Good Works Translation from Thai

This is the sixty-ninth สมุดไทย unit of the Rama I Ramakien as published by the Vajirayana Digital Library. It gives Maliwarat's arrival near Lanka, his refusal to judge from one side, the assembly of gods at the battlefield, Thotsakan's accusation against Rama, Vishnukam's summons to Rama, Chomphuvarat's account of the old friendship between Atchaban and Maliwarat, Rama's answer about his exile and Sita's abduction, Maliwarat's decision to hear Sita, and Vishnukam, Hanuman, and Mahothon bringing Sita to the assembly.

Translation

Maliwarat Hears the Case

Then Thao Maliwarat, lord and protector, heard the two princes. The sky-passing king was puzzled and doubtful in heart. He was silent for a while, then asked: "What sort of brothers are Lak and Ram? In what homeland and city do they live? From what solar lineage do they come, that they are so bold? The ten-headed asura has power enough to subdue all three worlds. Gods, Indra, Brahma, Yama, and yakshas all fear the might and glory of the demon lord. Lanka, his great residence, has the ocean as moat and boundary, broad and deep all around. How did the enemy cross there? Do they know how to walk on water, go beneath the earth, or fly through the sky? What cause, quarrel, or wrong made them set their hearts on attacking and killing?"

[10 words]

[Rai]

Then Nonyawik and Vayuwek the yakshas bowed their heads and answered the royal words: "Those two brothers, Lak and Ram, are scions of victorious King Thotsarot, grandsons of radiant King Atchaban. Their fierce power is bright like the fire at the end of an age, and they rule the realm of Ayutthaya. The two came out to keep ascetic observance, living in the forest as hermits. One day the lord of Lanka, the sky-passing king, went wandering in the woods. Your nephew met a woman in the middle of the forest, named Sida, lovely beauty. She had no father, mother, child, or husband, so the asura received her and kept her in the residence of the pleasure garden, without binding her in affection. As for those great humans, the two crude brothers have power only by bowcraft. They do not go beneath the earth or fly in the sky. They command a band of monkeys as troops and built a causeway across the great ocean. Saying that he is Lady Sida's husband, they rushed and pressed against the yakshas, killing your kinsmen and lineage. Sky-passing lord, please show mercy."

[14 words]

[Cha]

Then radiant Thao Maliwarat heard and spoke in the midst of the gandharvas: "You say Ram and Lak are grandsons of mighty King Atchaban. I see truth in that, since they are of divine lineage and so have been able to press through to the demon city. Apart from this line, there is no one of such fierce and brave power, except the house of Atchaban, able to destroy the Brahma-born solar line. Their grandfather and I were friends, dear companions unto death. He has ended his life and gone to heaven, but since Lak and Ram were born I did not know them. They have only recently grown to full age, and the way is far, each of us living apart. Long has it been since I went to visit the solar line in Ayutthaya. As for the cause from which the war arose and spread into killing, it began with the woman who was taken, and so their hearts became opposed. I will go calm both sides, removing anger and resentment. I will speak neutrally according to justice and bind them in friendship hereafter."

[14 words]

[Rai]

Having spoken, he gave command to the great chief ministers: "Prepare all the mighty troops. I will go to the city of Lanka."

[2 words, dialogue]

Then the four great ministers received the command of the powerful lord, raised joined hands in homage, and came out.

[2 words, Prathom]

[Yani]

They levied a marching battle-array fit to travel through the air. Gandharva soldiers and ministers formed the vanguard to lead the king's journey. Next came the tree-gods, splendid in power, dwelling in the mountains. Next came the hosts of vidyadharas, holding ornate banners. The right wing was made of Garuda troops, fierce in power and brave in might. The left wing was nagas from the underworld, every one holding opened flowers. The rear guard was the kinara host, covering the sky in crowded order. All held divine golden lotuses; chariots and troops were ready according to command.

[8 words, dialogue]

Then Thao Maliwarat, lord and protector, when the troops had been arranged, went to bathe.

[2 words, Samoe]

[Thon]

They opened the divine Anotatta pipes; golden shower-jets scattered like falling rain. He bathed in fragrant scented water mingled with flower pollen. His trousers sparkled with lines of jewels; his white robe had lion-patterned borders. Fluttering hems and side-panels were jeweled vines; his white upper garment was delicately cut with patterns. Directional plaques, breastplate, and round gold ornaments shone; three emerald chains lay over his breast. Gold armlets were shaped like curling dragons; diamond rings gleamed beautifully. Wearing a great nine-gem crown and shining ear-pieces, he took the powerful jeweled sword and moved gracefully up to the victory-chariot.

[8 words, Bat Sakuni]

[Thon]

O the chariot, the mansion-chariot: its wheels and spokes were crystal and coral, splendidly adorned. Its five peaks and gabled fronts rose in tiers, with graceful finials and roof-ridges. It was yoked to storm-cloud steeds, restless and proud as royal lions, carrying it by power through the air; the charioteer sat in front with joined hands. All lofty insignia were complete, with jeweled standards, parasols, peacock umbrellas, and radiant fans. Pipes, gongs, parade drums, and curved trumpets thundered in the sky. The king's form was beautiful like a god descending from Dusita; the chariot was beautiful like the sun's chariot, and the troops were beautiful, competing in power as they flew.

[8 words, Klong Yon]

[Yani]

They floated swiftly through the sky, crossing the wide great ocean. When they drew near mighty Lanka, the king reflected: "If I enter the demon city, Phra Ram and Phra Lak will be doubtful. If I go to the Ayutthayan army, the ten-faced yaksha will feel slighted. I must stop only at the place of battle, according to the custom proper for one of my rank. I will have them brought to the victorious field, so that no blame or stain can arise."

[6 words]

[Rai]

Having thought this, he commanded the gandharva who was horse-chief and charioteer to drive the jeweled chariot down to the ground of the earth.

[2 words, Khuk Phat]

Then Nonyawik and Vayuwek, bold in heart, saw that the lord of the Brahma line did not enter the royal city of Lanka. The two drove their mighty mind-born horses, hurrying along the road into the capital.

[4 words, Choet]

When they arrived, the two noble ones dismounted from their horses, walked together, and attended the asura king in the shining palace.

[2 words, Samoe]

They bowed their heads and reported to Thao Raphanasura: "I went to attend the righteous lord at Sky-Top Mountain. I bowed and accused Lak and Ram, raising the matter greatly. The wise ancestral lord asked about the enemies. I reported that they were of Atchaban's line. The king declared that Lak and Ram are life-sharing grandsons of his dear friend and of Your Majesty. Now he has come, but he has not entered splendid Lanka. He remains outside the city, at the place where the battle was fought."

[8 words, dialogue]

Then the ten-headed one of the Brahma line heard the two princes' report and his royal heart grew fearful and startled. "This ancestor holds to truth, knows all things, and is keen in judgment. Even though I am his beloved grandson, if I am wrong, how will he show mercy? He will speak only what is honest, following right and wrong without regard to faces. I must hurry to attend his feet, the powerful ancestral lord. I will accuse first, hiding the matters in which I was wrong, and show only evil on the enemy's side, so that he will think of pity." Having considered, he commanded the yaksha Paowanasura: "Harness the radiant jeweled chariot and make all troops ready. I will go attend the feet of the radiant ancestral king and invite the righteous lord to move the armies into Lanka."

[12 words]

Then Paowanasura the yaksha received the command, bowed farewell, and came out of the royal hall of victory.

[2 words, Prathom]

[Yani]

He arranged the troops and warriors, hundreds of thousands of demon soldiers, great and small, and harnessed the bright jeweled chariot according to the asura's command.

[2 words]

[Rai]

Then the ten-faced yaksha lord bathed, dressed in shining ornaments, and came to mount the splendid jeweled chariot.

[2 words, Samoe]

He moved the mighty forces out from victorious royal Lanka. The sound of music thundered over the earth, and the demon troops came densely in escort.

[2 words, Kraw]

When he arrived, he drove clockwise around the king three times to the right. He halted the shining jeweled chariot on the left of the honored ancestral lord, offered incense, candles, and golden flowers in worship at the lotus feet, sprinkled fragrant water, bowed his head in delighted reverence, and reported: "Your powerful Majesty has come to bless the solar line of yakshas. Why remain outside the city? Please, lord, enter the victorious town."

[6 words]

[Cha]

Then the wise lord heard the king of mighty Lanka invite him into the city. He did not answer in words, but reflected with impartial knowledge: "I am chief of the worlds. It is not right to judge from one side. It would bring blame and criticism, contempt throughout all three worlds, saying I sided with Thotsakan, the beloved grandson of my friend. I must assemble the gods and the great Three-Eyed One together at the victorious battlefield, and then send for Phra Ram to come."

[8 words]

[Rai]

Having thought this, he cried out a proclamation by the power of the Brahma-lord: "Listen, all gods throughout the sixteen levels of heaven: the four world-guardians dwelling in splendid mansions, lord Kosiy of fame, and all beings of the ten directions of the earth. Today I will judge the matter between Thotsakan and radiant Phra Ram. Come assemble here so all may see evil and good together."

[6 words]

[Yani]

Then the hosts of gods in heaven, including the Three-Eyed One and Wetsuwan, mighty in excellent power, heard Thao Maliwarat's royal proclamation. He would judge according to the ten royal virtues, by right and wrong and not by taking a side. Each was happy in heart and came from mansions great and small, flying swiftly through the sky straight to Thao Mali.

[6 words, Khom Wian]

When they arrived, they descended from the air by the bright power of divine kings and sat thick upon the mountain slope near the shining jeweled chariot.

[2 words, dialogue]

[Cha]

Then Thao Maliwarat, radiant king, when he saw the gods gathered together, gave a righteous command: "Look, solar-line nephew of the Brahma-lord's lineage. This dispute with Phra Ram, from its beginning, what was its cause? Who first set it going, so that such a great war arose? Speak only according to truth. Do not conceal or speak falsely."

[6 words]

[Rai]

Then Thao Thotsakan the yaksha heard the ancestral lord, raised joined hands, and answered the command: "I will report the matter according to truth and will not bring falsehood to speak. In the beginning Phra Ram became at odds with your grandson for only this cause. One day your grandson went roaming among trees at the foot of a beautiful mountain and found a woman in the middle of the forest. Her name was lovely Sida. She had no father or mother, nor any husband. I took pity and received her, keeping her in the pleasure garden. Much later, Lak and Ram, the two humans, gathered monkey troops and soldiers, built a road across the waters, and said they were husbands of young Sida. Proud and arrogant, they pressed and killed, and my solar-line kin perished. Sky-passing lord, please show mercy."

[12 words]

[Cha]

Then radiant Thao Maliwarat heard the asura's words. The king silently considered: "Thotsakan accuses Phra Ram, saying the case began in the middle of the forest. I, who examine it, will be the balance-scale to observe justice." Having thought this, he spoke fair words: "Look, ten-headed one, dear nephew. What you allege against them is harsh in every point. We must send for Phra Ram and ask him in direct examination. False and true will then become clear in the account of speech."

[8 words]

[Rai]

Having spoken, he gave command to radiant Vishnukam: "Go find Phra Lak and Phra Chakri at the golden pavilion. Say that I, powerful in might, and lord Atchaban were dear friends in life from ancient times. Phra Lak and Phra Ram are grandsons of radiant King Atchaban, and so I count them as my own grandsons as well. Repeat my words and invite the lord to come to the great victorious battlefield, to answer the claim of Thotsakan the asura before the assembly of gods."

[8 words]

Then Phra Vishnukam, skilled in battle, received the command of the mighty lord, raised joined hands, and flew away.

[2 words, Choet]

When he reached Marakat mountain, the thoughtful god descended straight before the victory pavilion. Sitting near, he reported to the powerful lord: "Now Thao Maliwarat, the mighty king whose word comes true, who is a dear life-friend of your royal grandfather, has sent me to attend beneath the lotus feet of the Garuda-bearing lord. Thotsakan the asura has made a complaint and accused Your Majesty of many grave matters. The righteous king does not believe the yaksha. He invites Phra Chakri to go to the victorious battlefield, so he may ask and know who is wrong. The powerful lord will decide in the presence of the gods and asuras, in honesty and truth."

[10 words]

Then the radiant jeweled Chakri heard Phra Vishnukam. The righteous lord was deeply puzzled, and he spoke to Sukhrip, Vayu's son, wise and keen, Angkhot, Phiphek the yaksha lord, Nilek, Nilnon, Chomphuphan, Surasen, Surakan, the great soldiers, and Chomphuvarat, mighty in power and more than ten million years old, all attending before the king's feet: "Who among you still knows and has seen that our grandfather was a friend of Thao Mali, excellent man and life-companion?"

[8 words]

Then Chomphuvarat, noble monkey, bowed his head and reported to Phra Chakri according to what he had known from long ago: "There was once an asura-Brahma who performed a fierce rite, striving in attendance on Phra Swayambhu, wanting to become lord of the worlds. He asked a boon of the lord of Kailasa, for power ruling every direction, and also for a great mace whose might surpassed the earth. The lord granted it to the asura-Brahma as he wished. At that time Thao Mali bowed and told the wise lord: 'Anoma's son, who rules the royal seat of Ayutthaya, is named King Atchaban. The sky-passing king stands in truth and is a refuge and head-support for ascetics and gods throughout heaven. Since you grant the asura this boon, I think he will become arrogant and oppress humans, gods, siddhas, vidyadharas, and all three worlds. Even guardian King Atchaban would find it hard to oppose the yaksha lord.' Then Phra Swayambhu granted a jeweled sword and a supreme boon, and had Maliwarat bring them to King Atchaban, chief of every direction, so that the sword would defeat the mace and the evil asura-Brahma would lose his power. From that time the two kings held truthful sincerity and became friends unto death and life, loving and sharing suffering and happiness."

[20 words, dialogue]

Then the solar-line lord, Narai incarnate, heard the ancient story that Chomphuvarat reported. All suspicion left him, and the king rejoiced greatly. He commanded mighty Sukhrip to prepare the monkey soldiers: "We will go bow at the lotus feet of the radiant ancestral lord and answer the matter of Thotsakan the asura at the victorious battlefield."

[6 words]

Then Phraya Sukhrip, great soldier, received the command of the lord of the three worlds, bowed in homage, and hurried out.

[2 words, Prathom]

[Yani]

He levied the monkeys into a marching battle-array, ten divisions bold and brave. Every one possessed power, able to fly through the sky, walk on water, and go beneath the earth. Some knew how to transform their bodies, vanish, and hide completely. All had gained victory over enemies and could plunder Indra's city at will. Bold Angkhot, Vayu's son, and the eighteen crowned great soldiers were assigned to flank the bright jeweled chariot beside the four-armed king.

[6 words, dialogue]

Then Phra Kritsanurak the archer invited mighty Phra Lak, and the two walked to bathe in the river.

[2 words, Samoe]

[Thon]

The two kings bathed and washed in streams scented with divine flowers. Their trousers bore ornate swan-vine patterns; their robes were in different colors with golden inner cloths. Each wore fluttering hems and side-panels, upper garments with interlaced designs and girdled bands, directional plaques, breastplates, chains, and gold armlets. They put on rings in crystal settings, diamond crowns shining bright, garlands, ear-pieces, and lovely inset flowers with rubies. The elder lord bore the Brahmastra; Phra Lak held the Phlai Wat bow. The two moved gracefully like flying swans and came to mount Amarin's splendid chariot.

[8 words, Bat Sakuni]

[Thon]

O the royal chariot: its rims and spokes were set with pearls; its throne was all crystal and coral; its pavilion was like a mansion in the sixteen heavens. It was yoked to four excellent horses, each one wholly divine in origin. Phra Lak sat in front of the chariot with joined hands, like the moon in halo in the sky. Matali the charioteer drove leaping forward; the storm-cloud steeds were lively as lions. Peacock umbrellas, fans, and yak-tail whisks waved; curved trumpets and victory drums sounded loudly. The horses cried out; the wheels roared and thundered; the brave troops shouted in escort, hurrying forward in fierce excitement.

[8 words, Ruk Ron]

When they reached the battlefield, the lord of the three worlds halted the mighty forces, keeping them firm in marching order. Then he moved the jeweled chariot and stationed it to the right of the honored ancestral lord, beautiful like the chariot of the sun. The two kings bowed in homage to radiant Thao Maliwarat amid the hosts of gods, waiting to hear the king's command.

[6 words]

[Cha]

Then radiant Thao Maliwarat, seeing Phra Lak and Phra Chakri, rejoiced greatly. He carefully looked at their forms: the two were beautiful beyond all three worlds, resembling his beloved friend in complexion, face, and auspicious marks, delightful to the heart. Their divine solar-line rank was fitting; they seized the eye like the moon. More beautiful than Indra in heaven, the king then gave command: "Look, Phra Ram and Phra Lak, mighty and powerful ones. You are my dear friend's grandsons; to me you are like my own grandchildren. On Thotsakan's side too, the asura is a dear grandson. All three of you are of divine lineage and possess supreme rank and power. Why did you not rule your city, and why did you brothers dwell in the great forest until combat and war arose, killing in battle? Now Thotsakan is the complainant, accusing my two dear grandsons. I ask according to the asura's claim: is this true, my grandchildren?"

[14 words]

Then the jeweled Chakri, lord and protector, bowed his head and answered the command: "As for my coming to live in the forest, it was because Mother Kaiyakesi, deluded and darkened in mind, asked a truth-bound boon from my righteous father, causing Phra Phrot to rule the city and expelling me from the royal city to take the form of a rishi and live in the forest for fourteen years. Therefore your grandson had to walk in the wilderness. Lady Sida, beautiful in face, and my brother Phra Lak, both wept and followed me to live in the forest, companions in hardship for your grandson. One day a golden deer, bright in color like a painted figure, came walking crookedly and straight before the hermitage. Lady Sida saw and desired it, weeping and begging me at the holy feet to go catch the deer. I could not refuse the lovely one. I left beloved Phra Lak to guard the chief queen and hurried into the forest. I shot an arrow and struck the deer's body. It fell beside the path, and the deer returned to yaksha form. By asura trickery it cried out. The lady heard and was afraid, then drove Phra Lak to follow your dear grandson into the great forest. When we returned to the forest dwelling, we did not see Lady Sida. We two brothers searched and found royal Sadayu the bird, wings broken and body wounded, at the edge of the forest. He told us that the ten-headed yaksha had stolen beloved Lady Sida and carried her through the sky; he himself had come out to fight the asura. Then I knew that Thotsakan had used the yaksha Maricha as a deer to deceive Lady Sida and had stolen her into the city. Your grandson therefore built a road across the ocean and sent radiant Pali's son to carry a letter speaking fairly, asking him to send the lady out. Thotsakan answered with stubbornness, and that is how the dispute with the yaksha began. All this is truth; I have not invented it."

[28 words, dialogue]

Then radiant Thao Maliwarat heard the lord of the divine line. The righteous king silently reflected: "The matter between Thotsakan and Phra Ram is not far apart in its heart. On whose side falsehood and truth stand, I will question closely so evil and good may be seen." Having spoken, he said fair words: "Look, ten-headed yaksha. You said you found the woman in the snowy forest, with no father, mother, child, or husband, wandering alone and forlorn. Now Phra Rama's side says she is the young woman's husband, and that you used Maricha as a deer to lure the woman into delusion. When Phra Lak and Phra Ram followed the deer, you stole the woman and kept her in the city. Their testimony divides and presses accusation on the yaksha, saying you caused the beginning. Is it true in this way, demon lord?"

[12 words]

[Rai]

Then Thao Raphanasura, bold in heart, bowed his head and answered the royal command: "As for saying your grandson used demon trickery, making Maricha change his body into a deer to lure the woman in the forest, it is not true as the testimony says. Phra Ram speaks only to make himself look good. I did take young Lady Sida and keep her in the beautiful pleasure garden. I have had her for about a year, and the asura's whole victorious city knows it. No one came after her saying he was Sida's husband. Only after the war crossed the great ocean did he send the monkey Angkhot to carry Phra Ram's message, speaking as if he were the beloved woman's husband. That monkey boasted of his power, broke through the city gate, and came inside, violating the proper duty of an envoy bringing a message. He was proud and arrogant beyond measure, vile in speech and haughty, not fearing me, who am of Brahma's line. Then he attacked by force even inside the royal palace and killed four ministers. Your grandson gained multiplied disgrace."

[14 words]

[Rai]

Then radiant Thao Maliwarat heard Thotsakan the asura and gave royal command: "Look, Phra Ram, dear grandson. Thotsakan the yaksha has entered this answer. What will you say?"

[4 words]

[Rai]

Then the thoughtful Chakri heard the king's words, bowed in homage, and answered: "I sent the monkey Angkhot to carry a written message and speak according to ancient justice and sincerity. The asura closed the city gates. Angkhot spoke fairly, but the yaksha would not open. So he broke the gate and entered, reaching Thao Thotsakan himself, and made known the matter according to the royal letter. The demon king became suddenly furious and sent four demon ministers out to fight and capture Angkhot. The monkey therefore had to fight; the yakshas could not resist and all died. He has returned and given twisting testimony, crooked words concealed within speech. Before I crossed the ocean, while I still halted the army at the forest edge, Phiphek, the asura's younger brother, saw that this violated proper custom. Out of love for his elder brother, he advised and restrained him, but the demon king grew angry at the yaksha, cut him off from kin without care, and drove him from the victorious city. This is my true account; I have not invented it. Lord of the three worlds, consider by wisdom."

[16 words]

[Rai]

Then the lord, crest of the sky-high place, heard the royal Chakri's testimony. The sky-passing king reflected: "From Thotsakan's words and Phra Ram's words, I do not yet know who is wrong. I, who bear the ten royal virtues, will examine it justly." Having thought this, he commanded: "Look, radiant Phra Ram. Lady Sida, lovely and beautiful, who first gave her to you? Was there anyone who witnessed when she became your chief queen? What is the home and solar line of the lady, my grandson?"

[8 words]

[Rai]

Then the jeweled Chakri, lord and protector, bowed with joined fingers and answered the command: "Lady Sida, young beauty, was born in a lotus blossom, stranger than ordinary humans in the world. The wise rishi Janaka obtained the young woman and raised her in his hermitage. When the goddess had grown, her father left ascetic practice in the forest and returned to the victorious city of Mithila. He arranged the bow-lifting rite, and kings came from every direction. The hosts of rishis and gods also gathered to assist the bridal assembly. King Janaka the emperor had them take turns lifting the bow. I lifted it firmly, and her father rejoiced. He arranged the auspicious consecration and made her my chief queen. All these gods know the matter from the beginning."

[12 words, dialogue]

[Rai]

Then radiant Thao Maliwarat heard the Garuda-bearing lord give fair testimony in every matter. If he were to judge both sides, he still could not yet confront the witness. "I must postpone this point and send for the central person to come out. I will question and examine her, making the heart of the matter clear. What is hidden will become clear through the woman's words, and the claim can continue from there." Having thought this, he gave a decree that Phra Vishnukam should be chief and command a band of swift gandharvas to go and bring Lady Sida. "Since Thotsakan and Phra Ram may have doubt and suspicion, you two kings should each appoint wise soldiers to supervise together."

[10 words]

[Rai]

Then the solar-line lord Narai incarnate bowed his head in homage and commanded Hanuman: "You, mighty in power, command the monkey warriors and go with the victorious god according to the ancestral king's command."

[4 words]

Then the twenty-armed yaksha heard the royal command and the asura's heart trembled in fear. "Because they will bring Sida to ask her, my falsehood will be caught and exposed. I am out of plans to twist away from it; no stratagem can solve it." By necessity he gave command to the demon Mahothon: "You command the asuras and go to the flower garden with the monkey."

[6 words, dialogue]

[Rai]

Then Phra Vishnukam, skilled in battle, when all were ready, hurried away and sprang into the sky by power.

[2 words, Choet]

In an instant they reached Thotsakan's pleasure garden. They came down from the clouds and entered to attend Lady Sida.

[2 words, Samoe]

They sat down and explained the matter to the chief queen: "The ancestral lord, named mighty Maliwarat, powerful in true speech and dwelling on Sky-Top Mountain, has been invited by Thotsakan, who accused the four-armed lord. The king has come to the victorious battlefield and will judge amid the hosts of gods. He therefore summoned the crowned Chakri and asked according to Thotsakan's complaint. The matter is connected with your beautiful self. He has sent me to invite the lady, so the king may judge according to justice."

[8 words]

[Rai]

Then lovely Lady Sida, heavenly young woman, heard Phra Vishnukam name the royal Chakri. Her piled grief and sorrow eased, and the young beauty rejoiced greatly. "Today I will see my husband after being parted from his feet for many years, and I will also look upon the face of Phra Lak, the splendid younger brother." Having thought this, she spoke to loyal Trichada: "Now the ancestral lord has come to judge, and he commands that I be brought out to the assembly of gods."

[8 words]

Then energetic Mahothon had the glittering jeweled aerial pavilion brought to receive the lovely lady.

[2 words, dialogue]

[Rai]

Then lovely Lady Sida, beautiful as desire, moved with graceful arms and walked forth, while a hundred thousand asura women followed.

[2 words, Phleng]

She mounted the palace-like aerial car with the women on left and right. Benchakai and Trichada sat in front, bowing with joined hands.

[2 words]

[Malim]

O the jeweled aerial pavilion: it was made of shining coral and gems. Crystal chambers and curved patterned pillars rose with five graceful peaks of nine-gems. It was adorned with images of gods in worship, Garudas standing firm and gripping nagas. It floated and flew like wind, equal in beauty to the chariot of the sun. Its twin lights opened and competed in color, shining through the air. Pure Lakshmi was beautiful as if riding the Phai Chayon mansion. The host of monkey warriors was beautiful, surrounding the young lady on the right; on the left a hundred thousand asuras were beautiful, while gods led the journey in front.

[8 words, Choet]

[Rai]

When they arrived, they descended from the air, beautiful as royal swans gliding down, and took their place before the splendid chariot of the ancestral king.

[2 words]

Colophon

This Good Works translation was made from the Thai source text of บทละครเรื่องรามเกียรติ์, สมุดไทยเล่มที่ ๖๙, in the Vajirayana Digital Library edition. The translation keeps Thai royal and mythic names in a light English transliteration while preserving familiar Sanskritic identities in the source colophon and cross-traditional names where applicable: Phra Narai / Phra Rama / Phra Chakri / Phra Kritsanurak as Vishnu or Rama, Phra Lak as Lakshmana, Nang Sida as Sita and Lakshmi, Thotsakan / Raphanasura / Thotsakantha as Ravana, Hanuman as Hanuman and Vayu's son, Angkhot as Angada, Phiphek as Vibhishana, Sukhrip as Sugriva, Thao Mali / Maliwarat, King Atchaban, Thotsarot as Dasaratha, Kaiyakesi as Kaikeyi, Phra Phrot as Bharata, Janaka, Maricha, Sadayu as Jatayu, Vishnukam as Vishvakarman, Chomphuvarat, Chomphuphan, Surasen, Surakan, Mahothon, Benchakai, Trichada, Wetsuwan as Vaishravana, Kosiy as Indra, Phra Swayambhu / the Three-Eyed One as Shiva, Matali, Anotatta, Ayutthaya, Mithila, Lanka, Marakat mountain, Wechayan, Phai Chayon, and Dusita heaven.

The English is a complete prose rendering of this source unit. The stage/meter cues are preserved as bracketed cues rather than treated as narrative speech.

Source Text

Stanza 1

๏ เมื่อนั้น / ท้าวมาลีวราชนาถา
ได้ฟังทั้งสองกุมารา / ผ่านฟ้าฉงนสนเท่ห์ใจ
นิ่งอยู่เป็นครู่แล้วตรัสถาม / อันลักษมณ์รามพี่น้องเป็นไฉน
เขาอยู่ถิ่นฐานบ้านเมืองใด / สุริย์วงศ์พงศ์ไหนจึ่งอาจนัก
อันทศเศียรอสุรี / ฤทธีปราบได้ทั้งไตรจักร
ถึงเทวินทร์อินทร์พรหมยมยักษ์ / ก็เกรงศักดาเดชกุมภัณฑ์
ทั้งกรุงลงกามหานิเวศน์ / พระสมุทรเป็นเขตคูกั้น
กว้างลึกล้อมรอบเป็นขอบคัน / ข้าศึกนั้นข้ามไปอย่างไร
เขารู้เดินนํ้าดำดิน / เหาะบินมาได้หรือไฉน
สาเหตุเภทพาลประการใด / จึ่งตั้งใจเคี่ยวฆ่าราวี ฯ

Meter 2

[ฯ ๑๐ คำ ฯ]

Cue 3

[ร่าย]

Stanza 4

๏ เมื่อนั้น / นนยวิกวายุเวกยักษี
น้อมเศียรสนองพระวาที / อันลักษมณ์รามพี่น้องทั้งสองนั้น
เป็นหน่อท้าวทศรถชัยชาญ / หลานท้าวอัชบาลรังสรรค์
เรืองฤทธิไกรดังไฟกัลป์ / ได้ผ่านเขตขัณฑ์อยุธยา
ทั้งสองออกมาทรงพรต / บวชเป็นดาบสอยู่ในป่า
วันหนึ่งจึ่งเจ้าลงกา / ผ่านฟ้าไปเที่ยวพนาลี
พระองค์พบนางที่กลางดง / ทรงนามสีดามารศรี
พ่อแม่ลูกผัวก็ไม่มี / อสุรีจึ่งรับเอามาไว้
ที่ในตำหนักสวนขวัญ / มิได้ผูกพันพิสมัย
อันซึ่งมนุษย์วุฒิไกร / พี่น้องหยาบใหญ่ทั้งสองคน
มีฤทธิ์แต่ด้วยศรศิลป์ / ไม่ดำดินบินได้ในเวหน
คุมหมู่วานรเป็นพล / จองถนนข้ามมหาสมุทรมา
ว่าเป็นผัวสีดานงลักษณ์ / รุมโรมโหมหักยักษา
ฆ่าพระญาติวงศ์มรณา / ผ่านฟ้าจงได้ปรานี ฯ

Meter 5

[ฯ ๑๔ คำ ฯ]

Cue 6

[ช้า]

Stanza 7

๏ เมื่อนั้น / ท้าวมาลีวราชเรืองศรี
ได้ฟังจึ่งกล่าววาที / ในที่ท่ามกลางคนธรรพ์
ซึ่งว่ารามลักษมณ์เป็นนัดดา / ท้าวมหาอัชบาลรังสรรค์
เห็นจริงด้วยเป็นวงศ์เทวัญ / จึ่งบุกบันมาได้ถึงเมืองมาร
อันนอกกว่านี้ไม่มีใคร / ซึ่งเรืองฤทธิไกรห้าวหาญ
เว้นไว้แต่เหล่าอัชบาล / ซึ่งอาจผลาญสุริย์วงศ์พรหมา
อันปู่เขากับกูเป็นสหาย / เพื่อนตายรักใคร่กันหนักหนา
ก็สิ้นชีวาลัยไปเมืองฟ้า / แต่ลักษมณ์รามเกิดมากูไม่รู้
ด้วยพึ่งจะจำเริญวัย / ทางไกลต่างคนต่างอยู่
นานแล้วไม่ได้ไปเยี่ยมดู / สุริย์วงศ์ในกรุงอยุธยา
อันเหตุซึ่งเกิดสงคราม / ลุกลามเคี่ยวเข็ญเข่นฆ่า
เป็นต้นด้วยหญิงที่ได้มา / จึ่งพาให้ผิดใจกัน
กูจะไประงับทั้งสองฝ่าย / ให้หายขึ้งเคียดเดียดฉันท์
จะว่ากล่าวเป็นกลางทางธรรม์ / ให้ผูกพันธมิตรกันสืบไป ฯ

Meter 8

[ฯ ๑๔ คำ ฯ]

Cue 9

[ร่าย]

Stanza 10

๏ ตรัสแล้วจึ่งมีบัญชา / สั่งมหาเสนาผู้ใหญ่
จงเตรียมรี้พลสกลไกร / กูจะไปลงกาธานี ฯ

Meter 11

[ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 12

๏ บัดนั้น / จึ่งมหาเสนาทั้งสี่
รับสั่งพระองค์ทรงฤทธี / ถวายอัญชุลีแล้วออกมา ฯ

Meter 13

[ฯ ๒ คำ ฯ ปฐม]

Cue 14

[ยานี]

Stanza 15

๏ เกณฑ์เป็นกระบวนพยุหบาตร / สำหรับเดินอากาศเวหา
เหล่าพลคนธรรพ์เสนา / เป็นกองหน้าให้นำเสด็จจร
ถัดมาพวกพฤกษเทเวศ / อันเรืองเดชสถิตในสิงขร
ถัดมาโยธาวิชาธร / กรถือทิวธงอลงการ
กองขวาโยธาคณาครุฑ / ฤทธิรุทรศักดากล้าหาญ
กองซ้ายนาคาในบาดาล / ถือบุษบาบานทุกตน
กองหลังนั้นเหล่ากินนร / เพียบพื้นอัมพรสับสน
ล้วนถือทิพย์มาศโกมล / รถพลเสร็จพร้อมดั่งบัญชา ฯ

Meter 16

[ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 17

๏ เมื่อนั้น / ท้าวมาลีวราชนาถา
ครั้นเสร็จซึ่งจัดโยธา / เสด็จมาเข้าที่สรงชล ฯ

Meter 18

[ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ]

Cue 19

[โทน]

Stanza 20

๏ ให้ไขท่อทิพย์อโนดาต / สุหร่ายมาศโปรยปรายดั่งสายฝน
ทรงสุคนธารสเสาวคนธ์ / ปรุงปนเรณูสุมาลี
สนับเพลารายพลอยแวววาว / ภูษาขาวเชิงรูปราชสีห์
ชายไหวชายแครงเครือมณี / ฉลององค์ขาวขจีฉลุลาย
ตาบทิศทับทรวงดวงกุดั่น / สังวาลวัลย์มรกตสามสาย
พาหุรัดทองกรมังกรกลาย / ธำมรงค์เพชรพรายอรชร
ทรงมหามงกุฎเนาวรัตน์ / กรรเจียกจรจำรัสประภัสสร
จับพระขรรค์แก้วฤทธิรอน / กรายกรมาขึ้นพิชัยรถ ฯ

Meter 21

[ฯ ๘ คำ ฯ บาทสกุณี]

Cue 22

[โทน]

Stanza 23

๏ รถเอยรถวิมาน / กงกำแก้วประพาฬอลงกต
ห้ายอดหน้าบันเป็นหลั่นลด / ช่อฟ้าช้อยชดบราลี
เทียมด้วยพลาหกตัวคะนอง / ลำพองเพียงพญาราชสีห์
พาเผ่นอากาศด้วยฤทธี / สารถีนั่งหน้าประนมกร
เครื่องสูงครบสิ่งกรรชิงรัตน์ / กันภิรุมย์มยุรฉัตรประภัสสร
ปี่ฆ้องกลองแห่แตรงอน / อัมพรสนั่นครรชิต
งามทรงดั่งองค์เทวา / อันเสด็จลงมาจากดุสิต
งามรถเพียงรถพระอาทิตย์ / งามพลแข่งฤทธิ์กันเหาะไป ฯ

Meter 24

[ฯ ๘ คำ ฯ กลองโยน]

Cue 25

[ยานี]

Stanza 26

๏ ลอยลิ่วปลิวมาในอัมพร / ข้ามมหาสาครกว้างใหญ่
ใกล้ถึงลงกากรุงไกร / ภูวไนยถวิลจินดา
ครั้นกูจะเข้าไปเมืองยักษ์ / พระรามพระลักษมณ์จะกังขา
แม้นจะไปข้างทัพอยุธยา / ทศพักตร์ยักษาจะน้อยใจ
จำจะหยุดอยู่แต่ที่รบ / ตามขนบตัวกูเป็นผู้ใหญ่
จะหามาสมรภูมิชัย / อย่าให้นินทาเป็นราคี ฯ

Meter 27

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Cue 28

[ร่าย]

Stanza 29

๏ คิดแล้วจึ่งสั่งคนธรรพ์ / อันเป็นนายม้าสารถี
ให้ขับรถรัตน์มณี / ลงที่พ่างพื้นสุธาธาร ฯ

Meter 30

[ฯ ๒ คำ ฯ คุกพาทย์]

Stanza 31

๏ เมื่อนั้น / นนยวิกวายุเวกใจหาญ
เห็นพระองค์ผู้วงศ์พรหมาน / ไม่เข้าราชฐานลงกา
สององค์ก็ขับมโนมัย / อันเรืองฤทธิไกรแกล้วกล้า
รีบเร่งไปตามมรคา / เข้ามายังราชธานี ฯ

Meter 32

[ฯ ๔ คำ ฯ เชิด]

Stanza 33

๏ ครั้นถึงลงจากอัสดร / บทจรตามกันทั้งสองศรี
ขึ้นเฝ้าพญาอสุรี / ยังที่ปราสาทพรายพรรณ ฯ

Meter 34

[ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ]

Stanza 35

๏ จึ่งน้อมเศียรเกล้าบังคมทูล / ท้าวราพณาสูรรังสรรค์
ข้าไปเฝ้าองค์พระทรงธรรม์ / ยังบรรพตยอดฟ้าศิลาลัย
กราบทูลกล่าวโทษลักษมณ์ราม / ยกข้อเนื้อความขึ้นให้ใหญ่
พระอัยกาผู้ปรีชาไว / ถามไถ่ถึงพวกปัจจามิตร
ข้าทูลว่าวงศ์อัชบาล / ท้าวมีบรรหารประกาศิต
ว่าลักษมณ์รามเป็นหลานร่วมชีวิต / ของสหายรักสนิทกับภูมี
บัดนี้พระองค์เสด็จมา / ไม่เข้าลงกาบุรีศรี
ตั้งอยู่แต่นอกธานี / ในที่ที่รณรงค์กัน ฯ

Meter 36

[ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 37

๏ เมื่อนั้น / ทศเศียรพงศ์พรหมรังสรรค์
ฟังสองกุมารรำพัน / ให้หวาดหวั่นสะดุ้งพระทัยนัก
อันพระอัยกานี้ทรงสัตย์ / สารพัดรอบรู้แหลมหลัก
ถึงมาตรตัวกูเป็นหลานรัก / ผิดแล้วไหนจักเมตตา
จะว่าแต่สุจริตไป / ตามใครชอบผิดไม่คิดหน้า
จะรีบไปเฝ้าเบื้องบาทา / องค์พระอัยกาทรงฤทธิ์
จะได้กล่าวโทษเป็นโจทก์ก่อน / ทูลซ่อนข้อความที่กูผิด
ให้เห็นชั่วแต่ฝ่ายปัจจามิตร / พระองค์ก็จะคิดปรานี
ตริแล้วจึ่งมีบัญชา / สั่งเปาวนาสูรยักษี
จงเทียมรถแก้วรูจี / กับหมู่โยธีให้พร้อมกัน
ตัวกูจะไปเฝ้าบาท / พระอัยกาธิราชรังสรรค์
เชิญเสด็จพระองค์ทรงธรรม์ / ให้ยกพลขันธ์เข้าลงกา ฯ

Meter 38

[ฯ ๑๒ คำ ฯ]

Stanza 39

๏ บัดนั้น / จึ่งเปาวนาสูรยักษา
รับสั่งถวายบังคมลา / ออกมาจากท้องพระโรงชัย ฯ

Meter 40

[ฯ ๒ คำ ฯ ปฐม]

Cue 41

[ยานี]

Stanza 42

๏ จัดพวกรี้พลทวยหาญ / แสนเสนามารน้อยใหญ่
เทียมทั้งรถแก้วแววไว / ตามในบัญชาอสุรี ฯ

Meter 43

[ฯ ๒ คำ ฯ]

Cue 44

[ร่าย]

Stanza 45

๏ เมื่อนั้น / องค์ท้าวสิบพักตร์ยักษี
สระสรงทรงเครื่องรูจี / มาขึ้นรถมณีอลงการ ฯ

Meter 46

[ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ]

Stanza 47

๏ จึ่งให้เคลื่อนพหลพลไกร / จากพิชัยลงการาชฐาน
เสียงประโคมโครมครื้นสุธาธาร / พลมารแห่แหนแน่นมา ฯ

Meter 48

[ฯ ๒ คำ ฯ กราว]

Stanza 49

๏ ครั้นถึงจึ่งขับประทักษิณ / ไปสิ้นสามรอบเวียนขวา
ให้หยุดรถแก้วแววฟ้า / เบื้องซ้ายอัยกาทรงยศ
แล้วถวายธูปเทียนดอกไม้มาศ / บูชาเบื้องบาทบงกช
โปรยปรายสุคนธารส / น้อมเศียรประณตด้วยยินดี
ทูลว่าพระองค์ทรงเดช / มาโปรดเกศสุริย์วงศ์ยักษี
อยู่ไยแต่นอกบุรี / เชิญเสด็จภูมีเข้าเวียงชัย ฯ

Meter 50

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Cue 51

[ช้า]

Stanza 52

๏ เมื่อนั้น / พระผู้ทรงปัญญาอัชฌาสัย
ฟังเจ้าลงกากรุงไกร / มาเชิญเข้าไปพารา
มิได้ตรัสตอบพจมาน / ตรึกไปด้วยญาณอุเบกขา
ตัวกูเป็นประธานโลกา / จะว่าความฝ่ายเดียวไม่ควรนัก
จะเป็นที่ตำหนิติฉิน / ดูหมิ่นทั่วไปทั้งไตรจักร
ว่าเข้าด้วยข้างทศพักตร์ / หลานรักสหายจะน้อยใจ
จำจะประชุมเทเวศ / กับองค์ตรีเนตรผู้ใหญ่
พร้อมกันในสมรภูมิชัย / จึ่งจะให้ไปหาพระรามมา ฯ

Meter 53

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Cue 54

[ร่าย]

Stanza 55

๏ คิดแล้วก็ร้องประกาศ / ด้วยอำนาจพรหเมศนาถา
ดูก่อนฝูงเทพเทวา / ทั่วทุกชั้นฟ้าโสฬส
คือองค์จตุโลกบาล / อันสถิตวิมานอลงกต
ทั้งท้าวโกสีย์ผู้มียศ / ทั่วทศทิศธาตรี
วันนี้ตัวเราจะว่าความ / ทศพักตร์กับพระรามเรืองศรี
จงมาประชุมในที่นี้ / ให้เห็นร้ายดีด้วยกัน ฯ

Meter 56

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Cue 57

[ยานี]

Stanza 58

๏ เมื่อนั้น / ฝ่ายฝูงเทวาในสรวงสวรรค์
ทั้งองค์ตรีเนตรเวสสุวัณ / อันทรงศักดาวราฤทธิ์
ได้ยินท้าวมาลีวราช / ประกาศบัญชาประกาศิต
จะว่าความโดยธรรม์ทศพิธ / ตามชอบแลผิดไม่เข้าใคร
ต่างองค์มีใจเกษมศานต์ / ออกจากวิมานน้อยใหญ่
เหาะทะยานผ่านฟ้าด้วยว่องไว / ตรงไปยังท้าวมาลี ฯ

Meter 59

[ฯ ๖ คำ ฯ โคมเวียน]

Stanza 60

๏ ครั้นถึงจึ่งลงจากอากาศ / ด้วยฤทธิ์เทวราชเรืองศรี
นั่งแน่นบนเนินคีรี / ใกล้รถมณีพรายพรรณ ฯ

Meter 61

[ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา]

Cue 62

[ช้า]

Stanza 63

๏ เมื่อนั้น / ท้าวมาลีวราชรังสรรค์
ครั้นเห็นเทวามาพร้อมกัน / ทรงธรรม์จึ่งมีบัญชา
ดูกรนัดดาสุริย์วงศ์ / ผู้พงศ์พรหเมศนาถา
ซึ่งผิดกับพระรามแต่เดิมมา / สาเหตุนั้นเป็นประการใด
คือใครตั้งต่อก่อก่อน / จึ่งได้ราญรอนเป็นศึกใหญ่
จงว่าแต่ตามจริงไป / อย่าเคลือบไคล้มุสาพาที ฯ

Meter 64

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Cue 65

[ร่าย]

Stanza 66

๏ เมื่อนั้น / ท้าวทศพักตร์ยักษี
ฟังพระอัยกาธิบดี / ชุลีกรสนองพระบัญชา
ข้าจะทูลความแต่ตามจริง / ไม่เอาสิ่งเท็จนั้นมาว่า
เดิมพระรามจะผิดกับนัดดา / เพราะด้วยสาเหตุเท่านี้
วันหนึ่งหลานไปเที่ยวประพาส / รุกขชาติตามเชิงคีรีศรี
พบนางในกลางพนาลี / มีนามสีดาอรไท
ไร้ทั้งบิตุเรศมารดร / คู่ครองบังอรก็หาไม่
ตัวข้าเมตตารับมาไว้ / ให้อยู่ในสวนอุทยาน
นานมาลักษมณ์รามทั้งสองคน / คุมกระบี่รี้พลทวยหาญ
จองถนนข้ามฝั่งชลธาร / ว่าเป็นผัวเยาวมาลย์สีดา
อาจองทะนงใจนัก / โหมหักเคี่ยวเข็ญเข่นฆ่า
สุริย์วงศ์พงศ์พันธุ์ก็มรณา / ผ่านฟ้าจงได้ปรานี ฯ

Meter 67

[ฯ ๑๒ คำ ฯ]

Cue 68

[ช้า]

Stanza 69

๏ เมื่อนั้น / ท้าวมาลีวราชเรืองศรี
ได้ฟังวาจาอสุรี / ภูมีนิ่งนึกตรึกตรา
อันทศพักตร์กล่าวโทษพระราม / ต้นความนั้นเกิดที่กลางป่า
ตัวกูผู้พิจารณา / จะเป็นตราชูให้เพ่งธรรม์
คิดแล้วจึ่งกล่าวสุนทร / ดูกรทศเศียรหลานขวัญ
ซึ่งเจ้ากล่าวโทษเขาทั้งนั้น / ล้วนแต่ฉกรรจ์ทุกข้อไป
จำจะให้ไปหาพระราม / มาถามสอบกันจึ่งได้
เท็จจริงก็จะแจ้งประจักษ์ใจ / ที่ในสำนวนพาที ฯ

Meter 70

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Cue 71

[ร่าย]

Stanza 72

๏ ว่าแล้วจึ่งมีประกาศิต / สั่งวิษณุกรรม์เรืองศรี
จงไปหาพระลักษมณ์พระจักรี / ยังที่สุวรรณพลับพลา
บอกว่าเราผู้ฤทธิรงค์ / กับองค์อัชบาลนาถา
เป็นสหายร่วมรักกันมา / ช้านานแต่ดึกดำบรรพ์
อันพระลักษมณ์พระรามเป็นหลาน / ของท้าวอัชบาลรังสรรค์
ก็นับในนัดดาเหมือนกัน / จงรำพันดั่งเราพาที
เชิญให้พระองค์เสด็จมา / ยังมหายุทธภูมิชัยศรี
แก้ความทศพักตร์อสุรี / ที่ประชุมฝูงเทพนิกร ฯ

Meter 73

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Stanza 74

๏ เมื่อนั้น / พระวิษณุกรรมชาญสมร
รับสั่งพระองค์ทรงฤทธิรอน / ชุลีกรแล้วเหาะระเห็จไป ฯ

Meter 75

[ฯ ๒ คำ ฯ เชิด]

Stanza 76

๏ ครั้นถึงมรกตคีรี / เทเวศผู้มีอัชฌาสัย
ตรงลงยังหน้าพลับพลาชัย / นั่งใกล้แล้วทูลพระทรงฤทธิ์
บัดนี้ท้าวมาลีวราช / พระบาทผู้ศักดาวาจาสิทธิ์
ซึ่งเป็นสหายร่วมชีวิต / รักสนิทกับองค์พระอัยกา
ให้ข้ามาเฝ้าบาทบงสุ์ / พระทรงครุฑภุชพงศ์นาถา
ด้วยทศกัณฐ์อสุรา / ฟ้องหากล่าวโทษพระภูมี
หลายข้อแต่ล้วนฉกรรจ์ / ทรงธรรม์ไม่เชื่อยักษี
ให้เชิญเสด็จพระจักรี / ไปที่สมรภูมิชัย
จะได้ถามให้รู้ว่าใครผิด / พระทรงฤทธิ์จะตัดสินให้
ต่อหน้าเทวาสุราลัย / โดยในสุจริตสัจธรรม์ ฯ

Meter 77

[ฯ ๑๐ คำ ฯ]

Stanza 78

๏ เมื่อนั้น / พระจักรรัตน์แก้วรังสรรค์
ได้ฟังพระวิษณุกรรม์ / ทรงธรรม์ฉงนสนเท่ห์นัก
จึ่งตรัสแก่สุครีพวายุบุตร / อันไวยวุฒิปรีชาแหลมหลัก
องคตพิเภกขุนยักษ์ / พร้อมพักตร์เฝ้าบาทภูวไนย
นิลเอกนิลนนท์ชมพูพาน / สุรเสนสุรกานต์ทหารใหญ่
ทั้งชามพูวราชฤทธิไกร / อายุสม์ได้โกฏิปีปลาย
ผู้ใดใครยังรู้เห็น / พระอัยกาเราเป็นสหาย
กับท้าวมาลีผู้เลิศชาย / เพื่อนตายรักร่วมชีวี ฯ

Meter 79

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Stanza 80

๏ บัดนั้น / จึ่งชามพูวราชกระบี่ศรี
ก้มเกล้ากราบทูลพระจักรี / ตามที่ได้รู้มาช้านาน
ว่ามีอสุรพรหมหนึ่งนั้น / ตั้งพิธีกรรม์กล้าหาญ
เพียรเฝ้าพระสยมภูวญาณ / จะใคร่เป็นประธานโลกา
จึ่งขอพรพระจอมไกรลาส / ให้อำนาจปกไปทุกทิศา
อีกทั้งมหาคทา / ศักดาเลิศลบธาตรี
พระองค์จึ่งประสิทธิ์ประสาทให้ / ตามใจอสุรพรหมยักษี
ครั้งนั้นองค์ท้าวมาลี / ภูมีกราบทูลพระทรงญาณ
ว่าโอรสท้าวอโนมา / ครองอยุธยาราชฐาน
ทรงนามชื่อท้าวอัชบาล / ผ่านฟ้าตั้งอยู่ในสัจธรรม์
เป็นที่พำนักหลักเกศ / นักพรตเทเวศทั้งสรวงสวรรค์
ซึ่งอวยพรให้แก่อสูรนั้น / เห็นมันจะกำเริบนัก
จะเบียดเบียนมนุษย์เทวา / นักสิทธ์วิทยาทั้งไตรจักร
ถึงท้าวอัชบาลรังรักษ์ / จะต่อด้วยขุนยักษ์ก็ยากใจ
องค์พระสยมภูวนาถ / จึ่งประสาทพระขรรค์แก้วให้
ทั้งพรอันประเสริฐเลิศไกร / ใช้มาลีวราชเอามา
ถวายแก่องค์ท้าวอัชบาล / อันเป็นประธานทุกทิศา
ให้พระขรรค์ชนะแต่คทา / อสุรพรหมพาลาจงแพ้ฤทธิ์
แต่ครั้งนั้นมาทั้งสององค์ / จึ่งตั้งสัจดำรงสุจริต
เป็นสหายเพื่อนตายเพื่อนชีวิต / รักสนิทร่วมทุกข์สุขกัน ฯ

Meter 81

[ฯ ๒๐ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 82

๏ เมื่อนั้น / พระสุริย์วงศ์องค์นารายณ์รังสรรค์
ได้ฟังเรื่องดึกดำบรรพ์ / อันชามพูวราชทูลมา
สิ้นที่กินแหนงแคลงใจ / ภูวไนยแสนโสมนัสสา
จึ่งสั่งสุครีพผู้ศักดา / ให้เตรียมวานรโยธี
เราจะไปประณตบทบงสุ์ / องค์พระอัยกาเรืองศรี
แก้ความทศกัณฐ์อสุรี / ยังที่สมรภูมิชัย ฯ

Meter 83

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Stanza 84

๏ บัดนั้น / พญาสุครีพทหารใหญ่
รับสั่งพระตรีภูวไนย / บังคมไหว้แล้วรีบออกมา ฯ

Meter 85

[ฯ ๒ คำ ฯ ปฐม]

Cue 86

[ยานี]

Stanza 87

๏ เกณฑ์กระบี่เป็นกระบวนพยุหบาตร / สิบหมู่องอาจแกล้วกล้า
แต่ละตนล้วนมีฤทธา / เหาะฟ้าเดินนํ้าดำดิน
บ้างรู้จำแลงแปลงกาย / หายตัวบังเลือมก็ได้สิ้น
แต่ล้วนเคยมีชัยแก่ไพริน / อาจปล้นเมืองอินทร์ได้ดั่งใจ
อันองคตคำแหงวายุบุตร / ทั้งสิบแปดมงกุฎทหารใหญ่
ให้เคียงข้างรถแก้วแววไว / ใกล้องค์ภูวไนยสี่กร ฯ

Meter 88

[ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 89

๏ เมื่อนั้น / พระกฤษณุรักษ์ทรงศร
จึ่งชวนพระลักษมณ์ฤทธิรอน / บทจรไปสรงคงคา ฯ

Meter 90

[ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ]

Cue 91

[โทน]

Stanza 92

๏ สองกษัตริย์ชำระสระสนาน / สุคนธาธารทิพย์บุปผา
สนับเพลาเครือหงส์อลงการ์ / ภูษาต่างสีท้องพัน
ต่างทรงชายไหวชายแครง / ฉลององค์ลายแย่งสังเวียนคั่น
ตาบทิศทับทรวงสังวาลวัลย์ / พาหุรัดกุดั่นทองกร
สอดใส่ธำมรงค์เรือนเก็จ / มงกุฎเพชรจำรัสประภัสสร
ห้อยพวงมาลัยกรรเจียกจร / ดอกไม้ทัดอรชรด้วยโกมิน
พระเชษฐานั้นทรงพรหมาสตร์ / พระลักษมณ์จับพลายวาตธนูศิลป์
สององค์กรายกรดั่งหงส์บิน / มาขึ้นรถอมรินทร์อลงการ ฯ

Meter 93

[ฯ ๘ คำ ฯ บาทสกุณี]

Cue 94

[โทน]

Stanza 95

๏ รถเอยรถทรง / กำกงประดับมุกดาหาร
บัลลังก์ล้วนแล้วแก้วประพาฬ / บุษบกแม้นพิมานในโสฬส
เทียมด้วยอัสดรตัวดี / ทั้งสี่พื้นเทพบุตรหมด
พระลักษมณ์นั่งประนมมาหน้ารถ / เพียงพระจันทร์ทรงกลดในอัมพร
มาตุลีสารถีขับทะยาน / พลาหกเริงร่านดั่งไกรสร
มยุรฉัตรพัดโบกจามร / แตรงอนกลองชนะประโคมครึก
เสียงสินธพร้องมี่สนั่น / เสียงกงรถลั่นก้องกึก
พลหาญหาญแห่โห่ฮึก / ขับกันคึกคึกรีบไป ฯ

Meter 96

[ฯ ๘ คำ ฯ รุกร้น]

Stanza 97

๏ ครั้นถึงซึ่งที่สนามรบ / พระตรีภพผู้มีอัชฌาสัย
ให้หยุดพหลพลไกร / มั่นไว้ตามกระบวนยาตรา
แล้วเลื่อนรถรัตนมณี / ประทับเข้าข้างที่เบื้องขวา
แห่งองค์สมเด็จพระอัยกา / งามสง่าดั่งรถพระสุริยัน
สองกษัตริย์ถวายอภิวาทน์ / ท้าวมาลีวราชรังสรรค์
ท่ามกลางฝูงเทพเทวัญ / คอยฟังบัญชาพระภูมี ฯ

Meter 98

[ฯ ๖ คำ ฯ]

Cue 99

[ช้า]

Stanza 100

๏ เมื่อนั้น / ท้าวมาลีวราชเรืองศรี
ครั้นเห็นพระลักษมณ์พระจักรี / มีความแสนโสมนัสนัก
พินิจพิศดูรูปทรง / สององค์งามลํ้าทั้งไตรจักร
คล้ายกันกับพระสหายรัก / ผิวพักตร์ลักขณาจำเริญใจ
สมศักดิ์สุริย์วงศ์เทเวศ / จับเนตรดั่งดวงแขไข
งามยิ่งอินทราสุราลัย / ภูวไนยจึ่งมีบัญชา
ดูก่อนพระรามพระลักษมณ์ / ผู้ทรงสิทธิ์ศักดิ์แกล้วกล้า
เจ้าก็เป็นหลานมิตรสนิทมา / ดั่งนัดดาเราก็เหมือนกัน
ฝ่ายว่าข้างทศพักตร์นี้ / อสุรีก็เป็นหลานขวัญ
สามองค์ล้วนวงศ์เทวัญ / ทรงมหันตยศเลิศไกร
ไฉนเจ้าไม่ครองนคเรศ / พี่น้องประเวศอยู่ป่าใหญ่
จนเกิดรบพุ่งชิงชัย / ถึงได้เข่นฆ่าราวี
บัดนี้ทศกัณฐ์เขาเป็นโจทก์ / กล่าวโทษหลานรักทั้งสองศรี
พระตรัสถามตามฟ้องอสุรี / จริงดั่งนี้หรือนัดดา ฯ

Meter 101

[ฯ ๑๔ คำ ฯ]

Stanza 102

๏ เมื่อนั้น / พระจักรรัตน์แก้วนาถา
น้อมเศียรสนองพระบัญชา / ซึ่งข้ามาอยู่พนาวัน
เพราะด้วยพระแม่ไกยเกษี / เทวีมืดมัวโมหันธ์
ขอสัจบิตุรงค์ทรงธรรม์ / ให้พระพรตนั้นผ่านธานี
กำจัดข้าจากนคเรศ / ให้ทรงซึ่งเพศเป็นฤๅษี
อยู่ป่ากำหนดสิบสี่ปี / หลานนี้จึ่งต้องมาเดินไพร
อันนางสีดายุพาพักตร์ / กับองค์พระลักษมณ์กันแสงไห้
ตามข้ามาอยู่พนาลัย / เป็นเพื่อนยากไร้ด้วยนัดดา
วันหนึ่งจึ่งมีกวางทอง / ผิวพรรณผุดผ่องดั่งเลขา
เดินดัดลัดตรงเข้ามา / ยังหน้าพระคันธกุฎี
นางสีดาเห็นก็รักใคร่ / ร้องไห้วอนข้าบทศรี
ให้ไปตามจับมฤคี / สุดที่จะขัดบังอร
จึ่งให้พระลักษมณ์นุชนาถ / อยู่เฝ้าอัครราชดวงสมร
ข้ารีบไปในพนาดอน / วางศรต้องกายมฤคา
ล้มลงที่เนินริมทาง / กวางนั้นกลับเป็นยักษา
แสร้งร้องด้วยกลอสุรา / กัลยาได้ยินก็ตกใจ
จึ่งขับให้องค์พระลักษมณ์ / ไปตามหลานรักในป่าใหญ่
ครั้นกลับมาถึงตำหนักไพร / ไม่เห็นสีดาเทวี
ตัวข้าพี่น้องเที่ยวเสาะหา / พบสดายุราชปักษี
ปีกหักเจ็บชํ้าทั้งอินทรีย์ / อยู่ที่ชายป่าพนาดร
บอกว่าทศเศียรขุนยักษ์ / ลักนางสีดาดวงสมร
พามาโดยทางอัมพร / ได้ออกต่อกรอสุรา
ข้าจึ่งรู้ว่าทศกัณฐ์ / นั้นใช้มารีศยักษา
เป็นกวางไปลวงนางสีดา / แล้วลักพามาธานี
หลานจึ่งจองถนนข้ามสมุทร / ใช้บุตรพาลีเรืองศรี
ถือสารไปว่าโดยดี / ให้ส่งเทวีออกมา
ทศพักตร์กลับว่าดื้อดึง / จึ่งได้ผิดกันกับยักษา
ทั้งนี้เป็นความสัตยา / ใช่ว่าข้าแกล้งผูกพัน ฯ

Meter 103

[ฯ ๒๘ คำ ฯ เจรจา]

Stanza 104

๏ เมื่อนั้น / ท้าวมาลีวราชรังสรรค์
ได้ฟังพระองค์วงศ์เทวัญ / ทรงธรรม์นิ่งนึกตรึกไป
อันความทศพักตร์กับพระราม / ใจความหาไกลกันไม่
เท็จจริงจะอยู่ข้างผู้ใด / จะซักไล่ให้เห็นร้ายดี
ตรัสแล้วจึ่งกล่าวสุนทร / ดูก่อนทศเศียรยักษี
ข้อซึ่งว่าได้นารี / ในที่ดงแดนหิมวา
ไม่มีพ่อแม่ลูกผัว / เที่ยวอยู่แต่ตัวอนาถา
บัดนี้ข้างฝ่ายพระรามา / ว่าเป็นภัสดาทรามวัย
ท่านใช้มารีศเป็นกวาง / ไปล่อลวงนางให้หลงใหล
ครั้นพระลักษมณ์พระรามตามกวางไป / จึ่งลักนางมาไว้ในธานี
ฝ่ายเขาให้การแบ่งปัน / ติดพันยกโทษยักษี
ว่าเจ้าก่อเหตุแต่เดิมที / ยังจริงฉะนี้หรือขุนมาร ฯ

Meter 105

[ฯ ๑๒ คำ ฯ]

Cue 106

[ร่าย]

Stanza 107

๏ เมื่อนั้น / ท้าวราพนาสูรใจหาญ
น้อมเศียรสนองพระโองการ / ซึ่งว่าหลานทำกลมารยา
ให้มารีศแปลงกายเป็นกวาง / ไปล่อลวงนางที่ในป่า
ไม่จริงเหมือนคำให้การมา / พระรามแกล้งว่าเอาแต่ดี
แต่ข้าได้สีดาเยาวมาลย์ / มาไว้ในอุทยานสวนศรี
ข้านานประมาณขวบปี / อสุรีก็แจ้งทั้งเวียงชัย
จะมีผู้ใดใครตามมา / ว่าเป็นผัวสีดาก็หาไม่
ต่อศึกล่วงข้ามสมุทรไท / จึ่งใช้องคตวานร
ถือสารพระรามมาพาที / ว่าเป็นสามีดวงสมร
ลิงนั้นอ้างอวดฤทธิรอน / หักประตูพระนครเข้ามา
ผิดทูตจำทูลสารสนอง / จองหองเย่อหยิ่งให้เกินหน้า
หยาบช้าพาทีอหังการ์ / ไม่เกรงข้าผู้พงศ์พรหมาน
แล้วหักโหมโจมเข้าพิฆาต / ถึงในปราสาทราชฐาน
ฆ่าสี่เสนีวายปราณ / หลานได้อัปยศพันทวี ฯ

Meter 108

[ฯ ๑๔ คำ ฯ]

Cue 109

[ร่าย]

Stanza 110

๏ เมื่อนั้น / ท้าวมาลีวราชเรืองศรี
ได้ฟังทศกัณฐ์อสุรี / จึ่งมีพระราชบัญชา
ดูก่อนพระรามหลานรัก / อันคำทศพักตร์ยักษา
ให้การแก้เกี่ยวเข้ามา / ตัวเจ้าจะว่าประการใด ฯ

Meter 111

[ฯ ๔ คำ ฯ]

Cue 112

[ร่าย]

Stanza 113

๏ เมื่อนั้น / พระจักรีผู้มีอัชฌาสัย
ได้ฟังบรรหารภูวไนย / บังคมไหว้สนองพจมาน
ข้าให้องคตวานร / ถือลักษณ์อักษรไปว่าขาน
โดยธรรม์สุจริตบุราณ / อสุรีปิดทวารเมืองไว้
องคตว่ากล่าวโดยดี / ยักษีก็ไม่เปิดให้
จึ่งทลายประตูเข้าไป / ถึงองค์ท้าวไททศกัณฐ์
แจ้งความตามเรื่องราชสาร / พญามารกริ้วโกรธหุนหัน
ใช้สี่เสนีกุมภัณฑ์ / ออกโรมรันจะจับองคต
วานรจึงต้องชิงชัย / ยักษ์สู้ไม่ได้ก็ตายหมด
กลับมาให้การเลี้ยวลด / เป็นคำคดเคลือบแฝงเจรจา
แรกข้ายังไม่ข้ามสมุทร / หยุดทัพอยู่ที่ชายป่า
พิเภกผู้น้องอสุรา / เห็นว่าทำผิดประเวณี
รักพี่ได้ทูลทัดทาน / พญามารกลับโกรธยักษี
ตัดขาดจากญาติไม่ไยดี / ขับหนีเสียจากเวียงชัย
เป็นความสัจจริงของข้า / จะแกล้งผูกพันว่านั้นหาไม่
พระองค์ผู้ทรงภพไตร / จงได้ดำริด้วยปรีชาญ ฯ

Meter 114

[ฯ ๑๖ คำ ฯ]

Cue 115

[ร่าย]

Stanza 116

๏ เมื่อนั้น / พระผู้ปิ่นยอดฟ้ามหาสถาน
ฟังพระจักรีให้การ / ผ่านฟ้ารำพึงคะนึงคิด
อันคำทศพักตร์กับพระราม / ข้อความไม่รู้ว่าใครผิด
ตัวกูผู้ทรงทศพิธ / จะพิจารณาให้เป็นธรรม์
คิดแล้วจึ่งมีบัญชา / ดูราพระรามรังสรรค์
อันนางสีดาวิลาวัณย์ / ใครให้ปันเจ้าแต่เดิมที
ยังมีผู้ใดรู้เห็น / เมื่อได้มาเป็นมเหสี
ถิ่นฐานสุริย์วงศ์ของเทวี / อยู่ที่แห่งใดนะนัดดา ฯ

Meter 117

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Cue 118

[ร่าย]

Stanza 119

๏ เมื่อนั้น / พระจักรรัตน์แก้วนาถา
นบนิ้วสนองพระบัญชา / อันนางสีดายุพาพาล
กำเนิดในดวงประทุมมาศ / ประหลาดกว่ามนุษย์ในสงสาร
พระชนกฤๅษีผู้ทรงญาณ / ได้นางเยาวมาลย์มาเลี้ยงไว้
ยังห้องพระคันธกุฎี / จนองค์เทวีจำเริญใหญ่
พระบิดาลาพรตจากไพร / คืนเข้าเวียงชัยมิถิลา
ให้ตั้งพิธียกศิลป์ / กษัตริย์มาสิ้นทุกทิศา
อันหมู่ฤๅษีเทวา / ก็พร้อมหน้าช่วยการสยุมพร
องค์ท้าวชนกจักรวรรดิ / ให้ผลัดกันยกธนูศร
ข้ายกได้ด้วยสถาวร / พระบิดรชื่นชมยินดี
จึ่งแต่งการมงคลอภิเษก / ให้นางเป็นเอกมเหสี
บรรดาเทวาทั้งนี้ / ก็แจ้งแต่เดิมทีมาด้วยกัน ฯ

Meter 120

[ฯ ๑๒ คำ ฯ เจรจา]

Cue 121

[ร่าย]

Stanza 122

๏ เมื่อนั้น / ท้าวมาลีวราชรังสรรค์
ได้ฟังพระองค์ทรงสุบรรณ / ให้การเป็นธรรม์ทุกสิ่งไป
ครั้นจะพิพากษาสองสถาน / เผชิญพยานยังไม่ได้
ข้อนี้จำกูจะงดไว้ / จะให้ไปหาคนกลาง
ออกมาซักไซ้ไต่ถาม / สอบใส่ใจความให้กระจ่าง
ที่เคลือบแฝงจะแจ้งเพราะคำนาง / ข้ออ้างจึ่งจะสืบต่อไป
คิดแล้วจึ่งมีประกาศิต / ให้พระวิษณุกรรมเป็นนายใหญ่
คุมหมู่คนธรรพ์อันว่องไว / เข้าไปหานางสีดามา
อันทศพักตร์กับพระราม / จะมีความรังเกียจกังขา
สองเจ้าจงแต่งเสนา / ซึ่งมีปรีชากำกับกัน ฯ

Meter 123

[ฯ ๑๐ คำ ฯ]

Cue 124

[ร่าย]

Stanza 125

๏ เมื่อนั้น / พระสุริย์วงศ์องค์นารายณ์รังสรรค์
น้อมเศียรถวายบังคมคัล / จึ่งบัญชาสั่งหนุมาน
ตัวท่านผู้มีฤทธิรอน / จงคุมวานรทวยหาญ
ไปด้วยเทเวศชัยชาญ / ตามราชโองการอัยกา ฯ

Meter 126

[ฯ ๔ คำ ฯ]

Stanza 127

๏ เมื่อนั้น / ท้าวยี่สิบกรยักษา
ได้ฟังพระราชบัญชา / อสุราประหวั่นพรั่นใจ
ด้วยจะเอาสีดามาไถ่ถาม / จะออกความจับเท็จกูได้
สุดคิดที่จะบิดเบือนไป / จะอุบายแก้ไขก็ใช่ที
จำเป็นจำมีบรรหาร / สั่งมโหทรมารยักษี
ตัวท่านจงคุมอสุรี / ไปสวนมาลีกับวานร ฯ

Meter 128

[ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา]

Cue 129

[ร่าย]

Stanza 130

๏ เมื่อนั้น / พระวิษณุกรรมชาญสมร
พร้อมกันแล้วรีบระเห็จจร / เผ่นขึ้นอัมพรด้วยฤทธา ฯ

Meter 131

[ฯ ๒ คำ ฯ เชิด]

Stanza 132

๏ บัดเดี๋ยวก็ถึงสวนขวัญ / ขององค์ทศกัณฐ์ยักษา
พากันลงจากเมฆา / เข้ามาเฝ้าองค์นางเทวี ฯ

Meter 133

[ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ]

Stanza 134

๏ นั่งลงแล้วแจ้งแสดงเหตุ / แก่องค์อัคเรศมเหสี
ว่าพระอัยกาธิบดี / ชื่อมาลีวราชฤทธิรอน
เธอทรงศักดาวาจาสิทธิ์ / สถิตยังยอดฟ้าสิงขร
ทศพักตร์กล่าวโทษพระสี่กร / เชิญให้ภูธรเสด็จมา
อยู่ยังสมรภูมิชัย / ภูวไนยจะทรงพิพากษา
ท่ามกลางฝูงเทพเทวา / จึ่งให้หาสมเด็จพระจักรี
มาถามตามฟ้องทศกัณฐ์ / ข้อความติดพันถึงโฉมศรี
ให้ข้ามาเชิญเทวี / ภูมีจะว่าโดยธรรม์ ฯ

Meter 135

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Cue 136

[ร่าย]

Stanza 137

๏ เมื่อนั้น / นวลนางสีดาสาวสวรรค์
ได้ฟังพระวิษณุกรรม์ / รำพันออกนามพระจักรา
ค่อยคลายอาดูรพูนเทวษ / เยาวเรศแสนโสมนัสสา
วันนี้จะได้เห็นพระภัสดา / แต่จากบาทามาหลายปี
ทั้งจะได้ชมดวงพักตร์ / พระลักษมณ์อนุชาเรืองศรี
คิดแล้วจึ่งมีเสาวนีย์ / แก่ตรีชฎาผู้ร่วมใจ
ว่าบัดนี้องค์พระอัยกา / เสด็จมาจะทรงวินิจฉัย
บัญชาให้หาเราออกไป / ในที่ประชุมเทวัญ ฯ

Meter 138

[ฯ ๘ คำ ฯ]

Stanza 139

๏ บัดนั้น / ฝ่ายมโหทรคนขยัน
ให้เชิญบุษบกแก้วแพรวพรรณ / มารับองค์นางกัลยาณี ฯ

Meter 140

[ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา]

Cue 141

[ร่าย]

Stanza 142

๏ เมื่อนั้น / นวลนางสีดามารศรี
ยุรยาตรนาดกรจรลี / แสนสาวอสุรีก็ตามมา ฯ

Meter 143

[ฯ ๒ คำ ฯ เพลง]

Stanza 144

๏ ขึ้นสู่บุษบกวิมานทรง / พร้อมฝูงอนงค์ซ้ายขวา
ทั้งเบญกายตรีชฎา / นั่งหน้านบนิ้วประนมกร ฯ

Meter 145

[ฯ ๒ คำ ฯ]

Cue 146

[มะลิม]

Stanza 147

๏ บุษเอยบุษบกแก้ว / แล้วด้วยประพาฬรัตน์ประภัสสร
เรือนเก็จเสากาบกระหนกงอน / ห้ายอดอรชรด้วยเนาวรัตน์
ประดับรูปเทพนมประนมนิ้ว / ครุฑจับนาคหิ้วยืนหยัด
ลอยลิ่วปลิวไปดั่งลมพัด / งามทัดเทียมรถพระสุริยน
ไขแสงแข่งสีสองดวง / โชติช่วงมาในโพยมหน
งามพระลักษมีนิรมล / ดั่งทรงไพชยนต์วิมานมา
งามหมู่วานรทวยหาญ / ล้อมองค์เยาวมาลย์อยู่เบื้องขวา
ข้างซ้ายงามแสนอสุรา / เทวัญนำหน้าเสด็จจร ฯ

Meter 148

[ฯ ๘ คำ ฯ เชิด]

Cue 149

[ร่าย]

Stanza 150

๏ ครั้นถึงลงจากอากาศ / งามเพียงดั่งราชหงส์ร่อน
สถิตยังหน้ารถอลงกรณ์ / ภูธรอัยกาธิบดี ฯ

Meter 151

[ฯ ๒ คำ ฯ]

Source Colophon

Source: Vajirayana Digital Library, บทละครเรื่องรามเกียรติ์, สมุดไทยเล่มที่ ๖๙.

Canonical source URL: https://vajirayana.org/บทละครเรื่องรามเกียรติ์/สมุดไทยเล่มที่-๖๙

The source page metadata gives the page title as สมุดไทยเล่มที่ ๖๙, text type as Text, and page description as ๏ เมื่อนั้น ท้าวมาลีวราชนาถา ได้ฟังทั้งสองกุมารา ผ่านฟ้าฉงนสนเท่ห์ใจ นิ่งอยู่เป็นครู่แล้วตรัสถาม อันลักษมณ์รามพี่น้องเป็นไฉน เขาอยู่ถิ่นฐานบ้านเมืองใด สุริย์วงศ์พงศ์ไหนจึ่งอาจนัก อันทศเศียรอสุรี ฤทธีปราบได้ทั้งไตรจักร ถึงเทวินทร์อินทร์พรหมยมยักษ์ ก็เกรงศักดาเดชกุมภัณฑ์. The source unit extracted here contains 0 proems, 59 stanza blocks, 414 stanza rows, 33 cue blocks, and 59 meter or word-count notes.