by Nāgārjuna
The Vaidalyasūtra (བཻ་ད་ལྱཾ་སཱུ་ཏྲ, ཞིབ་མོ་རྣམ་པར་འཐག་པའི་མདོ, "The Discourse of Subtle Pulverization") is Nāgārjuna's compressed assault on the epistemological foundations of the Nyāya school — the dominant tradition of Indian logic. The sixteen categories (padārtha) that structure all Nyāya reasoning — from the means of valid cognition to the points of defeat — are dismantled one by one through reductio ad absurdum, each category's own assumptions turned against it.
Nāgārjuna (c. 150–250 CE), the founder of the Madhyamaka school of Buddhist philosophy, composed this text as the sūtra (condensed argument) of his larger Vaidalyaprakaraṇa. The Sanskrit original is lost; the text survives only in Tibetan translation. It is a companion to the Vigrahavyāvartanī (Dispeller of Disputes, D3828), which addresses the self-referential objection — "if all things are empty, then your own arguments are empty too." The Vaidalyasūtra is the offensive; the Vigrahavyāvartanī is the defense.
The Tibetan translation was made by the Kashmiri paṇḍita Ananta and the translator-monk Drakjor Sherab (གྲགས་འབྱོར་ཤེས་རབ). This is the first freely available English translation. Section headings have been added editorially for clarity; the original text flows without division.
Homage to Ācārya Ārya Nāgārjuna.
Those who, with the pride of knowing logic,
openly desire to debate —
to abandon their pride,
this Pulverization shall be explained.
On the Means and Objects of Valid Cognition
The means of valid cognition and the objects of valid cognition are both intermixed, because they are not established from themselves.
Existence, non-existence, and both — none is dependent on the other. It is not so, because an infinite regress would follow.
"The means of valid cognition, like a lamp, establish both themselves and others."
The means of valid cognition have no further means of valid cognition. A lamp does not illuminate darkness it has contacted or darkness it has not contacted.
"Just as with an eclipse, so too here the analogy holds."
It does not, because it contradicts the example. The treatise itself holds that such worldly agents are similar to lions and the like.
A lamp does not illuminate its own nature, because there is no darkness in it. Because the absurd consequence would follow that darkness would also obscure its own nature.
The means of valid cognition and the objects of valid cognition are not established in any of the three times. Since they are not established in the three times, refutation of the means of valid cognition and the objects of valid cognition is not tenable.
"If refutation is established, then the means of valid cognition and the objects of valid cognition are also established."
It is not so, because of what was previously accepted. If the non-establishment of the means of valid cognition and the objects of valid cognition is accepted, then at the very moment of acceptance, the debate is concluded — because conceptualization regarding what is not established is to be abandoned.
On Direct Perception
Direct perception and the like do not exist. Why? Because of correct understanding. If direct perception and the like were established, the objects of valid cognition would not be tenable. Because it is conditioned by that, it is neither cognition nor the object of cognition.
Intellect is not a means of valid cognition, because it is said to be an object of valid cognition.
On Doubt
There is no doubt regarding apprehension and non-apprehension, because existence too is non-existent.
Doubt does not exist, because there is no dependence upon distinctions. There is no dependence upon distinctions, because this was refuted previously.
On Purpose
There is no purpose, because of existence and non-existence themselves.
On Examples
The example does not apply to particulars, because the example already exists. That too is the same as before.
On Established Conclusions
An established conclusion is also not tenable, because there is no beginning and no middle.
On Concordant and Discordant Examples
Fire is not an example of radiance by concordant properties alone. Water is also not an example of radiance by discordant properties alone.
"But it is so because of some partial concordance."
It is not so — like Mount Sumeru and a hair. Not by predominant concordance either, because this was refuted previously.
On the Members of a Syllogism
If the beginning is not established, the end is not established. If the beginning is not established, both the middle and the end are not established.
Because there is no possessor of members, the members do not exist. In the aggregate too they are not established, because they are absent in each individual one.
The possessor of members would also become manifold. Because the possessor of members is one, it would absurdly follow that all members are one.
Since it is not established in the three times, there is no possessor of members.
"But it is established, like wool threads constitute cloth."
It is not so, because it is equivalent to what is to be proved. Because there is no valid reasoning for it. Furthermore, just as the possessor of members requires members, it would absurdly follow that all members themselves have members.
On Reasoning and Proof
Because the reason is neither different nor not different from the thesis. If it is not a reason, it is because the reason has no reason.
Because there is neither thesis nor reason, there is neither application nor conclusion. The remaining categories also have no reason.
"But what is established has been made the reason."
What then is obtained? Examples and the like are purposeless. The reason itself is purposeless.
On the Self
There is no self, because it is not established.
On Verbal Testimony
Because different things are expressed as different, one thing is not in another. The same applies to syllables.
On Hypothetical Reasoning
Like doubt, hypothetical reasoning too is not established.
On Determination
Since substance, unity, and the like are not tenable as either different or not different, there is no determination.
On Debate
Debate does not exist, because there is neither expression nor what is to be expressed.
Because this is an occasion for examining the ultimate — because conventional names are seen in many forms, and because even worldly scholars are seen to combine expression and what is expressed in many ways — expression and what is expressed are not established as either identical or different.
Disputation and caviling are likewise not established.
On Fallacious Reasons
There are no fallacious reasons, because there is neither concordance nor discordance.
On Quibbling
Non-quibbling is so because quibbling does not exist.
"But there exists a reason accompanied by quibbling."
It is not so, because those are different — because they are momentary.
On Futile Rejoinders
"All your reasons are contradictory and accompanied by quibbling."
It is not so, because since they arise earlier and later, there is no contradiction. If the past became past, then the past would be what becomes past. Because the absurd consequence would also follow that all forms of expression would not exist. A past reason or time does not exist, because it is impossible.
"Everything you say is expressed in terms of verbal meaning, not in terms of the ultimate."
It is not so, because the same absurd consequence would apply to all responses.
On Points of Defeat
Since there is neither arisen, nor unarisen, nor both, there are no futile rejoinders.
It is not so, because they are not established as either identical with or different from the earlier and later.
Points of defeat are likewise. In the point of defeat, there is no defeat — it is like being bound. Because neither option has been accepted.
Conclusion
If that is not established, it is merely not established.
It is not expressed in accordance with reality, because designation itself does not exist.
The discourse called "The Subtle Pulverization," composed by Ācārya Ārya Nāgārjuna, is complete.
Translated into Tibetan by the Kashmiri paṇḍita Ananta and the translator-monk Drakjor Sherab.
Colophon
The Vaidalyasūtra, composed by Ārya Nāgārjuna (c. 150–250 CE), is complete.
Translated into Tibetan by the Kashmiri paṇḍita Ananta (ཨ་ནནྟ) and the translator-monk Drakjor Sherab (དགེ་སློང་གྲགས་འབྱོར་ཤེས་རབ). The Sanskrit original is lost; the text survives only in this Tibetan translation.
Good Works Translation from Classical Tibetan. Translated by Lhamo (ལྷ་མོ), Tibetan Translator (Life 53), New Tianmu Anglican Church, with the Esukhia Degé Tengyur digital edition as source. The English is independently derived from the Tibetan text; no prior English translation was consulted. Section headings are editorial additions for readability; the original text flows without division. Some passages in this highly compressed philosophical text admit of more than one reading; where the argument is ambiguous, the translation follows the most natural Mādhyamika interpretation.
This is the first freely available English translation of the Vaidalyasūtra. The text is the sixty-first English first produced by the Tibetan Translator lineage.
Compiled and formatted for the Good Work Library by the New Tianmu Anglican Church, 2026.
Related Madhyamaka texts in the Good Work Library: Sixty Verses on Reasoning — Nagarjuna (D3825) · Verses on the Heart of Dependent Origination — Nagarjuna (D3836) · Exposition of the Heart of Dependent Origination — Nagarjuna (D3837) · Twenty Verses on the Great Vehicle — Nagarjuna (D3833) · The Treatise on Parts — Aryadeva (D3844) · Commentary on the Treatise on Parts — Aryadeva (D3845) · Establishing Rational Reasons for Refuting Errors — Aryadeva (D3847) · Commentary on the Measure of the Hand — Aryadeva (D3849) · The Middle Way — Destroyer of Error — Aryadeva (D3850) · Compendium of the Essence of Wisdom — Aryadeva (D3851) · Commentary on the Compendium of Essence of Wisdom — Bodhibhadra (D3852) · The Akutobhaya — Nagarjuna (D3829)
🌲
Source Text: ཞིབ་མོ་རྣམ་པར་འཐག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ
Classical Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition (GitHub: Esukhia/derge-tengyur, CC0). Tohoku catalogue number D3826. File 096 (དབུ་མ།_ཙ), lines 326–350. Presented here for reference, study, and verification alongside the English translation above.
༄༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། བཻ་ད་ལྱཾ་སཱུ་ཏྲ་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། ཞིབ་མོ་རྣམ་པར་འཐག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །རྟོག་གེ་ཤེས་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས། །གང་ཞིག་རྩོད་པར་མངོན་འདོད་པ། །དེ་ཡི་ང་རྒྱལ་སྤང་བའི་ཕྱིར། །ཞིབ་མོ་རྣམ་འཐག་བཤད་པར་བྱ། །ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་ནི་གཉིས་ཀ་འདྲེས་པ་ཡིན་ནོ། །རང་ལས་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་གཉིས་ཀ་དག་ནི་ལྟོས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མ་ཡིན་ཏེ་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།
།ཚད་མ་རྣམས་ནི་མར་མེ་བཞིན། །རང་དང་གཞན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཚད་མ་རྣམས་ལ་ནི་ཚད་མ་མེད་དེ་མར་མེ་ནི་འཕྲད་པའམ་མ་འཕྲད་པའི་མུན་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཟའི་གནོད་པ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དཔེ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་ལས་འཇིག་རྟེན་པའི་སྤྱོད་པ་པོ་དེ་ཡང་སེང་གེ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་མངོན་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །མར་མེ་ནི་རང་གི་བདག་ཉིད་གསལ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། མུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མུན་པ་ཡང་བདག་ཉིད་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ།
།ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་དག་ནི་དུས་གསུམ་དུ་མ་གྲུབ་པའོ། །དུས་གསུམ་དུ་མ་གྲུབ་པས་ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་འགག་པ་མི་འཐད་དོ། །དགག་པ་གྲུབ་ན་ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱའང་གྲུབ་པོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། སྔར་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་མ་གྲུབ་པར་ཁས་བླངས་པ་ཡིན་ན་ནི་ཁས་བླངས་པ་དང་དུས་མཉམ་ཁོ་ནར་རྩོད་པ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ། །མ་གྲུབ་པ་ལ་རྟོག་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ།
།མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ལས་ཤེ་ན། ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པ་གྲུབ་ན་གཞལ་བྱ་ནི་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་རྐྱེན་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཞིང་ཤེས་བྱ་མ་ཡིན་ནོ། །བློ་ནི་ཚད་མ་མ་ཡིན་ཏེ། གཞལ་བྱ་ཡིན་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ།
།དམིགས་པ་དང་མི་དམིགས་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་དེ། ཡོད་པ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྔར་བཀག་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ།
།དགོས་པ་མེད་དེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།
།བྱེ་མ་ལ་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་སྔ་མ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ།
།མཐའ་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཐོག་མ་དང་དབུས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།
།མེ་ནི་གཟི་བརྗིད་ཀྱི་དཔེ་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གཟི་བརྗིད་ཀྱི་དཔེ་ཆུ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་མི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ཅུང་ཟད་ཆོས་མཐུན་པས་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། རི་རབ་དང་སྐྲ་བཞིན་ནོ། །ཕལ་ཆེར་ཆོས་མཐུན་པས་མ་ཡིན་ཏེ། སྔར་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ།
།ཐོག་མ་མ་གྲུབ་ན་ཐ་མ་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཐོག་མ་མ་གྲུབ་ན་དབུས་དང་མཐའ་མ་གཉིས་མ་གྲུབ་པོ། །ཡན་ལག་ཅན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཚོགས་པ་ལ་ཡང་མ་གྲུབ་སྟེ། རེ་རེ་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡན་ལག་ཅན་ཡང་དུ་མར་འགྱུར་རོ། །ཡན་ལག་ཅན་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དུས་གསུམ་དུ་མ་གྲུབ་པས་ཡན་ལག་ཅན་མེད་དོ། །འོན་ཏེ་རྩ་བལ་བ་ཛ་བཞིན་དུ་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །མ་ཡིན་ཏེ། བསྒྲུབ་བྱ་དང་མཚུངས་པས་སོ། །རིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ཡན་ལག་ཅན་ལ་ཡན་ལག་དགོས་པ་ལྟར། ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཡན་ལག་ཡོད་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ།
།དམ་བཅའ་བ་ལས་གཏན་ཚིགས་གཞན་དང་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཏན་ཚིགས་མ་ཡིན་ན། གཏན་ཚིགས་ལ་གཏན་ཚིགས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམ་བཅའ་དང་གཏན་ཚིགས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་དང་མཇུག་བསྡུ་བ་དག་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་དག་ལ་ཡང་གཏན་ཚིགས་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་གྲུབ་པ་གཏན་ཚིགས་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་ཞིག་ཐོབ་ཅེ་ན། དཔེ་ལ་སོགས་པ་དོན་མེད་དོ། །གཏན་ཚིགས་དོན་མེད་པ་ཉིད་དོ།
།བདག་མེད་དེ། མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།
།གཞན་དང་གཞན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་དོ། །ཡི་གེ་དག་ལའང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།
།ཐེ་ཚོམ་བཞིན་དུ་རྟོག་གེ་ཡང་ཡིན་ནོ།
།རྫས་ཡོད་པ་དང་། གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དག་ནི། གཞན་དང་གཞན་མ་ཡིན་པ་གཉིས་ཀ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་གཏན་ལ་དབབ་པ་མེད་དོ།
།རྩོད་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བརྗོད་པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་དམ་པ་དཔྱོད་པའི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །བརྡ་བྱས་པའི་མིང་དག་ནི་རྣམ་པ་དུ་མར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་མཁས་པ་དག་ཀྱང་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དུ་མར་སྦྱོར་བར་མཐོང་བའི་ཕྱིར། རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གཅིག་ཉིད་དང་། གཞན་ཉིད་དུ་མ་གྲུབ་པོ། །བརྗོད་པ་དང་སུན་ཅི་ཕྱིན་དུ་རྒོལ་བ་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།
།གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་བ་ནི་མེད་དོ། །ཆོས་མཐུན་པ་ཉིད་དང་མི་མཐུན་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།
།མ་འཁྲུལ་པ་ནི་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཁྲུལ་པ་དང་བཅས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།
།ཁྱེད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ཐམས་ཅད་འགལ་བ་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི། འཁྲུལ་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །མ་ཡིན་ཏེ། སྔ་མ་དང་ཕྱི་མར་འབྱུང་བས་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདས་པ་འདས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན། འདས་པ་ནི་འདས་པར་འགྱུར་བའོ། །རྗོད་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །འདས་པའི་གཏན་ཚིགས་སམ་དུས་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱོད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ཚིག་དོན་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི། དོན་དམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ལན་ཐམས་ཅད་ལ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།
།སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་དང་། གཉིས་ཀ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྟག་ཆོད་ནི་མེད་དོ། །མ་ཡིན་ཏེ། སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་གཅིག་དང་གཞན་ཉིད་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚར་གཅད་པའི་གནས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཚར་གཅད་པའི་གནས་ལ་ནི། ཚར་གཅད་པ་མེད་པ་དེ་བཅིངས་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་ཀ་ཁས་མ་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ།
།དེ་མ་གྲུབ་ན་མ་གྲུབ་དུ་ཟད་དོ། །དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མངོན་པར་བརྗོད་པ་ནི་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ།
།ཞིབ་མོ་རྣམ་པར་འཐག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཨ་ནནྟ་དང་། ལོཙྪ་བ་དགེ་སློང་གྲགས་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའོ།།
Source Colophon
Tibetan source text from the Esukhia Degé Tengyur digital edition, an open-access Unicode transcription of the Degé (སྡེ་དགེ) xylographic edition of the Tengyur, maintained by Esukhia and available on GitHub (github.com/Esukhia/derge-tengyur). Licensed under CC0 (public domain). Tohoku catalogue number D3826. The Degé edition is the standard scholarly reference for the Tibetan Buddhist canon.
🌲