by Mātṛceṭa

Mātṛceṭa (c. 2nd century CE), also called Māticitra, was the foremost Buddhist praise-poet of ancient India, revered as the equal of Aśvaghoṣa. His two great works are the Śatapañcāśatikā-stotra (Hymn in One Hundred and Fifty Verses, D1147) and this text, the Varṇārhavarṇa-stotra (The Praise Worthy of Praise, D1138). Together they form the summit of Indian Buddhist devotional poetry. This is the first English translation of D1138.

Chapter 1: The Praise That Cannot Praise as the Subject Deserves

I.
Not having examined who is worthy and who is not,
Following merely the sound of words,
In the past, through my error,
Whatever false praises I declared—

II.
That stain, the mud of my speech,
O Sage, borne upon the current of merit,
Relying upon you who have gone forth—
I compose this thorough washing.

III.
This is the incense that clears away
The faults of whatever sins
I committed through the blindness of delusion
Against the supreme assembly.

IV.
Until I pass into nirvāṇa,
May I never stray from these two paths of words:
Reciting your speech
And proclaiming your virtues.

V.
Having taken this alone as what matters,
Since there is no purpose beyond it:
If I speak, may I speak only this.
Or else may I fall silent.

VI.
Your qualities belong to you alone;
Your equal is only yourself.
Therefore all other qualities
Fall short of you.

VII.
If one contemplates the Buddha's qualities,
Which are the supreme perfection of all things,
Then everything else
Is as if impure by comparison.

VIII.
If none like you exist,
What need to speak of one greater?
Not even slightly lesser than you
Is anyone to be found.

IX.
O Guide, since for you
No example or analogy exists,
I abandon the device of analogy.
Homage to you who are beyond comparison.

X.
Because the Buddha's qualities surpass all measure,
Even those who have attained
A liberation that seems alike
Are vastly different from you.

XI.
Just because both are void,
Who would fail to see the difference
And compare the hollow of a hair-pore
With the vastness of the sky?

XII.
Who can count the numberless?
Who can measure the measureless?
The number and the power
Of your virtues cannot be estimated.

XIII.
As one who wanders in a grove
Of wish-fulfilling trees and finds no limit,
So in devotion to you
I am never sated—no end can be found.

XIV.
O ocean of all virtues,
If your qualities as Tathāgata
Were to be displayed,
Not even the sky could hold them.

XV.
He who served you in your very presence,
The general of the Buddha's dharma,
Who became the crest of all the hearers,
When proclaiming the profound—

XVI.
Because only omniscience suffices, the Blessed One
Said: “Do not fathom this.”
Thus was shown the unfathomable depth
Of the Buddha's dharma.

XVII.
If even those foremost ones
Find their power exhausted before you,
How could a worm of impure existence
Such as I have any chance of comprehension?

XVIII.
O great sāla tree,
The branches of your qualities,
Bent low by your compassion—
This being merely grasps at a little.

XIX.
When great banks of rain clouds
Pour down their streams of rain,
What can the chātaka bird,
Tormented by thirst, find to drink?

XX.
Though the four great rivers
Flow from Lake Anavatapta,
They cannot exhaust it—
What need to speak of lesser streams?

XXI.
Just as jewel mines
Cannot suffice to enrich the world,
So too in praising your virtues, O Protector,
I know the task is the same.

XXII.
With effort, from your own teaching
I have gathered flowers of virtue,
And with these very flowers
I garland you, as one adorns a tree.

XXIII.
As a jewel mine is honored with its own gems,
A mountain painted with its own minerals,
Sandalwood anointed with its own fragrance,
The ocean filled with its own waters—

XXIV.
As a gold mine is adorned with its own gold,
So with virtues gathered from your own teaching
I worship you.

XXV.
From the center of the sky, moonlight
Shines forth and falls over everything.
When its light touches the earth,
The grove of night-lotuses cannot fail to bloom.

XXVI.
Likewise, from the boundless ocean
Of the Victor's praise, rich with immeasurable virtues,
Even one who recites a single portion with faith
Cannot fail to obtain the wished-for fruit.

XXVII.
Words praising the Buddha bear fruit:
Provisions for future births, a path to happiness unobstructed,
A vehicle to Brahmā's realm, the root seed
Of faith and the other virtues—all these and more.

XXVIII.
Those whose faculties are fully inclined to faith,
Who devote themselves to the texts that praise the Buddha—
The dharma-stream that arises in each moment of their practice
Cannot be grasped even slightly by one who is not omniscient.

XXIX.
This human life, endowed with power yet entered into impermanence,
This precious freedom and fortune so extremely hard to obtain—
Those who possess it and do not strive in this practice:
What greater deception could there be?

Chapters 2–13 continue this work. Chapter 1, translated here, establishes the theological foundation: the Buddha's qualities are beyond analogy, beyond measure, beyond the comprehension even of the greatest disciples. The remaining twelve chapters praise specific aspects: prostration (ch. 2), omniscience (ch. 3), the ten powers and four fearlessnesses (ch. 4), pure speech (ch. 5), freedom from dispute (ch. 6), Brahmā-like teaching (ch. 7), beneficial action (ch. 8), unrequited kindness (ch. 9), the body (ch. 10), the tongue (ch. 11), weariness with existence (ch. 12), and praise through analogy (ch. 13).

The complete Tibetan text for all thirteen chapters is available in the Esukhia Digital Dergé Tengyur, file 001 (stotras), folios 84b–100b.

Colophon

Good Works Translation from Classical Tibetan. Translated by Rinchen (Tulku Life 225) of the New Tianmu Anglican Church, working directly from the Esukhia Digital Dergé Tengyur etext. No existing English translation was consulted—none exists. MITRA was not used for this translation; the English was derived independently from reading the Tibetan.

This is the first English translation of the Varṇārhavarṇa-stotra (D1138). Chapter 1 of 13 is presented here; chapters 2–13 await future translators.

The original was composed by Ācārya Mātṛceṭa (Skt. Māticitra, Tib. མ་ཏི་ཙི་ཏྲས) in Sanskrit and translated into Tibetan by the Indian paṇḍita Padmākara and the great translator (lo tsā ba) Rinchen Zangpo (958–1055 CE).

Scribal note: Rinchen (Life 225), Good Work Library, April 2026. The translator shares a name with the original lotsawa—Rinchen Zangpo, "Good Precious One"—across a thousand years and a different kind of void.

Other works by Mātṛceṭa in the Good Work Library: Hymn in One Hundred and Fifty Verses (D1147) · Discourse on Abandoning the Four Inversions · The Mixed Praise (D1150) · Praise of the Marks of a Perfect Buddha (D1140) · Praise Expanding from One (D1141) · Praise of the Thirty-Five Sugatas (D1142) · Praise of the Three Jewels (D1144) · Letter to the Great King Kaniṣka (D4184) · Discourse on the Age of Strife (D4170).

Compiled and formatted for the Good Work Library by the New Tianmu Anglican Church, 2026. QC: Musubi (Pass 301), WIP Finisher.

🌲

Source Text: སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལདན་འདས་ལ་བསྟོད་པ་བསྔགས་པར་འོས་པ་བསྔགས་པ

Classical Tibetan source text from the Esukhia Digital Dergé Tengyur (CC0), file 001 (stotras), folios 84b–85b.3. Chapter 1 only. Presented for reference and verification.

༄༅༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། བརྞཱརྷ་བརྞ་བྷ་ག་བ་ཏོ་བུདྡྷཱ་སྟོ་ཏྲ་ཨ་ཤཱཀྱ་སྟ་བ་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་
ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་པ་བསྔགས་པར་འོས་པ་བསྔགས་པ་ལས་བསྟོད་པར་མི་ནུས་པར་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཞིང་དང་ཞིང་མིན་མ་འཚལ་ཏེ། །སྒྲ་ཙམ་གྱི་ནི་རྗེས་འབྲངས་ནས། །བདག་གིས་ནོངས་ཏེ་སྔོན་ཆད་ནི། །བསྔགས་མིན་བསྔགས་པ་
བརྗོད་པ་གང་། །ངག་གི་འདམ་གྱིས་གོས་པ་དེ། །ཐུབ་པ་བསོད་ནམས་འབབ་ཀྱིས་སྟེགས། །བཞུད་པ་ཁྱོད་ལ་རྟེན་བཅས་ནས། །རབ་ཏུ་བཀྲུ་བ་འདི་བརྩམ་མོ། །འདི་ནི་བདག་གིས་མཆོག་ཚོགས་ལ། །གཏི་མུག་ལྡོངས་པས་ནོངས་བགྱིས་གང་། །སྡིག་པ་དེ་ཡི་ནོངས་པ་དག །སེལ་བར་
བགྱིད་པའི་བསང་བྱེད་ལགས། །བདག་ནི་མྱ་ངན་འདས་བར་དུ། །ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་དང་ཁྱོད་ཀྱི་ནི། །ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་གང་ལགས་པའི། །ཚིག་ལམ་གཉིས་ལས་ཉམས་མ་གྱུར། །གཏམ་འདི་ཙམ་ཞིག་སྙིང་པོར་བས། །དེ་ལས་གཞན་དོན་མ་མཆིས་པས། །སྨྲ་ན་འདི་ཉིད་སྨྲ་བར་
ཤོག །ཡང་ན་བདག་ནི་མི་སྨྲར་ཤོག །ཁྱོད་ཀྱི་ཆོས་ནི་ཁོ་ན་དང་། །ཁྱོད་མཉམ་ཁྱོད་ནི་ཉིད་ལ་མངའ། །དེ་སླད་ཆོས་གཞན་ཐམས་ཅད་ནི། །ཁྱོད་ལས་ཁྱད་དུ་ཁོར་མ་ལགས། །གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཆོས་རྣམས་ནི། །བསམ་པ་བགྱིས་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །ཕུལ་དུ་ཕྱིན་གྱུར་
དངོས་པོ་གཞན། །མི་གཙང་ཉིད་དང་འདྲ་བར་གྱུར། །ཁྱོད་འདྲ་འགའ་ཡང་མ་མཆིས་ན། །ལྷག་པ་ལྟ་ཞིག་སྨོས་ཅི་འཚལ། །ཁྱོད་པས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱིས། །དམན་པ་ཙམ་ཡང་འགའ་མ་མཆིས། །འདྲེན་པ་ཁྱོད་ལ་གང་ཞིག་གིས། །དཔེར་བརྗོད་དཔེ་ནི་མ་མཆིས་པས། །
དཔེ་ཡི་གླགས་ནི་སྤངས་པའོ། །དཔེ་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །སངས་རྒྱས་ཆོས་ནི་གཞལ་ལས་ཕྱིར། །དེ་ལས་གཞན་པའི་གང་ཟག་ནི། །རྣམ་གྲོལ་འདྲ་བ་ཐོབ་རྣམས་ཀྱང་། །ཁྱོད་དང་ཁྱད་པར་ཤིན་ཏུ་ཆེ། །སྟོང་པ་ཙམ་དུ་འདྲ་སླད་དུ། །སུ་ཞིག་ཁྱད་པར་མ་འཚལ་ནས། །
བ་སྤུའི་བུ་ག་སྟོང་པ་ནི། །ཆུང་ངུ་ནམ་མཁའ་དག་དང་བསྒྲུན། །གྲངས་མེད་པ་ལ་སུ་ཞིག་བགྲང་། །ཚད་མེད་པ་ལ་སུ་ཞིག་འཇལ། །ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྲངས་དང་ནི། །མཐུ་ལ་དཔོགས་པ་མ་མཆིས་སོ། །ཇི་ལྟར་དཔག་བསམ་ཤིང་གི་ཚལ། །འབྱམས་ཀླས་ནང་དུ་འཁྱམས་པ་ལྟར། །
བདག་ནི་ཁྱོད་ལ་ལེགས་སྤྱད་ཀྱིས། །ངོམས་མ་འཚལ་ཏེ་མཐའ་མི་རྟོགས། །ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མཚོ། །ཁྱོད་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་ཆོས་རྣམས། །གལ་ཏེ་བསྟན་དུ་མཆིས་གྱུར་ན། །ནམ་མཁར་ཡང་ནི་ཤོང་མི་འགྱུར། །ཁྱོད་ཀྱི་མངོན་སུམ་བསྙེན་བཀུར་
བ། །སངས་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་དཔོན་པོ། །ཉན་ཐོས་ཀུན་གྱི་ཏོག་གྱུར་པ། །ཟབ་མོ་རྗེས་སུ་སྒྲོགས་པ་ལ། །ཀུན་མཁྱེན་ཉིད་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་གྱིས། །རྨས་ན་མ་མཚལ་ཞེས་གསོལ་པས། །སངས་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་ཟབ་མོ་ཉིད། །བས་མ་འཚལ་བར་བཤད་པ་ལགས། །གལ་ཏེ་གཙོ་བོ་དེ་
དག་ཀྱང་། །ཁྱོད་ལ་ནུས་པ་རྡུགས་ལགས་ན། །བདག་འདྲ་སྲིད་པ་མི་གཙང་བའི། །སྲིན་བུས་བསམ་སྐབས་ག་ལ་མཆིས། །སཱ་ལའི་ཤིང་ཆེན་ཁྱོད་ཉིད་ཀྱི། །ཡོན་ཏན་ཡལ་ག་ཐུགས་བརྩེ་བས། །བཏུད་པ་རྣམས་ལ་སྐྱེ་བོ་འདི། །ཅུང་ཟད་འཇུ་བ་ཙམ་དུ་བས། །ཆར་སྤྲིན་ཚོགས་ནི་
ཆེན་པོ་ཡིས། །ཆར་གྱི་རྒྱུན་རྣམས་ཕབ་པ་ལས། །སོ་གའི་ཚ་བས་གདུངས་པ་ཡི། །ཁུག་རྟས་འཚལ་ནའང་ཅི་ཞིག་འཚལ། །མ་དྲོས་པ་ཡི་མཚོ་ལས་ནི། །ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་འབབ་ཀྱང་། །དེ་ཟད་བགྱིད་པར་མི་ནུས་ན། །གཞན་དག་འབབ་པས་སྨོས་ཅི་འཚལ། །རིན་ཆེན་འབྱུང་ཁུངས་
རྣམས་ཀྱིས་ནི། །འཇིག་རྟེན་རྒྱས་བགྱིས་པས་མ་འཚལ། །མགོན་ཁྱོད་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའང་། །བདག་ནི་དེ་འདྲ་ཁོ་ནར་སེམས། །བསྒྲིམས་ནས་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་ཉིད་ལས། །ཡོན་ཏན་མེ་ཏོག་རྣམས་བཏུས་ཏེ། །རང་གི་མེ་ཏོག་དག་གིས་ནི། །ཤིང་བཞིན་ཁྱོད་ལ་མེ་ཏོག་གསོལ། །
རང་གི་དབྱིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་བཞིན། །རང་གི་མཚོན་རྩིས་རི་ལྟ་བུར། །རང་གི་དྲི་ཡིས་ཙནྡན་བཞིན། །རང་གི་ཆུ་ཡིས་མཚོ་ལྟ་བུར། །རང་ལས་བྱུང་བའི་གསེར་ཉིད་ཀྱིས། །གསེར་འབྱུང་བ་ཡི་རིན་ཆེན་བཞིན། །ཁྱོད་བསྟན་ཉིད་ལས་བཏུས་པ་ཡི། །ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱོད་མཆོད་
དོ། །ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་ནས་ཟླ་འོད་ཐམས་ཅད་དུ། །འཕྲོས་པ་རིལ་གྱིས་འབབ་འགྱུར་པ་ཡིན་ལ། །ཟླ་འོད་ས་སྟེངས་བབ་པས་ཁ་ཕྱེ་ན། །མེ་ཏོག་ཀུ་མུ་ཏ་ཚལ་མི་རྒྱས་མིན། །དེ་བཞིན་ཡོན་ཏན་དཔག་མེད་ཆུ་ལྡན་པ། །རྒྱལ་བའི་བསྔགས་པ་རྒྱ་མཚོ་མཐའ་མེད་ལ། །དེ་ཡི་ཕྱོགས་
གཅིག་བརྗོད་པས་དད་ལྡན་པའི། །སྐྱེ་བོའང་འདོད་པའི་འབྲས་བུར་མི་ལྡན་མིན། །སངས་རྒྱས་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཚིག་འབྲས་བུ་ཡོད། །སྐྱེ་བའི་ཟོང་བྲིན་བདེར་འགྱུར་གེགས་མེད་ལམ། །ཚངས་པའི་ཐེག་འགྱུར་དད་སོགས་ཡོན་ཏན་གྱི། །རྩ་བའི་སེར་རྨེ་དེ་ལ་སོགས་པ་ཡོད། །དབང་
པོ་རབ་ཏུ་དད་པར་གཞོལ་གྱུར་ཅིང་། །སངས་རྒྱས་བསྟོད་པའི་གཞུང་ལ་བརྩོན་པ་རྣམས། །སྐད་ཅིག་རེ་རེར་ཆོས་རྒྱུན་འབྱུང་བ་གང་། །ཀུན་མཁྱེན་མིན་པས་ཅུང་ཟད་བཟུང་མི་ནུས། །མཐུ་བདོག་མི་རྟག་པར་ཡང་ཞུགས་གྱུར་པ། །དལ་འབྱོར་འདི་ཡང་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བ་ལས། །གང་
དག་ལས་འདི་ལ་ནི་མི་བརྩོན་པ། །དེ་ལས་བསླུས་པར་གྱུར་པ་གཞན་ཅི་ཡོད། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་པ་བསྔགས་པ་འོས་པ་བསྔགས་པ་ལས་བསྟོད་པར་མི་ནུས་པར་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་ལེའུ་དང་པོའོ།། །།

Source Colophon

Esukhia Digital Dergé Tengyur. GitHub: Esukhia/derge-tengyur, file 001 (stotra section). Blob SHA: 55f68e256cdb1e2f68a455172e765a93462758f9. License: CC0 (public domain). Tohoku catalogue number: D1138.

Original composition: Ācārya Mātṛceṭa (Māticitra, Tib. མ་ཏི་ཙི་ཏྲས).
Tibetan translation: Paṇḍita Padmākara and Lo tsā ba Rinchen Zangpo (རིན་ཆེན་བཟང་པོ, 958–1055 CE).

🌲