู่จงดี ฯ

Meter 53

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Stanza 54

๏ เมื่อนั้น / นวลนางสีดามารศรี
ฟังโอรสาพาที / เทวีส้วมกอดด้วยความรัก
ชลนัยน์ไหลนองคลองเนตร / แสนเทวษพ่างเพียงอกหัก
รับขวัญลูบหลังลูบพักตร์ / นงลักษณ์จึ่งมีวาจา
ซึ่งเจ้าจะไปตามพี่ / ว่านี้ก็ชอบหนักหนา
แต่เจ้ายังเยาวยุพา / จะลีลาผู้เดียวเปลี่ยวใจ
แม่นี้ได้เห็นแต่หน้าเจ้า / ค่อยบรรเทาทุกข์ทนหม่นไหม้
หรือจะมาซ้ำจากอกไป / ใครจะเป็นเพื่อนไร้ในกันดาร
แม้นเขาซ้ำจับไปได้ด้วย / ชีวิตแม่จะม้วยสังขาร
ว่าพลางข้อนทรวงเยาวมาลย์ / กันแสงปานสิ้นชีวา ฯ

Meter 55

[ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด]

Stanza 56

๏ เมื่อนั้น / พระลบสุริย์วงศ์กนิษฐา
ได้ฟังกอดบาทพระมารดา / โศกาทูลวอนรำพันไป
ซึ่งพระองค์เมตตาปรานี / ทรงพระคุณพ้นที่จะเปรียบได้
อันเกิดมาทั้งสามภพไตร / ก็ย่อมบรรลัยไปเหมือนกัน
แม้นไม่ถึงพรหมลิขิต / ชีวิตไม่ม้วยอาสัญ
แสนศัตรูหมู่พาลจะฆ่าฟัน / ที่จะทำได้นั้นอย่าสงกา
ตัวลูกก็ชาติเชื้อชาย / สู้ตายจะไปตามพระเชษฐา
แม้นมิพบก็ไม่กลับมา / จะเสาะหากว่าจะสิ้นชีวี ฯ

Meter 57

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Stanza 58

๏ เมื่อนั้น / นวลนางสีดามารศรี
ฟังลูกรักรํ่าพาที / เทวีรับขวัญแล้วตรัสไป
ซึ่งเจ้าจะไปตามพี่ชาย / ระวังอันตรายจงได้
ว่าแล้วถอดแหวนอำไพ / ส่งให้พลางแจ้งกิจจา
อันพระธำมรงค์วงนี้ / ฤทธีปราบได้ทุกทิศา
ถึงจะต้องจองจำตรึงตรา / เครื่องพันธนาสักร้อยชั้น
อยู่ในตรุขังวังล้อม / กำแพงเหล็กจะห้อมกางกั้น
มิอาจสามารถจะป้องกัน / สารพันจะลุ่ยหลุดไป
แม้นพบจงส่งให้พี่ / ก็จะรอดชีวีมาได้
ว่าแล้วสีดาทรามวัย / อีกทั้งท่านไทอัยกา
ต่างองค์อวยชัยให้พระลบ / เจ้าไปจงพบเชษฐา
บรรดาศัตรูหมู่พาลา / ให้พ่ายแพ้เดชาทั้งธาตรี ฯ

Meter 59

[ฯ ๑๒ คำ ฯ]

Stanza 60

๏ เมื่อนั้น / พระลบทรงสวัสดิ์รัศมี
รับแหวนรับพรด้วยยินดี / ชุลีลาแล้วจับศิลป์ชัย
กับศรทรงขององค์พระเชษฐา / เหลียวดูมารดานํ้าตาไหล
สะอื้นพลางลีลาคลาไคล / ไปตามมรคาพนาวัน ฯ

Meter 61

[ฯ ๔ คำ ฯ เชิด]

Cue 62

[ทยอย]

Stanza 63

๏ เดินพลางกำสรดระทดองค์ / ถึงเชษฐาสุริย์วงศ์รังสรรค์
เคยมาประพาสในอารัญ / เก็บพรรณพฤกษามาลี
ชมหมู่จตุบททวิบาท / เกลื่อนกลาดตามเชิงคีรีศรี
แต่ยังเยาว์คุมเท่าบัดนี้ / เป็นที่ผาสุกแต่ก่อนมา
รํ่าพลางแว่วเสียงนกร้อง / เอะพี่เรียกน้องกระมังหนา
พิศวงหลงยืนทัศนา / ใช่เสียงเชษฐาแล้วเดินไป
เห็นทรายทองย่องผ่านชายดง / คล้ายว่าองค์พี่ยามาใกล้
รีบสาวบาทาคลาไคล / เข้าใกล้เห็นเป็นมฤคี
ยิ่งสลดระทดพระทัยนัก / ปิ้มจักล้มลงกับที่
สติไม่เป็นสมประดี / โศกีรำพันไปมา
นิจจาเอยป่านนี้พระพี่เจ้า / ผ่านเกล้าจะสิ้นสังขาร์
หรือว่ายังมีชีวา / น้องกินน้ำตาด้วยอาวรณ์
ครวญพลางลัดพงดงดาน / เลียบห้วยเหวธารสิงขร
ข้ามละหานผ่านท่าชโลทร / รีบจรตามมรคาลัย ฯ

Meter 64

[ฯ ๑๔ คำ ฯ โอด]

Stanza 65

๏ ครั้นมาถึงที่รณรงค์ / ซึ่งเขาจับองค์พระพี่ได้
ให้คิดสลดระทดใจ / ทรุดลงรํ่าไรโศกี ฯ

Meter 66

[ฯ ๒ คำ ฯ โอด]

Stanza 67

๏ แล้วจึ่งตามรอยพลากร / บทจรออกจากพนาศรี
รีบรัดดัดดั้นจรลี / ไปยังบุรีอยุธยา ฯ

Meter 68

[ฯ ๒ คำ ฯ เชิด]

Stanza 69

๏ ครั้นถึงจึ่งเห็นฝูงคน / สัญจรเกลื่อนกล่นหนักหนา
ก็คิดถวิลจินดา / ถ้ากูจะเข้าในเวียงชัย
เกลือกว่าฝูงชาวนคเรศ / รู้เหตุจะจับตัวได้
จะพากันสิ้นชีพชีวาลัย / คือใครจะนับว่าดี
จะได้ความอัปยศอดอาย / หญิงชายที่ในบุรีศรี
ฝ่ายองค์สมเด็จพระชนนี / จะโศกีสุดสิ้นชีวา
อย่าเลยจะแอบแฝงอยู่ / ฟังดูซึ่งข่าวพระเชษฐา
ประชาชนเดินหนไปมา / จะเจรจาว่าขานประการใด
คิดแล้วก็เข้าหยุดพัก / สำนักใต้ร่มพระไทรใหญ่
ใกล้ทวารนิเวศน์เวียงชัย / บังคมไหว้ฝูงเทพเทวัญ
ขอท้าวจตุโลกบาล / อีกองค์มัฆวานรังสรรค์
ทั้งอารักษ์รักษาธานีนั้น / บรรดาซึ่งเรืองฤทธี
โปรดเกศจงกรุณาด้วย / ช่วยให้ได้พบกับพระพี่
ตัวข้าจะอยู่ในที่นี้ / อย่าให้มีใครเห็นกายา ฯ

Meter 70

[ฯ ๑๔ คำ ฯ]

Stanza 71

๏ บัดนั้น / ฝ่ายฝูงประชาชนถ้วนหน้า
ซึ่งเดินเข้าออกไปมา / ตามทางทวาราเวียงชัย
บรรดาได้เห็นพระมงกุฎ / ให้มีความแสนสุดพิสมัย
เดินพูดกันอื้ออึงไป / ทั่วทั้งเข็ญใจแลผู้ดี
อนิจจาเป็นน่าสงสาร / ด้วยกุมารซึ่งจับม้าขี่
รุ่งเช้าเขาจะล้างชีวี / ไม่พอที่จะม้วยมรณา ฯ

Meter 72

[ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 73

๏ เมื่อนั้น / ฝ่ายองค์พระลบกนิษฐา
ครั้นได้ยินชาวพารา / เดินพูดกันมาก็ตกใจ
แสนทุกข์สุดทุกข์สุดคิด / ร้อนจิตพ่างเพียงเพลิงไหม้
อกเอ๋ยจะทำประการใด / จะช่วยพี่ได้ในครั้งนี้
ผู้เดียวจะเข้าต่อยุทธ์ / สัประยุทธ์ในกลางบุรีศรี
สุดกำลังน้องรักจะต่อตี / รํ่าพลางโศกีไปมา ฯ

Meter 74

[ฯ ๖ คำ ฯ โอด]

Cue 75

[ยานี]

Stanza 76

๏ มาจะกล่าวบทไป / ถึงองค์เจ้าตรัยตรึงศา
เสด็จเหนือทิพอาสน์อลงการ์ / ในมหาไพชยนต์พิมาน
ให้บันดาลร้อนรนสกนธ์กาย / ดั่งพิษเพลิงพรายมาเผาผลาญ
จึ่งเล็งดูทั่วพื้นสุธาธาร / หวังแจ้งเหตุการณ์ซึ่งเกิดมี
เห็นองค์พระลบวรนุช / มาตามพระมงกุฎผู้พี่
ไม่รู้ที่จะเข้าไปธานี / โศกีอยู่นอกพระนคร
ครั้งนี้องค์พระหริรักษ์ / จักพบโอรสชาญสมร
จำจะช่วยกุมารฤทธิรอน / ให้พ้นโทษกรณ์ที่ผูกพัน ฯ

Meter 77

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Cue 78

[ร่าย]

Stanza 79

๏ คิดแล้วมีเทวบัญชา / สั่งนางรำพาสาวสวรรค์
บัดนี้พระองค์ทรงสุบรรณ / ไม่รู้จักกันกับโอรส
จับมาจองจำทำประจาน / ทรมานเวทนาสาหส
น้องพระมงกุฎผู้ทรงยศ / บทจรตามมาถึงเวียงชัย
แสนโศกโศกาจาบัลย์ / จะเข้าไปหากันก็ไม่ได้
ตัวเจ้าผู้ปรีชาไว / จงลงไปช่วยบัดนี้ ฯ

Meter 80

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Stanza 81

๏ เมื่อนั้น / นางเทพรำพาโฉมศรี
รับเทวบัญชาด้วยยินดี / จรลีออกทิพย์วิมาน ฯ

Meter 82

[ฯ ๒ คำ ฯ เพลง]

Stanza 83

๏ เลื่อนลอยมากลางอากาศ / หมายมาดอยุธยาราชฐาน
ครั้นถึงพ่างพื้นสุธาธาร / นงคราญจำแลงแปลงกาย ฯ

Meter 84

[ฯ ๒ คำ ฯ ตระ]

Stanza 85

๏ เหมือนนางมนุษย์แน่งน้อย / แช่มช้อยพริ้งเพริศเฉิดฉาย
กระเดียดหม้อน้ำนาดกราย / บ่ายพักตร์มาตามมรคา ฯ

Meter 86

[ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ]

Stanza 87

๏ ครั้นใกล้ทวารนคเรศ / ชำเลืองเนตรเหลือบแลซ้ายขวา
เห็นองค์พระลบกุมารา / โศกาอยู่ใต้ร่มไทร
จึ่งถามว่าดูก่อนกุมาร / เจ้านี้เหตุการณ์เป็นไฉน
จึ่งมาโศกาอาลัย / สงสัยเป็นพ้นพันทวี ฯ

Meter 88

[ฯ ๔ คำ ฯ]

Stanza 89

๏ เมื่อนั้น / พระลบทรงสวัสดิ์รัศมี
ได้ฟังจึ่งตอบวาที / ข้านี้อยู่นอกพระนคร
ได้ยินข่าวเล่าลืออื้ออึง / ว่ามีกุมารผู้หนึ่งชาญสมร
ขี่ม้าร่วมอาสน์พระภูธร / จะราญรอนให้สิ้นชีวา
เขามาดูข้าพลอยมาดูบ้าง / รูปร่างเป็นไฉนจึ่งแกล้วกล้า
เขาเข้าไปได้ในพารา / น้องมาไม่ทันก็โศกี ฯ

Meter 90

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Stanza 91

๏ เมื่อนั้น / นางเทพรำพาโฉมศรี
ได้ฟังจึ่งตอบวาที / อันกุมารที่ต้องโทษทัณฑ์
ประจานไว้ในกลางพารา / พรุ่งนี้จะฆ่าให้อาสัญ
นรลักษณ์พักตราวิลาวัณย์ / รูปทรงเหมือนกันกับเจ้านี้
จะไปดูไยมิใช่การ / แม้นว่ากุมารนั้นหลบหนี
เขาจะจับเอาไปฆ่าตี / ไม่พอที่จะม้วยบรรลัย
จงกลับคืนไปเสียดีกว่า / เมตตาจึ่งช่วยบอกให้
เรานี้จะมาตักน้ำไป / หวังว่าจะให้แก่กุมาร ฯ

Meter 92

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Stanza 93

๏ เมื่อนั้น / พระลบผู้ปรีชาหาญ
ได้ฟังวาจานงคราญ / ดั่งได้วิมานโสฬส
อันซึ่งทุกข์ทนสกนธ์กาย / ก็บรรเทาเคลื่อนคลายหายหมด
จึ่งกล่าวสุนทรมธุรส / ตอบพจนาอรไท
ซึ่งพี่ห้ามน้องด้วยการุญ / อันคุณนั้นหาที่เปรียบไม่
ตัวข้าจะลากลับไป / แต่อย่าให้เสียทีที่น้องมา
จะขอตักนํ้าให้พี่นาง / จะเป็นบุญบ้างไปภายหน้า
มีคุณแล้วอย่าสูญศรัทธา / จงส่งหม้อชลามาบัดนี้ ฯ

Meter 94

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Stanza 95

๏ เมื่อนั้น / นางเทพรำพาโฉมศรี
ยิ้มแล้วจึ่งตอบวาที / เจ้านี้ว่าชอบข้าขอบใจ
จะให้ทานคนโทษอันลำบาก / ยากที่ผู้ใดจะทำได้
ว่าแล้วส่งหม้อชลาลัย / จงเร่งไปตักน้ำมา ฯ

Meter 96

[ฯ ๔ คำ ฯ]

Stanza 97

๏ เมื่อนั้น / พระลบสุริย์วงศ์ขนิษฐา
รับกระออมจากกรกัลยา / ก็รีบไปยังท่าชลธาร ฯ

Meter 98

[ฯ ๒ คำ ฯ เชิด]

Stanza 99

๏ ครั้นถึงจึ่งตักวารี / ในกระแสนที่อันเชี่ยวฉาน
แล้วถอดแหวนแก้วสุรกานต์ / ชัชวาลเรืองฤทธิ์ดั่งเพลิงกัลป์
ใส่ลงในหม้อชลาลัย / อันเย็นใสดั่งทิพย์สุธาสวรรค์
แล้วไหว้ฝูงเทพเทวัญ / รำพันตั้งสัจวาที ฯ

Meter 100

[ฯ ๔ คำ ฯ]

Stanza 101

๏ เดชะที่ข้าซื่อตรง / ต่อองค์เชษฐาเรืองศรี
ขอให้ธำมรงค์รูจี / สวมนิ้วดรรชนีพระพี่ยา
จงพ้นโพยภัยที่จองจำ / เทเวศช่วยนำให้พบข้า
เสร็จแล้วแบกกระออมคงคา / ขึ้นมายังที่พระทวาร ฯ

Meter 102

[ฯ ๔ คำ ฯ เดียว]

Stanza 103

๏ ครั้นถึงก็ส่งหม้อนํ้าให้ / แล้วว่าไปด้วยคำอ่อนหวาน
พี่เจ้าจงไปให้ทาน / แก่กุมารนักโทษบัดนี้ ฯ

Meter 104

[ฯ ๒ คำ ฯ]

Stanza 105

๏ เมื่อนั้น / นางเทพอัปสรโฉมศรี
รับได้กระออมวารี / ก็จรลีเข้าไปในพารา ฯ

Meter 106

[ฯ ๒ คำ ฯ เพลง]

Stanza 107

๏ ครั้นถึงจึ่งกล่าวปราศรัย / แก่เพชฌฆาตผู้ใหญ่ซึ่งรักษา
อันกุมารนักโทษพันธนา / ต้องแสงสุริยาร้อนรน
ข้าเห็นเป็นเวทนานัก / หอบพักแรงโรยโหยหน
ขอให้ทานน้ำเมื่อยามจน / จะได้เป็นกุศลสืบไป
ท่านจงเมตตาการุญ / ส่วนบุญนั้นข้าจะแบ่งให้
ว่าพลางยิ้มแย้มแกมกลใน / ช้อยใช้ชายตาเป็นที ฯ

Meter 108

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Stanza 109

๏ บัดนั้น / ฝ่ายนายเพชฌฆาตทั้งสี่
ไม่แจ้งว่านางเทพนารี / ต่างตนยินดีปรีดา
ยิ้มพลางทางกล่าวเกี้ยวพาน / อ่อนหวานด้วยใจเสน่หา
อันเด็กน้อยซึ่งต้องพันธนา / ญาติวงศ์พงศาเจ้าหรือไร
จึ่งตักเอาน้ำเข้ามาส่ง / พี่คิดพิศวงสงสัย
ซึ่งแบ่งบุญให้ก็ขอบใจ / แต่ไม่เหมือนเจ้าปรานี
ว่าพลางก็ทางสัพยอก / เย้าหยอกสำรวลอึงมี่
แม้นเจ้าจะทำไมตรี / ถ้อยทีจะผ่อนหากัน ฯ

Meter 110

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Stanza 111

๏ เมื่อนั้น / นางเทพธิดาสาวสวรรค์
ทำชะม้ายชายเนตรเมียงมัน / ผันพักตร์ตอบไปด้วยมารยา
ไฉนมาเจรจาดั่งนี้ / บัดสีแก่ใจหนักหนา
ข้าใช่พี่น้องญาติกา / จะเอาบุญจึ่งมาให้ทาน
ว่าพลางทางทำยิ้มพราย / ด้วยแยบคายถ้อยคำอ่อนหวาน
อย่าว่าเล่นเช่นนี้ให้เนิ่นนาน / จะเสียการกุศลของน้องไป ฯ

Meter 112

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Stanza 113

๏ บัดนั้น / เพชฌฆาตผู้คุมน้อยใหญ่
ต่างตนต่างกริ่มพระหยิ่มใจ / ตอบไปด้วยความปรีดา
ถ้อยคำกิริยาเจ้าน่าชม / พี่ปรารมภ์ก็ไม่สมปรารถนา
จะทำบุญมิให้สูญศรัทธา / แต่อย่าลืมคำที่พาที ฯ

Meter 114

[ฯ ๔ คำ ฯ]

Stanza 115

๏ เมื่อนั้น / นางเทพรำพาโฉมศรี
ได้ฟังแสร้งทำเป็นยินดี / แล้วรีบจรลีเข้าไป ฯ

Meter 116

[ฯ ๒ คำ ฯ เพลง]

Stanza 117

๏ ครั้นถึงจึ่งมีวาจา / เจ้าทนทุกข์เวทนาเป็นไฉน
พี่นี้สงสารด้วยอาลัย / จึ่งตักนํ้ามาให้เป็นทาน
ว่าแล้วส่งหม้อวาริน / กินเถิดไม่ม้วยสังขาร
อันเครื่องเขาพันธนาการ / จะบันดาลลุ่ยหลุดจากอินทรีย์ ฯ

Meter 118

[ฯ ๔ คำ ฯ]

Stanza 119

๏ เมื่อนั้น / พระมงกุฎทรงสวัสดิ์รัศมี
ไม่รู้ว่าเป็นเทพนารี / ยินดีรับกระออมมาจากนาง
ลูบพักตร์แล้วเสวยเข้าไป / ที่เร่าร้อนภายในก็สระสร่าง
รินรดทั่วทั้งสารพางค์ / พ่างเพี้ยงอมฤตในเมืองฟ้า ฯ

Meter 120

[ฯ ๔ คำ ฯ]

Stanza 121

๏ อันพระธำมรงค์รูจี / ก็สวมนิ้วดรรชนีเบื้องขวา
ด้วยเดชแหวนแก้วพระจักรา / เครื่องพันธนาก็หลุดไป
ทั้งฤทธิ์นางเทพอนงค์ / ใครจะแลเห็นองค์ก็หาไม่
มีความผาสุกสำราญใจ / จึ่งตรึกไปด้วยปรีชาชาญ
ก็แจ้งว่าสมเด็จพระแม่เจ้า / ผู้เกิดเกล้าชุบชีพสังขาร
เอาพระธำมรงค์อลงการ / ให้พระลบกุมารตามมา
แล้วกล่าวสุนทรวาที / น้องขอบคุณพี่หนักหนา
มาช่วยจึ่งรอดชีวา / หาไม่จะม้วยบรรลัย ฯ

Meter 122

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Stanza 123

๏ เมื่อนั้น / นางฟ้าผู้มีอัชฌาสัย
ได้ฟังจึ่งตอบคำไป / จะอยู่ช้าไม่ได้นะน้องรัก
จะพาไปให้พ้นโทษทัณฑ์ / พระผู้ผ่านไอศวรรย์อาณาจักร
ว่าแล้วจึ่งองค์นงลักษณ์ / ก็นำหน่อหริรักษ์จรลี ฯ

Meter 124

[ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ]

Stanza 125

๏ เดินพลางทางกล่าวสุนทร / ดูก่อนพระมงกุฎเรืองศรี
ไปเถิดตรงมือพี่ชี้ / แล้วเทวีก็เหาะขึ้นเมืองฟ้า ฯ

Meter 126

[ฯ ๒ คำ ฯ เชิด]

Stanza 127

๏ เมื่อนั้น / พระมงกุฎวุฒิไกรใจกล้า
ได้ฟังนางนั้นจำนรรจา / บัดเดี๋ยวกัลยาก็หายไป
แต่พินิจพิศเพ่งเล็งดู / เป็นครู่แล้วคิดขึ้นได้
ชะรอยนางฟ้าสุราลัย / มาช่วยให้รอดชีวี
มีความชื่นชมโสมนัส / เพียงได้สมบัติโกสีย์
ยุรยาตรนาดกรจรลี / ไปตามวิถีรัถยา ฯ

Meter 128

[ฯ ๖ คำ ฯ เชิด]

Stanza 129

๏ เดินพลางทางดูพระลบ / ไม่พบก็โทมนัสสา
โอ้ว่าน้องแก้วแววตา / ตามมาแล้วอยู่แห่งใด
ตัวพี่จึ่งไม่เห็นเจ้า / ให้ร้อนเร่าฤทัยดั่งเพลิงไหม้
สุดคิดที่จะไถ่ถามใคร / ดูไปจนออกนอกทวาร ฯ

Meter 130

[ฯ ๔ คำ ฯ]

Stanza 131

๏ เมื่อนั้น / พระลบผู้ใจกล้าหาญ
แอบอยู่ด้วยปรีชาชาญ / คอยฟังเหตุการณ์พี่ยา
ตั้งพักตร์สอดส่ายนัยน์เนตร / พอเห็นเยาวเรศเชษฐา
ดำเนินออกจากพารา / ก็วิ่งมากอดบาทรํ่าไร ฯ

Meter 132

[ฯ ๔ คำ ฯ โอด]

Cue 133

[โอ้ร่าย]

Stanza 134

๏ โอ้ว่าพระพี่ผู้เพื่อนยาก / วิบากสิ่งใดมาซัดให้
น้องคิดว่าสิ้นชีวาลัย / ด้วยมือพวกภัยราวี
มีแต่โศกาอาวรณ์ / ทุกข์ร้อนถึงเบื้องบทศรี
ตัวข้าเหมือนคนไม่ดี / เสียทีเป็นชายเกิดมา
พี่น้องสองคนรณรงค์ / ควรหรือหนีองค์พระเชษฐา
ดั่งหนึ่งไม่มีฤทธา / โทษานี้ใหญ่หลวงนัก
หากบุญพระองค์ผู้ทรงฤทธิ์ / จึ่งไม่เสียชีวิตแก่ปรปักษ์
จงให้อภัยแก่น้องรัก / รํ่าพลางซบพักตร์ลงโศกี ฯ

Meter 135

[ฯ ๘ คำ ฯ โอด]

Stanza 136

๏ เมื่อนั้น / พระมงกุฎทรงสวัสดิ์รัศมี
สวมสอดกอดน้องเข้าทันที / เจ้าพี่อย่าทรงโศกา
อันซึ่งความทุกข์แลสุขนั้น / ย่อมมีด้วยกันถ้วนหน้า
ตัวเราพี่น้องสองรา / ยังเยาว์ยุพาอยู่นัก
ไม่เคยไม่ชำนาญในการยุทธ์ / ชิงชัยสัประยุทธ์หาญหัก
จึ่งเสียทีแก่เขานะน้องรัก / ดวงจักษุพี่ไม่ถือใจ
ถึงต้องทรมานปิ้มปางตาย / จะเสียดายชีวาก็หาไม่
ปรารมภ์แต่เจ้าจะบรรลัย / ไม่มีใครเป็นเพื่อนพระชนนี
เมื่อพระมารดาแจ้งเหตุ / ทุกข์เทวษเป็นไฉนนะเจ้าพี่
ใครบอกมรคาพนาลี / จึ่งตามมาถึงที่พารา ฯ

Meter 137

[ฯ ๑๐ คำ ฯ]

Stanza 138

๏ เมื่อนั้น / พระลบสุริย์วงศ์กนิษฐา
ได้ฟังสมเด็จพระพี่ยา / ยิ่งแสนโศกาจาบัลย์
ชลนัยน์ตกต้องหลังพระบาท / พระเชษฐาธิราชรังสรรค์
เหมือนนํ้าฟ้าตกจากอากาศนั้น / ต้องกลีบบุษบันอำไพ
แสนสลดระทดพระทัยนัก / ซบพักตร์ทอดถอนใจใหญ่
สะอื้นพลางพลางเล่าความไป / เมื่อเขาจับได้พี่ยา
น้องนี้ไปทูลพระแม่เจ้า / โศกเศร้าปิ้มสิ้นสังขาร์
ฟื้นขึ้นข้าจึ่งวอนลา / พระมารดาโปรดให้ธำมรงค์
ก็รีบรัดดัดดั้นอรัญเวศ / ผู้เดียวทุเรศป่าระหง
ครั้นถึงที่รบชายดง / ก็เดินตรงตามรอยโยธี
เดชะด้วยบุญพระเชษฐา / จึ่งมาถึงทวาราบุรีศรี
เห็นนางหนึ่งกระเดียดหม้อวารี / มายังที่ท่าชลธาร
ข้าจึ่งไปตักน้ำให้ / เอาแหวนใส่ตั้งสัจอธิษฐาน
เล่าถี่แจ้งถ้วนทุกประการ / แล้วส่งศรชัยชาญให้พี่ยา ฯ

Meter 139

[ฯ ๑๔ คำ ฯ]

Stanza 140

๏ เมื่อนั้น / พระมงกุฎวุฒิไกรใจกล้า
รับศรจากกรอนุชา / แล้วมีวาจาตอบไป
อันซึ่งอนงค์ทรงลักษณ์ / ที่ตักวารีมาให้
คือว่านางฟ้าสุราลัย / มีใจเมตตาปรานี
ฝ่ายพระมารดาก่อเกล้า / ให้เอาแหวนมาประทานพี่
ทั้งเจ้าก็จงรักภักดี / มีคุณพ้นที่จะพรรณนา
ตัวพี่จึ่งรอดชีวิต / แต่เจ็บจิตด้วยเขาทำโทษา
ครั้นเราจะไปเฝ้าพระมารดา / เห็นว่าเขาจะยกตามไป
จะคอยอยู่ที่กลางพนาวัน / แก้แค้นแทนกันให้จงได้
ฆ่าเสียให้สิ้นทั้งทัพชัย / ด้วยฤทธิไกรศรทรง
ว่าแล้วก็ชวนพระนุชนาถ / ลีลาศดั่งพญาราชหงส์
กรายกรตามกันทั้งสององค์ / ตรงไปโดยทางบทจร ฯ

Meter 141

[ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด]

Stanza 142

๏ ครั้นถึงกาลวาตพนาเวศ / ทั้งสองเยาวเรศชาญสมร
ก็หยุดอยู่ริมชายพนาดร / คอยจะราญรอนไพรี ฯ

Meter 143

[ฯ ๒ คำ ฯ]

Stanza 144

๏ บัดนั้น / ฝ่ายนายเพชฌฆาตทั้งสี่
ราชมัลนครบาลพัสดี / มิได้เห็นองค์กุมารา
ทั้งนางตักนํ้ามาให้นั้น / หายไปด้วยกันพร้อมหน้า
ต่างคนตกใจเป็นโกลา / แยกย้ายเที่ยวหาวุ่นไป ฯ

Meter 145

[ฯ ๔ คำ ฯ เชิด]

Stanza 146

๏ ทุกอกตรอกถนนตึกกว้าน / โรงร้านบ้านเรือนน้อยใหญ่
อารามพราหมณ์ชีนอกใน / สุมทุมพุ่มไม้ก็ไล่ค้น
โรงช้างโรงม้าโรงรถ / เที่ยวไปหาหมดทุกแห่งหน
บ้างไถ่ถามไพร่ฟ้าประชาชน / อลหม่านทั่วทั้งธานี ฯ

Meter 147

[ฯ ๔ คำ ฯ เชิด]

Stanza 148

๏ นอกเมืองในเมืองก็หาจบ / ไม่พบพระกุมารเรืองศรี
บ้างปรับทุกข์กันว่าเรานี้ / น่าที่ไม่พ้นมรณา
จำจะไปแจ้งเหตุการณ์ / แก่ท่านเสนีซ้ายขวา
ว่าแล้วก็พากันเข้ามา / ยังที่ศาลาลูกขุนใน ฯ

Meter 149

[ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ]

Stanza 150

๏ ครั้นถึงยอกรอภิวาทน์ / แทบบาทเสนาผู้ใหญ่
แจ้งความแต่ต้นจนปลายไป / ขอท่านจงได้ปรานี ฯ

Meter 151

[ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 152

๏ บัดนั้น / จึ่งมหาเสนาทั้งสี่
ได้ฟังตกใจไม่สมประดี / ก็ไปยังที่พระโรงคัล ฯ

Meter 153

[ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ]

Stanza 154

๏ ครั้นถึงน้อมเศียรบังคมบาท / พระตรีภูวนาถรังสรรค์
ทูลว่ากุมารชาญฉกรรจ์ / ที่ต้องโทษทัณฑ์พันธนา
มีหญิงหนึ่งตักนํ้ามาให้ / หายไปด้วยกันต่อหน้า
เที่ยวค้นจนทั่วทั้งพารา / หาไม่ประสบพบพาน ฯ

Meter 155

[ฯ ๔ คำ ฯ]

Stanza 156

๏ เมื่อนั้น / พระจักรกฤษณ์ฤทธิ์ลํ้าสุริย์ฉาน
ได้ฟังเสนีปรีชาชาญ / ผ่านฟ้ากริ้วโกรธดั่งเพลิงกัลป์
กระทืบบาทผาดแผดสุรเสียง / สำเนียงดั่งหนึ่งฟ้าลั่น
เหม่ไอ้เพชฌฆาตราชมัล / โทษนั้นถึงสิ้นชีวาลัย
จงจำมันไว้ให้ตรึงตรา / ที่ในเคหาตรุใหญ่
แล้วเร่งเกณฑ์พลสกลไกร / กูจะตามไปโรมรัน
จับไอ้ลูกน้อยอหังการ / ที่มันฮึกหาญโมหันธ์
เข้ามาสังหารชีวัน / ด้วยกันกับไอ้เหล่านี้ ฯ

Meter 157

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Stanza 158

๏ บัดนั้น / จึ่งมหาเสนาทั้งสี่
ก้มเกล้ารับสั่งพระจักรี / ถวายอัญชุลีแล้วออกไป ฯ

Meter 159

[ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ]

Stanza 160

๏ สั่งขุนตำรวจซ้ายขวา / บรรดาซึ่งเป็นนายใหญ่
ให้เอาเพชฌฆาตจำไว้ / ตามในบัญชาพระทรงธรรม์ ฯ

Meter 161

[ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา]

Cue 162

[ยานี]

Stanza 163

๏ แล้วเกณฑ์พยุหจตุรงค์ / เลือกล้วนอาจองแข็งขัน
ขุนช้างขี่ช้างดั้งกัน / ถือขอหยัดยันกรายกร
ขุนม้าผูกม้าอาชาชาติ / ที่มีอำนาจดั่งไกรสร
ผู้ขี่มือถือโตมร / ขับจรรวดเร็วดั่งลมพัด
ขุนรถเทียมรถเรือนสุวรรณ / กรกุมเกาทัณฑ์ยืนหยัด
สองข้างนั้นมีหอกซัด / สันทัดเคล่าคล่องทำนองยุทธ์
ขุนพลจัดพลนิกาย / ไพร่นายแน่นนันต์นับสมุทร
ล้วนถือเครื่องสรรพอาวุธ / อุตลุดเพียบพื้นปถพี ฯ

Meter 164

[ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 165

๏ เมื่อนั้น / พระตรีภพลบโลกเรืองศรี
กับสามอนุชาร่วมชีวี / เสด็จไปเข้าที่สรงชล ฯ

Meter 166

[ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ]

Cue 167

[โทน]

Stanza 168

๏ สี่กษัตริย์สระสนานสำราญกาย / สุหร่ายโรยโปรยปรายดั่งสายฝน
ทรงสุคนธารสเสาวคนธ์ / ธารกลิ่นโกมลในเมืองอินทร์
ต่างสอดสนับเพลารายพลอย / ดวงลอยลายเครือสุวรรณสิ้น
ภูษาพื้นทองทรงข้าวบิณฑ์ / ช่อเชิงนาคินทร์ต่างกัน
ชายไหวชายแครงเครือมาศ / ฉลององค์ทรงประพาสสังเวียนคั่น
ตาบทิศทับทรวงสังวาลวัลย์ / ล้วนแก้วกุดั่นอลงการ
พาหุรัดทองกรมังกรกลาย / ทับทิมพรายรายบุษย์มุกดาหาร
ธำมรงค์เพชรรัตน์ชัชวาล / มงกุฎแก้วสุรกานต์กรรเจียกจร
ห้อยพวงมาลัยดอกไม้ทัด / ต่างขัดพระขรรค์แล้วจับศร
งามองค์งามทรงงามอาภรณ์ / กรายกรตามกันไปขึ้นรถ ฯ

Meter 169

[ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ]

Cue 170

[โทน]

Stanza 171

๏ รถเอยสี่รถทรง / ดุมกงประดับแก้วมรกต
เรือนแอกแปรกอ่อนงอนชด / พื้นลดภาพล้อมบัลลังก์ลอย
สี่มุขเสามาศมังกรหก / แก้วกระหนาบกาบกระหนกช่อห้อย
ห้ายอดเหมระยับสลับพลอย / สุกย้อยสูงเยี่ยมทิฆัมพร
เทียมสินธพสี่กำลังกล้า / เชื้อพยศชาติพญาไกรสร
สารถีสำทับกระหยับกร / เผ่นโจนโผนจรดั่งลมกาล
เครื่องสูงครบสิ่งกรรชิงแก้ว / ชั้นแถวฉัตรทองธงฉาน
ขนัดพลแน่นพื้นสุธาธาร / ปี่ฆ้องเป่าขานประสานกัน
กาหลกองแห่หน้าหลัง / กลองดังกลางดงครื้นครั่น
ผงคลีพัดกลุ้มชอุ่มควัน / ต้อนกันตามเกณฑ์กระบวนจร ฯ

Meter 172

[ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด]

Source Colophon

Source: Vajirayana Digital Library, บทละครเรื่องรามเกียรติ์, สมุดไทยเล่มที่ ๑๐๗.

Canonical source URL: https://vajirayana.org/บทละครเรื่องรามเกียรติ์/สมุดไทยเล่มที่-๑๐๗

The source page metadata gives the page title as สมุดไทยเล่มที่ ๑๐๗, text type as Text, and page description beginning ๏ เมื่อนั้น พระพรตสุริย์วงศ์รังสรรค์. The source unit extracted here contains 0 proems, 81 stanza blocks, 476 stanza rows, 10 cue blocks, and 81 meter or word-count notes.