Praise of the Incomparable One — Nagarjuna

by Ācārya Nāgārjuna

The Nirupamastava is a hymn of twenty-four verses and a dedication by Ācārya Nāgārjuna (c. 2nd–3rd century CE), the founder of the Madhyamaka school of Mahāyāna Buddhism. It is one of the Catuḥstava — the Four Hymns — alongside the Lokātītastava (also in this archive), the Paramārthastava (also in this archive), and the Acintyastava (also in this archive). Together, these four hymns form the devotional heart of Nāgārjuna's philosophical corpus, and all four are now available in free English in this archive.

Where the Mūlamadhyamakakārikā argues, the hymns bow. The Nirupamastava celebrates the Buddha as the Incomparable One — the one who sees nothing at all with the Buddha's eye and thereby knows the meaning of reality itself (II); who produced nothing and ceased nothing, yet attained the unsurpassed station through the view of equality (IV); whose mind is equal to space (VIII); who holds no notion of sentient beings yet is the very essence of compassion toward those who suffer (IX); whose body has no flesh, no bone, no blood, yet appears like a rainbow in the sky (XVIII).

The text survives in the Tibetan Buddhist canon as Tohoku 1119 in the Degé Tengyur, Volume 1 (Collected Praises), folios 67b.3–68b.4. It was translated into Tibetan from a lost Sanskrit original by the Indian master Kṛṣṇa Paṇḍita and the translator-monk Tshul khrims rgyal ba (Śīlavijaya). Academic translations exist (Chr. Lindtner, Master of Wisdom, 1986) but are not freely available. This is the first free English translation.

Homage to Mañjuśrī Kumārabhūta.

I

You who strive to benefit this world
impoverished by wrong views,
knowing the meaning of the non-existent —
incomparable one, I bow and praise you.

II

That nothing at all was seen by you,
even with the eye of a Buddha —
that unsurpassed vision of yours
is the knowing of reality itself.

III

Ultimate existence itself
has neither realization nor object of realization —
O wonder! The nature of things,
supremely difficult to realize, the Buddhas have realized.

IV

You produced not a single thing,
nor did you cease any phenomenon —
through the view of equality,
you attained the unsurpassed station.

V

Having abandoned saṃsāra,
you do not desire nirvāṇa —
by the very non-apprehension of saṃsāra,
you realized that peace, O Protector.

VI

By knowing that affliction and purification
are of one taste,
the dharmadhātu, manifestly undivided,
has become completely pure.

VII

O Lord, you did not speak
even a single syllable,
yet all beings to be trained
were satisfied by the rain of Dharma.

VIII

Your mind is equal to space —
to aggregates, elements, and sense-fields
you have no attachment,
and you depend on no phenomenon.

IX

Protector, though you do not engage
with the notion of sentient beings anywhere,
toward beings who suffer
you are the very essence of compassion.

X

Happiness and suffering,
permanence and impermanence and the rest —
O Lord, by such various concepts
your mind was not attached.

XI

Phenomena neither go nor come anywhere —
likewise is your going, too.
Nothing accumulated anywhere —
therefore you know the ultimate as well.

XII

Though you followed in the wake of all,
you did not arise anywhere —
your births, your teachings, and your bodies,
Great Sage, are inconceivable.

XIII

That beings are like echoes,
beyond unity and otherness,
beyond transference and destruction —
you, the irreproachable, have realized.

XIV

Free from permanence and annihilation,
having abandoned characteristic and what it characterizes —
O Lord, like a dream and an illusion,
you have truly realized saṃsāra.

XV

Having reached the ultimate ground of imprints,
you abandoned afflictions and misdeeds —
even the very nature of affliction
you transformed into nectar.

XVI

O Hero, you see forms as signless,
as though they were formless,
yet your body blazing with the marks
you see as the very domain of form.

XVII

Seeing form is not true seeing,
yet one says, "I see."
By seeing the Dharma, one truly sees —
yet the nature of things is not what is seen.

XVIII

Your body has no hollow within,
no flesh, no bone, no blood —
yet like the rainbow in the sky,
your body is displayed.

XIX

Your body has no illness, no impurity,
no hunger and no thirst arise —
yet to follow the ways of the world,
you display worldly conduct.

XX

Though sinless, you abandoned
all the faults of karmic obscuration —
yet to care for sentient beings,
you taught even the abandoning of karma.

XXI

Because the dharmadhātu has no division,
there is no division of vehicles, O Lord —
your teaching of three vehicles
is for the sake of guiding beings.

XXII

Permanent, stable, and peaceful
is the nature of your body, the Dharma —
yet the Victor, for the sake of beings,
displays even passing into nirvāṇa.

XXIII

In countless world-realms,
passing away, being born, and awakening —
those devoted to you who aspire to liberation
see all of this.

XXIV

Protector, you have no thought,
no movement of conceptualization —
yet spontaneously, in the world,
the deeds of a Buddha are accomplished.

Dedication

Thus, the qualities of the Sugata — measureless, inconceivable —
whatever merit was gained by adorning them with flowers:
may all sentient beings without exception
become vessels of the Sage's Dharma, so supremely difficult to realize.

The Praise of the Incomparable One, composed by Ācārya Ārya Nāgārjuna, is complete.

Colophon

Ācārya Nāgārjuna (Tib. སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ, Slob-dpon Klu-sgrub), c. 2nd–3rd century CE, is the founder of the Madhyamaka school of Mahāyāna Buddhism and one of the most important philosophers in the Buddhist tradition. His Mūlamadhyamakakārikā (Root Verses on the Middle Way) is the foundational text of the Madhyamaka, establishing that all phenomena are empty of inherent existence (svabhāva) through the analysis of dependent origination (pratītyasamutpāda).

The Nirupamastava (Skt. Nirupamastava, "Praise of the Incomparable One"; Tib. དཔེ་མེད་པར་བསྟོད་པ, dpe med par bstod pa) belongs to the Catuḥstava — Nāgārjuna's Four Hymns — alongside the Lokātītastava ("Praise of the World-Transcendent"), the Acintyastava ("Praise of the Inconceivable"), and the Paramārthastava ("Praise of Ultimate Reality"). These four hymns form the devotional complement to Nāgārjuna's dialectical works. Where the Mūlamadhyamakakārikā dismantles inherent existence through rigorous argument, the hymns bow to the one who realized that dismantling and express the paradoxes of supreme awakening in devotional verse.

The Nirupamastava is structured as a sustained contemplation of paradox: the Buddha who sees nothing and thereby sees reality (II); who produces nothing and thereby attains the unsurpassed (IV); whose body is empty as a rainbow yet blazes with the thirty-two marks (XVI–XVIII); who has no thought yet accomplishes all the deeds of a Buddha spontaneously (XXIV). Verse XVIII — "Your body has no hollow within, / no flesh, no bone, no blood — / yet like the rainbow in the sky, / your body is displayed" — is one of the most beautiful expressions of the Madhyamaka understanding of the Buddha's form body (rūpakāya) as an appearance arising from emptiness, neither real nor unreal, like a rainbow that requires no substance to be seen.

Originally composed in Sanskrit (Nirupamastava), the Sanskrit original is lost. Translated into Tibetan by the Indian master Kṛṣṇa Paṇḍita (Tib. ཀྲྀཥྞ་པཎྜི་ཏ) and the translator-monk Tshul khrims rgyal ba (Tib. ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་བ, Skt. Śīlavijaya). Degé Tengyur, Volume 1 (bsTod tshogs, ཀ), Tohoku 1119, folios 67b.3–68b.4.

Academic translations of this text exist, notably in Chr. Lindtner's Master of Wisdom: Writings of the Buddhist Master Nāgārjuna (Dharma Publishing, 1986), but are not freely available. The present translation was made independently from the Tibetan source text and did not consult any existing English translation.

Good Works Translation from Tibetan. Translated by Rinchen (Tibetan Translator tulku, life 13), New Tianmu Anglican Church, 2026. Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition (GitHub: Esukhia/derge-tengyur, CC0).

Beyond the Catuḥstava, this archive also holds Nāgārjuna's Praise of the Vajra of Mind (D1121), Praise of the Three Bodies (D1123), Praise for Pleasing Sentient Beings (D1125), Praise Transcending Praise (D1129), Unsurpassed Praise (D1130), Praise of the Compassion of Mañjuśrī (D1132), Praise of the Twelve Deeds (D1135), Praise in Adoration (D1136), and Deliverance from Hell (D1137) — thirteen Nāgārjuna stotras in all.

🌲

Source Text: དཔེ་མེད་པར་བསྟོད་པ

Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition (Esukhia/derge-tengyur, GitHub, CC0). Volume 001 (བསྟོད་ཚོགས ཀ), folios 67b.3–68b.4.

༄༅༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ནི་རུ་པ་མ་སྟ་བཾ། བོད་སྐད་དུ། དཔེ་མེད་པར་བསྟོད་པ།

འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།

གང་ཞིག་ལྟ་བས་ཕོངས་པ་ཡི། །འཇིག་རྟེན་འདི་ལ་ཕན་བརྩོན་ཁྱོད། །དངོས་པོ་མེད་པའི་དོན་རིག་པས། །དཔེ་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད།

གང་ཞིག་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅུང་ཞིག་ཀྱང་། །སངས་རྒྱས་སྤྱན་གྱིས་མ་གཟིགས་པ། །ཁྱོད་ཀྱིས་གཟིགས་པ་བླ་མེད་དེ། །དེ་ཉིད་དོན་ནི་རིག་པ་ལགས།

དོན་དམ་པ་ཡི་ཡོད་པ་ཉིད། །རྟོགས་དང་རྟོགས་བྱ་མི་མངའ་ཞིང་། །ཨེ་མའོ་མཆོག་ཏུ་རྟོགས་དཀའ་བའི། །ཆོས་ཉིད་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས།

ཁྱོད་ཀྱིས་ཅུང་ཞིག་མ་བསྐྱེད་ཅིང་། །ཆོས་རྣམས་བཀག་པའང་མ་ལགས་ལ། །མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཡིས། །བླ་ན་མེད་པའི་གོ་འཕང་བརྙེས།

འཁོར་བ་སྤངས་པར་གྱུར་པ་ཡིས། །མྱ་ངན་འདས་ཁྱོད་མི་བཞེད་ཀྱི། །འཁོར་བ་མ་དམིགས་པ་ཉིད་ཀྱི། །ཞི་དེ་མགོན་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་རྟོགས།

ཁྱོད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་དང་། །རྣམ་བྱང་རོ་གཅིག་གྱུར་རིག་པས། །ཆོས་དབྱིངས་མངོན་པར་དབྱེར་མེད་པ། །ཀུན་དུ་རྣམ་པར་དག་པར་གྱུར།

གཙོ་བོ་ཁྱོད་ཀྱིས་འགའ་ཞིག་ཏུ། །ཡི་གེ་གཅིག་ཀྱང་མ་གསུངས་ལ། །གདུལ་བྱའི་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པ། །ཆོས་ཀྱི་ཆར་གྱིས་ཚིམ་པར་མཛད།

མཁའ་དང་མཉམ་པའི་ཐུགས་མངའ་ཁྱོད། །ཕུང་པོ་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ། །ཆགས་པར་གྱུར་པ་མི་མངའ་བས། །ཆོས་རྣམས་ཀུན་ལ་བརྟེན་མ་ལགས།

མགོན་ཁྱོད་སེམས་ཅན་འདུ་ཤེས་ཀྱིས། །འཇུག་པ་ཀུན་དུ་མི་མངའ་ཡང་། །སྡུག་བསྔལ་གྱུར་པའི་སེམས་ཅན་ལ། །སྙིང་རྗེའི་བདག་ཉིད་གྱུར་པའང་ཁྱོད།

བདེ་དང་སྡུག་བསྔལ་དེ་བཞིན་དུ། །རྟག་མི་རྟག་སོགས་ལ་གཙོ་ཁྱོད། །དེ་ལྟའི་རྣམ་རྟོག་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས། །ཐུགས་ནི་ཆགས་པར་གྱུར་མ་ལགས།

ཆོས་རྣམས་གང་དུའང་འགྲོ་འོང་མེད། །དེ་བཞིན་ཁྱོད་ཀྱིས་གཤེགས་པའང་ལགས། །འགའ་རུ་སྤུངས་པ་མ་མཆིས་པ། །དེ་ཕྱིར་དོན་དམ་རིག་པའང་ལགས།

ཀུན་གྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་གྱུར་ཀྱང་། །འགའ་རུ་འབྱུང་བའང་མ་ལགས་ལ། །སྐྱེ་དང་ཆོས་དང་སྐུ་རྣམས་ཀྱང་། །ཐུབ་ཆེན་ཁྱོད་ཀྱི་བསམ་མི་ཁྱབ།

གཅིག་དང་གཞན་པ་རྣམས་སྤངས་པ། །བྲག་ཅ་ལྟ་བུའི་འགྲོ་བ་རྣམས། །འཕོ་དང་འཇིག་པ་རྣམ་སྤངས་པ། །སྨད་པ་མེད་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་རྟོགས།

རྟག་དང་ཆད་པ་དང་བྲལ་ཞིང་། །མཚན་ཉིད་མཚོན་བྱ་རྣམ་སྤངས་པར། །གཙོ་བོས་རྨི་ལམ་སྒྱུ་ཚོགས་བཞིན། །འཁོར་བ་ངེས་པར་རྟོགས་པ་ལགས།

བག་ཆགས་གཞིར་གྱུར་མཐར་ཐུག་པའི། །ཁྱོད་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་སྡིག་པ་སྤངས། །ཉོན་མོངས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་། །ཁྱོད་ཀྱིས་བདུད་རྩི་ཉིད་དུ་བསྒྲུབས།

དཔའ་བོ་ཁྱོད་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི། །མཚན་མ་མེད་མཐོང་གཟུགས་མེད་བཞིན། །མཚན་གྱིས་འབར་བའི་སྐུ་ཉིད་ཀྱང་། །གཟུགས་སུ་སྤྱོད་ཡུལ་ཉིད་དུ་མཐོང།

གཟུགས་སུ་མཐོང་བས་མཐོང་མིན་ཡང་། །མཐོང་ངོ་ཞེས་ནི་རྗོད་པར་བྱེད། །ཆོས་མཐོང་བས་ནི་ཤིན་དུ་མཐོང། །ཆོས་ཉིད་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ།

ཁོང་སྟོང་ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ལ་མེད། །ཤ་དང་རུས་པ་ཁྲག་མེད་ཀྱང་། །ནམ་མཁའི་དབང་པོའི་གཞུ་བཞིན་དུ། །ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ནི་སྟོན་པར་མཛད།

སྐུ་ལ་བསྙུན་མེད་མི་གཙང་མེད། །བཀྲེས་དང་སྐོམ་པ་འབྱུང་མེད་ཀྱང་། །ཁྱོད་ནི་འཇིག་རྟེན་རྗེས་འཇུག་ཕྱིར། །འཇིག་རྟེན་སྤྱོད་པའང་སྟོན་པར་མཛད།

ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པའི་སྐྱོན་རྣམས་ནི། །སྡིག་མེད་ཁྱོད་ཀྱིས་ཀུན་སྤངས་ཀྱང་། །ཁྱོད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྗེས་གཟུང་ཕྱིར། །ལས་སྤངས་པར་ཡང་རབ་ཏུ་བསྟན།

ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་དབྱེར་མེད་ཕྱིར། །གཙོ་བོ་ཐེག་དབྱེར་མ་མཆིས་ཀྱང་། །ཁྱོད་ཀྱི་ཐེག་པ་གསུམ་བསྟན་པ། །སེམས་ཅན་གཞུག་པའི་ཆེད་དུ་ལགས།

རྟག་ཅིང་བརྟན་ལ་ཞི་བ་ཡི། །ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ། །རྒྱལ་བས་གདུལ་བྱ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར། །ཁྱོད་ཉིད་མྱ་ངན་འདས་པར་བསྟན།

གྲངས་མེད་འཇིག་རྟེན་ཁམས་རྣམས་སུ། །འདས་དང་བལྟམས་དང་མངོན་བྱང་ཆུབ། །འཁོར་བའང་ཐར་པར་མོས་རྣམས་ཀྱི། །ཁྱོད་ལ་གུས་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་མཐོང།

མགོན་པོ་སེམས་པ་མི་མངའ་ཞིང་། །རྣམ་རྟོག་གཡོ་བ་མི་མངའ་ཡང་། །ཁྱོད་ཉིད་ངང་གིས་འཇིག་རྟེན་ལ། །སངས་རྒྱས་མཛད་པའང་འཇུག་པར་འགྱུར།

དེ་ལྟར་བདེ་གཤེགས་ཡོན་ཏན་ཚད་མེད་བསམ་མི་ཁྱབ། །མེ་ཏོག་གིས་བརྒྱན་པ་ལས་བསོད་ནམས་གང་ཐོབ་པར། །གྱུར་པ་འདི་ནི་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་འདི་དག །མཆོག་ཏུ་རྟོགས་དཀའ་ཐུབ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྣོད་གྱུར་ཅིག།

དཔེ་མེད་པར་བསྟོད་པ་སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།།

རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཀྲྀཥྞ་པཎྜི་ཏ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་བས་བསྒྱུར་བའོ།།

Source Colophon

Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition, maintained by Esukhia (GitHub: Esukhia/derge-tengyur). Licensed CC0 (public domain). The Degé Tengyur is the standard critical edition of the Tibetan Buddhist Tengyur, originally printed from woodblocks at Degé Parkhang, Kham, Tibet. The digital text was transcribed and proofread by Esukhia under the direction of Émilie Arrago-Boruah.

The translator colophon states: "Translated by the Indian master Kṛṣṇa Paṇḍita and the translator-monk Tshul khrims rgyal ba (Śīlavijaya)."

Prior academic translations of this text exist. The hymn was translated by Chr. Lindtner in Master of Wisdom: Writings of the Buddhist Master Nāgārjuna (Dharma Publishing, 1986), but that translation is not freely available. The present translation was made independently from the Tibetan source text without consulting any existing English translation.

🌲